Bảo vệ nguồn năng lượng của chính bạn

Có một kiểu mệt mỏi mà giấc ngủ không chữa được. Bạn thức dậy đã thấy mình tụt lại phía sau. Công việc từng khiến bạn hứng thú giờ giống như lội qua cát ướt. Bạn cộc cằn với người khác hơn ý mình muốn, và sau đó thấy hơi xấu hổ về điều đó. Bạn cứ tự nhủ rằng mình sẽ nghỉ ngơi khi qua giai đoạn này, và giai đoạn ấy chẳng bao giờ kết thúc.

Nếu có điều nào trong đó đúng với bạn, thì bạn không yếu đuối và bạn không thất bại. Bạn đang cạn dần một thứ gì đó có thật. Những người kiệt sức thường lại chính là những người quan tâm nhiều nhất và cho đi nhiều nhất, một sự sắp đặt tàn nhẫn một cách lặng lẽ. Bạn càng giỏi gánh vác mọi thứ cho người khác, thì càng dễ gánh chính mình thẳng xuống tận đáy.

Đây không phải là một bài viết về việc làm ít hơn vì bạn đã xứng đáng được nghỉ ngơi, dù có lẽ bạn xứng đáng thật. Nó nói về một sự thật thực tế hơn. Năng lượng của bạn là nguồn lực mà mọi thứ khác vận hành dựa trên đó. Khi nó cạn, khả năng phán đoán của bạn cũng cạn theo, sự kiên nhẫn của bạn cũng cạn theo, và cùng với đó là sự vững vàng mà những người quanh bạn đang trông cậy. Bảo vệ nó không phải là ích kỷ. Đó là phần công việc mà không ai ghi vào bản mô tả công việc.

Kiệt sức thực sự là gì

Việc nói cho chính xác là điều hữu ích, bởi "kiệt sức" được dùng cho đủ thứ, từ một tuần lễ vất vả cho đến một sự sụp đổ thực sự. Tổ chức Y tế Thế giới định nghĩa nó cụ thể là một hội chứng xuất phát từ căng thẳng nơi làm việc mãn tính chưa được kiểm soát tốt. Họ mô tả ba phần: sự cạn kiệt hoặc suy giảm năng lượng sâu sắc, một cảm giác ngày càng tăng về sự xa cách hoặc hoài nghi đối với công việc, và cảm giác rằng bạn chẳng làm được gì cả, rằng bạn đã mất đi hiệu quả của mình.

Hãy để ý danh sách đó nói gì và không nói gì. Nó không phải là "bạn không đủ cứng cỏi". Nó là mãn tính. Căng thẳng cứ kéo dài mãi, không có sự phục hồi thực sự ở khoảng giữa, cho đến khi giếng cạn khô. WHO cẩn thận gọi nó là một hiện tượng nghề nghiệp chứ không phải một tình trạng y khoa, một sự phân biệt hữu ích: đó là điều xảy ra với những người có năng lực trong những điều kiện của công việc họ, không phải một khuyết điểm bên trong họ.

Cách nhìn lại đó quan trọng vì cách kiệt sức thường được đối xử. Người ta chờ cho đến khi bị quật ngã, rồi tự trách mình vì điều đó. Sự kiệt quệ đã là dữ liệu suốt cả thời gian ấy. Nó đang nói với bạn rằng nhịp độ và những đòi hỏi đã vượt quá khả năng phục hồi của bạn, và rằng có điều gì đó phải nhường bước.

Nguồn lực không phải là thời gian. Mà là năng lượng.

Hầu hết chúng ta đều cố giải quyết tình trạng quá tải bằng cách quản lý thời gian. Chúng ta lập lịch chặt hơn, thức dậy sớm hơn, chắt bóp những khoảng trống. Nhưng thời gian là cố định. Bạn sẽ không bao giờ có nhiều hơn hai mươi tư giờ, và việc cố gắng giành phần thắng bằng cách tiêu nhiều giờ hơn chính là cách người ta cuối cùng làm việc lúc nửa đêm mà vẫn cảm thấy tụt lại.

Trong một bài viết được trích dẫn nhiều của Harvard Business Review, Tony Schwartz và Catherine McCarthy lập luận rằng đòn bẩy tốt hơn là năng lượng, không phải thời gian. Điểm đáng giữ lại là thế này: năng lượng có thể tái tạo. Nó đến từ một vài cái giếng khác nhau, cơ thể bạn, cảm xúc của bạn, sự tập trung của bạn, cảm giác về ý nghĩa của bạn, và mỗi cái đều có thể bị rút cạn rồi đổ đầy lại. Thời gian thì chỉ có một chiều cạn dần. Năng lượng có thể quay trở lại, nếu bạn cho phép.

Chỉ một sự dịch chuyển đó thôi cũng thay đổi cả ý nghĩa của việc "chăm sóc bản thân". Nó thôi không còn là phần thưởng bạn nhận được sau khi hoàn thành công việc. Nó trở thành sự bảo dưỡng giúp công việc có thể được hoàn thành. Một chuyến đi bộ ngắn giúp đầu óc bạn thông thoáng không phải là thời gian bị đánh cắp khỏi ngày làm việc. Đó là điều khiến hai giờ tiếp theo đáng giá hơn hai giờ vừa qua.

Năng lượng của bạn thực sự rò rỉ ở đâu

Vấn đề là, những chỗ rút cạn lớn nhất hiếm khi là những chỗ kịch tính. Thường thì không phải là một cuộc họp khó khăn. Mà là sự rỉ ra đều đặn, vô hình.

Mayo Clinic, trong công trình về kiệt sức trong công việc, chỉ ra một vài thủ phạm xuất hiện đi xuất hiện lại. Một vài cái đáng được gọi tên bởi một khi bạn nhìn ra chúng, bạn có thể làm gì đó với chúng:

• Sự mất kiểm soát. Không có tiếng nói thực sự đối với khối lượng công việc, lịch trình, hay cách công việc được thực hiện là điều ăn mòn theo một cách mà chỉ riêng nhiều việc thì không. Người ta có thể gánh một khối lượng khổng lồ khi họ cảm thấy có chút quyền tự chủ với nó. Lấy đi quyền tự chủ ấy, và một khối lượng bình thường bắt đầu đè bẹp.
• Những kỳ vọng không rõ ràng. Khi bạn thực sự không biết người ta muốn gì ở mình, hoặc cột mốc cứ trượt đi liên tục, bạn tiêu một lượng năng lượng khổng lồ chỉ để đoán. Bạn không bao giờ thấy mình hoàn thành bởi bạn chưa từng chắc chắn hoàn thành trông như thế nào.
• Không có ranh giới giữa bật và tắt. Khi công việc rịn vào mỗi buổi tối và mỗi cuối tuần, cơ thể bạn không bao giờ nhận được tín hiệu rằng tình huống khẩn cấp đã qua. Nó cứ ở trong một tiếng ù trầm của sự sẵn sàng, lặng lẽ đốt nhiên liệu cả ngày, ngay cả khi bạn lướt điện thoại giả vờ thư giãn.

Bạn sẽ không tự mình sửa hết tất cả những điều này, và bạn cũng không nên phải làm vậy. Nhưng gọi tên cái nào đang đánh bạn mạnh nhất là điểm khởi đầu. Cách sửa cho những kỳ vọng không rõ ràng (một cuộc trò chuyện thẳng thắn với sếp) hoàn toàn khác với cách sửa cho việc không có ranh giới (một lằn ranh dứt khoát vào cuối ngày). Coi chúng như một màn sương mù lớn duy nhất mang tên "căng thẳng" sẽ giữ bạn mắc kẹt.

Bảo vệ nó một cách có chủ đích

Bảo vệ năng lượng của bạn phần lớn là những thói quen nhỏ, không hào nhoáng, được làm một cách đều đặn. Một vài thói quen thực sự giúp ích:

1. Chọn một ranh giới thật và giữ nó. Không phải mười. Một thôi. Có thể là không email sau một giờ nhất định, hay ăn trưa rời khỏi bàn làm việc, hoặc một buổi tối mỗi tuần thuộc về bạn dù có chuyện gì xảy ra. Một ranh giới mà bạn thực sự giữ được thắng năm ranh giới đầy khát vọng mà bạn phá vỡ vào thứ Ba.
2. Bảo vệ sự phục hồi của bạn như thể nó là một cuộc họp. Đưa chuyến đi bộ, buổi tập, bữa trưa vào lịch và bảo vệ nó như cách bạn bảo vệ một cuộc gọi với khách hàng quan trọng nhất của mình. Nếu nó không được lên lịch, nó là thứ đầu tiên bị nuốt mất.
3. Hãy nói ra điều về khối lượng công việc của bạn trước khi bạn chết đuối. Hầu hết mọi người chờ đến khi đã chìm dưới nước mới xin giúp đỡ, đúng lúc họ còn ít năng lượng nhất để lên tiếng cho chính mình. "Tuần này tôi có thể làm tốt A và B, nhưng C sẽ phải chờ hoặc chuyển sang người khác" là một câu nói bình thường, không phải một lời thú nhận thất bại.
4. Hãy để ý điều gì đổ đầy lại bạn, không chỉ điều gì rút cạn bạn. Hãy chú ý phần nào của công việc khiến bạn được nạp năng lượng thay vì bị vắt kiệt, và hướng về phía nhiều hơn những phần đó ở những nơi bạn có thể. Năng lượng không chỉ là chuyện trừ đi.
5. Hãy để vài việc dừng ở mức đủ tốt. Phần lớn sự kiệt sức đến từ việc đánh bóng những thứ vốn chẳng cần phải sáng. Hãy dành sự cầu toàn cho những gì thực sự xứng đáng và để phần còn lại chỉ cần ổn là được.

Không điều nào trong số này là kịch tính. Đó chính là điểm mấu chốt. Kiệt sức được xây nên một cách chậm rãi, từ hàng ngàn lần gắng sức nhỏ quá mức, nên nó cũng được tháo dỡ một cách chậm rãi, từ những lần bảo vệ nhỏ mà bạn lặp đi lặp lại cho đến khi chúng đơn giản trở thành cách bạn làm việc.

Khi nó đã vượt quá những thói quen

Đôi khi những điều nhỏ là không đủ, và điều quan trọng là phải trung thực với chính mình về cái lằn ranh đó.

Nếu sự kiệt quệ không tan đi ngay cả vào những ngày nghỉ của bạn, nếu bạn đã thôi quan tâm đến công việc từng mang lại ý nghĩa, nếu bạn cáu kỉnh hay thu mình hơn thường lệ, ngủ kém, hoặc cảm thấy một sự vô vọng nhạt nhẽo cứ theo bạn về nhà, thì đó là những dấu hiệu cần xem trọng thay vì cố gồng qua. Hướng dẫn của Mayo Clinic ở đây rất rõ ràng: hãy nói chuyện với một chuyên gia chăm sóc sức khỏe hoặc một chuyên gia sức khỏe tâm thần. Kiệt sức kéo dài có thể chồng lấn với trầm cảm và những tình trạng khác vốn thực sự cải thiện với sự hỗ trợ đúng cách, và một chuyên gia giỏi có thể giúp bạn phân biệt sự khác nhau.

Việc tìm đến giúp đỡ không phải là thừa nhận rằng bạn không kham nổi nó. Những người có năng lực nhất mà bạn biết đều đã từng đụng phải một bức tường vào lúc nào đó. Điều khác biệt ở những người phục hồi tốt không phải là sự gan lì. Mà là họ đã tìm sự giúp đỡ trước khi bức tường trở nên lớn hơn.

Những người phụ thuộc vào bạn không cần bạn chạy bằng những giọt cuối cùng. Họ cần bạn ở đây, vững vàng, cho chặng đường dài. Bảo vệ năng lượng của chính mình là cách bạn vẫn là con người ấy. Hãy bắt đầu bằng một ranh giới nhỏ trong tuần này, và giữ lấy nó.

Nguồn tham khảo

• World Health Organization, Burn-out an "occupational phenomenon": International Classification of Diseases
• Harvard Business Review, Manage Your Energy, Not Your Time (Tony Schwartz and Catherine McCarthy)
• Mayo Clinic, Job burnout: How to spot it and take action