Nígbà Tí O Kò Bá Ní Ìdáhùn

Ẹnìkan bi ọ́ ní ìbéèrè tààrà. Yàrá náà dákẹ́ rọ́rọ́. Òtítọ́ inú sì ni pé o kò ní àbá kankan.

Bóyá ó jẹ́ nọ́mbà kan tí ó yẹ kí o ti há sórí. Bóyá ó jẹ́ ìpinnu kan tí ó sinmi lé àwọn nǹkan tí kò sẹ́ni tó lè sọ àsọtẹ́lẹ̀ wọn síbẹ̀. Bóyá ó jẹ́ ìbéèrè líle láti ọ̀dọ̀ ẹnìkan tí ẹ̀rù iṣẹ́ rẹ̀ ń ba, tí ó sì ń wo ọ́ láti mú kí ẹ̀rù náà kúrò. Ikùn rẹ já sílẹ̀. Ohùn kékeré kan sọ fún ọ láti sọ ohun kan, ohunkóhun, tó dún bí àṣẹ.

Ìṣẹ́jú náà, àlàfo tó wà láàrin ìbéèrè náà àti ìdáhùn rẹ, ni ibi tí ọ̀pọ̀ àwọn aṣáájú ti ń dàrú ní ìdákẹ́jẹ́ẹ́. Kì í ṣe nítorí pé wọn kò mọ̀. Kò sẹ́ni tó mọ ohun gbogbo. Wọ́n ń dàrú nítorí pé wọ́n gbà pé ó yẹ kí àwọn mọ̀.

Ibi tí ìjáyà náà ti wá ní ti gidi

Ẹ̀rù náà kì í ṣe nípa òtítọ́ tó nù ní ti gidi. Ó jẹ́ nípa ohun tí o rò pé òtítọ́ tó nù náà ń sọ nípa rẹ.

Ọ̀pọ̀ nínú wa gba ìtàn kan mọ́ra láti ìbẹ̀rẹ̀ pé ẹ̀bùn ọgbọ́n túmọ̀ sí níní ìdáhùn, àti pé àìmọ̀ túmọ̀ sí pé o wà ní gbangba, o wà lẹ́yìn, wọ́n fẹ́ẹ̀ ṣàwárí rẹ. Nítorí náà, nígbà tí ìbéèrè náà bá dé tí ìdáhùn kò sì sí, ara ń fèsì bí ó ṣe ń ṣe sí ewu èyíkéyìí. Ọkàn rẹ ń lu kíákíá. Ìrònú rẹ ń há. O ń nímọ̀lára ìfàsí kíákíá láti kún ìdákẹ́jẹ́ẹ́ náà kí ẹnikẹ́ni tó ṣàkíyèsí ihò náà.

Ìdẹ̀kùn náà nìyí. Ìtẹ̀sí kan náà láti bo ohun mọ́lẹ̀ ni ó ń mú àbájáde tó burú jù wá. O da nọ́mbà kan, ó sì jẹ́ àṣìṣe. O ṣèlérí àṣejù láti dún bí ẹni tó pinnu ọ̀rọ̀. O ṣe ìpinnu kánjúkánjú láti sá fún àìnítùnú náà, o sì lo oṣù tó ń bọ̀ láti tún un ṣe. Ìjáyà náà kì í kàn burú lára nìkan. Ó ń gba ìdájọ́ rẹ lọ́wọ́ ní àkókò gan-an tí o nílò rẹ̀ jù.

Mímọ̀ pé ìfèsì náà jẹ́ ohun tó ń ṣẹlẹ̀ fúnra rẹ̀ ń ṣèrànwọ́. Ọkàn tó ń lu kánjúkánjú kì í ṣe ìdájọ́ lórí agbára rẹ. Ó jẹ́ ìdágìrì àtijọ́ kan tó ń ka ìpàdé kan sí ẹkùn.

Ìdí tó fi yẹ kí o sọ ọ́ jáde ní gbangba

Ó dún bí ohun tó dojú dé, ṣùgbọ́n gbígbà pé o kò mọ̀ máa ń jẹ́ ìgbésẹ̀ tó ń dáàbò bo ìgbẹ́kẹ̀lé rẹ dípò kí ó fi ń ba a jẹ́.

Àwọn olùwádìí tó ń kẹ́kọ̀ọ́ nípa ìrẹ̀lẹ̀ ọgbọ́n, ìyẹn agbára tí ó ṣe kedere láti mọ ààlà ohun tí o mọ̀, ń rí ohun kan náà léraléra: àwọn tó lè sọ pé “Ó ṣeé ṣe kí n ṣàṣìṣe” tàbí “Èmi kò ní ìyẹn” máa ń jẹ́ ẹni tí a gbẹ́kẹ̀lé sí i, kì í ṣe kéré sí i. Wọ́n máa ń farahàn bí ẹni tó gbóná ọkàn tó sì ṣí sílẹ̀ sí i. Nínú àwọn àìfohùnṣọ̀kan, ìfẹ́ wọn láti di èrò wọn mú fẹ́rẹ́fẹ́ ń mú kí ìjà náà rọ̀ ní ti gidi, ó sì ń mú kí ẹni kejì túbọ̀ fẹ́ tẹ́tí sílẹ̀. Ẹni tó ń da ọ̀rọ̀, bí àkókò ti ń lọ, máa ń farahàn bí ẹni tí o kò lè gbáralé gan-an. Ẹni tó ṣòótọ́ nípa ààlà ìmọ̀ rẹ̀ máa ń farahàn bí ẹni tí yóò sọ òtítọ́ fún ọ nígbà tó bá kanpá.

Èyí ṣe pàtàkì jù bẹ́ẹ̀ lọ nígbà tí àwọn nǹkan bá dàrú ní tòótọ́. Ọ̀jọ̀gbọ́n Harvard, Amy Edmondson, tó ti lo iṣẹ́ rẹ̀ ní kíkẹ́kọ̀ọ́ nípa ohun tó ń mú kí ẹgbẹ́ ṣiṣẹ́ dáradára, jiyàn pé bí ipò kan bá ṣe le tó tí kò sì ṣeé sọ àsọtẹ́lẹ̀ tó, bẹ́ẹ̀ ni ẹgbẹ́ kan ṣe nílò àwọn ènìyàn tó ń sọ̀rọ̀ jáde, tí wọ́n ń gbé àbá tí kò tíì pé sókè, tí wọ́n sì ń dárúkọ ohun tí wọn kò lóye. Kò sí ọ̀kankan nínú ìyẹn tó ń ṣẹlẹ̀ tí ẹni tó ń darí bá díbọ́n bí ẹni tó ti mọ ohun gbogbo. Aṣáájú tó bá gbà pé ìmọ̀ ara rẹ̀ ní ààlà ń fún gbogbo ẹlòmíì láṣẹ láti ṣe bẹ́ẹ̀ gẹ́gẹ́. Bẹ́ẹ̀ ni ìdáhùn gidi ṣe máa ń hàn, láti ọwọ́ ẹgbẹ́ náà, ní gbangba, dípò kí ó dá pa mọ́ sínú orí ẹnìkan tó ń jáyà.

Ohun tí o lè ṣe ní àkókò náà

Nígbà tí ìbéèrè náà bá dé tí ìdáhùn kò sì sí, o kò nílò ọ̀rọ̀ tí a ti kọ sílẹ̀. O nílò ìṣẹ́jú-àáyá díẹ̀ àti ọ̀nà kan láti dúró ṣòótọ́ láìdùn bí ẹni tó sọnù. Ìlànà kan tó dúró gbọin-gbọin:

1. Ra èémí kan fún ara rẹ. Kí o tó sọ ọ̀rọ̀ kan ṣoṣo, mí èémí jáde jẹ́ẹ́jẹ́ẹ́. Èémí gidi kan ń mú ara rẹ dúró ṣinṣin tó láti jẹ́ kí ìrònú rẹ máa ṣiṣẹ́. Ó fẹ́rẹ̀ẹ́ jẹ́ pé kò sí ohunkóhun tó nílò ìdáhùn lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀ ní ti gidi, kódà nígbà tó bá dà bíi pé ó nílò rẹ̀.
2. Sọ ohun tó jẹ́ òtítọ́ ní ọ̀nà tó rọrùn. “Èmi kò ní ìyẹn níwájú mi.” “Èmi kò dá a lójú, èmi kò sì fẹ́ gbé àbá jáde.” “Ìbéèrè tó dára nìyẹn, ó sì yẹ kí n ronú nípa rẹ̀.” Ọ̀rọ̀ tó rọrùn tó sì túra máa ń borí ọ̀rọ̀ ọlọ́gbọ́n tó ń mì nígbà gbogbo.
3. Fi hàn pé o mú un ní ọ̀rọ̀ pàtàkì. Ohun tí àwọn ènìyàn ń bẹ̀rù nípa “Èmi kò mọ̀” ni pé ó túmọ̀ sí pé o kò bìkítà tàbí pé o kò ní tẹ̀lé e wádìí. Nítorí náà, di àlàfo náà. “Jẹ́ kí n wádìí rẹ̀ kí n sì padà sí ọ ṣáájú Ọjọ́bọ̀.” Nísinsìnyí àìmọ̀ rẹ dé pẹ̀lú ètò kan, èyí tó jẹ́ irú ìfọkànbalẹ̀ tirẹ̀.
4. Fi lé àwọn tó wà nínú yàrá lọ́wọ́ nígbà tí o bá lè ṣe é. “Èmi kò ní ìdáhùn tó mọ́gaara. Kí ni àwọn yòókù yín ń rí?” O kò yẹ̀ mọ́ ọ. O ń mú kí àyíká àwọn ènìyàn tó ń ronú nípa ìṣòro náà gbòòrò sí i, aṣáájú tó dára sì máa ń ṣe bẹ́ẹ̀ mọ̀ọ́mọ̀.
5. Lẹ́yìn náà, tẹ̀lé e ṣe é ní tòótọ́. Èyí ni apá tó ń sọ ìṣẹ́jú òtítọ́ kan di ìgbẹ́kẹ̀lé tó dúró pẹ́. Ẹni tó sọ pé “Èmi yóò wádìí rẹ̀” tó sì ṣe bẹ́ẹ̀ di ẹni tí ọ̀rọ̀ rẹ̀ ní ìtumọ̀.

Ṣàkíyèsí ohun tó nù nínú àkọsílẹ̀ yẹn. Kò sí ìgbọ́kànlé èké. Kò sí ọ̀rọ̀ àsọdùn tó ń fa àkókò. Kò sí ìṣèlérí àbájáde tí o kò lè darí.

Àwòrán mìíràn nípa agbára

Àwọn aṣáájú tí àwọn ènìyàn ń dúró ti fún ọ̀pọ̀ ọdún kì í ṣe àwọn tí wọ́n máa ń ní ìdáhùn tán nígbà gbogbo. Wọ́n jẹ́ àwọn tó ṣòótọ́ nípa ohun tí wọ́n mọ̀, tí wọ́n dúró ṣinṣin nípa ohun tí wọn kò mọ̀, tí wọ́n sì ṣeé gbáralé nípa dídi àlàfo náà. Àkópọ̀ yẹn ń farahàn bí agbára nítorí pé agbára ni. Ó gba ọkàn líle sí i láti sọ pé “Èmi kò dá a lójú” níwájú àwọn ènìyàn ju láti da ọ̀rọ̀ kọjá wọn lọ.

Àǹfààní kan tó dákẹ́ jẹ́ẹ́ sì tún wà, ó sì jẹ́ tìrẹ. Iṣẹ́-ọnà tí a gbé ka àdìbọ́n mímọ ohun gbogbo máa ń rẹ ni, nítorí pé àdìbọ́n náà lè wó lulẹ̀ nígbàkigbà. Iṣẹ́-ọnà tí a gbé ka jíjẹ́ olóòótọ́ àti ẹni tó lọ́nà máa ń dúró pẹ́. O máa dáwọ́ ṣíṣe àṣedárayá ìdánilójú tí o kò nímọ̀lára rẹ̀ dúró, o sì bẹ̀rẹ̀ iṣẹ́ tó fani mọ́ra sí i ti wíwádìí.

Díẹ̀ nínú èyí máa ń rọrùn sí i pẹ̀lú ìdánrawò. Ìgbà àkọ́kọ́ tí o bá sọ “Èmi kò mọ̀” pẹ̀lú ìtura nínú yàrá tó ṣe pàtàkì, ó máa ná ọ ní ohun kan. Nígbà ìkẹwàá, o máa ṣàkíyèsí pé yàrá náà kò wó lulẹ̀. Àwọn ènìyàn tẹ̀ síwájú. Iṣẹ́ náà sunwọ̀n sí i. Ohun tí ẹ̀rù rẹ̀ ń bà ọ́ gan-an, ìyẹn níní kí wọ́n rí ọ bí ẹni tí kò ní gbogbo ìdáhùn, wá di ohun tí ọ̀pọ̀ ènìyàn ń bọ̀wọ̀ fún ní ìdákẹ́jẹ́ẹ́.

Nígbà tí àìmọ̀ náà bá tóbi ju ìpàdé kan lọ

Ìyàtọ̀ wà láàrin àìní òtítọ́ kan àti ìmọ̀lára bí ẹni tó ń rì sínú omi. Tí ìkùnpá láti ní gbogbo ìdáhùn bá ń tẹ̀lé ọ dé ilé, tó ń mú kí o wà lójúfò lóru, tàbí tó ń fi ọ́ sílẹ̀ ní híhá gan-an tí o kò lè ronú dáadáa, ìyẹn tọ́ sí kí a mú un ní ọ̀rọ̀ pàtàkì fúnra rẹ̀. Bákan náà ni fún ìmọ̀lára èyíkéyìí tó ń yọ jáde díẹ̀díẹ̀ pé o jẹ́ ẹlẹ́tàn tí wọ́n fẹ́ẹ̀ ṣàwárí rẹ, èyí tó wọ́pọ̀, tó ń dun ni, tó sì tàn kálẹ̀ ju bí àwọn ènìyàn ṣe ń jẹ́wọ́ rẹ̀ ní gbangba lọ.

Kò sí ọ̀kankan nínú ìyẹn tó túmọ̀ sí pé ohun kan ṣàṣìṣe sí ọ. Ó túmọ̀ sí pé o ń ru ẹrù tó pọ̀ ju bí ẹnìkọ̀ọ̀kan ṣe yẹ kó ru dá nìkan. Oníṣègùn ọpọlọ, olùdámọ̀ràn tí a gbẹ́kẹ̀lé, tàbí kódà olùdarí kan lè ràn ọ́ lọ́wọ́ láti sọ ìgbàgbọ́ náà kalẹ̀ pé iyì rẹ sinmi lé kí a má fi ọ́ mú láìmọ̀ láéláé. Ìgbàgbọ́ yẹn wúwo, kì í ṣe òtítọ́, o kò sì gbọ́dọ̀ máa gbé e kiri fúnra rẹ.

Ìgbà tó bá ń bọ̀ tí yàrá náà bá dákẹ́ tí ìdáhùn kò sì sí, o ní ibi tí o lè dúró. O lè mí, sọ òtítọ́, kí o sì sọ pé o máa wádìí rẹ̀. Ìyẹn kì í ṣe ìkùnà àṣáájú. Ní àwọn ọjọ́ líle, ìyẹn ni ọ̀pọ̀ ohun tí àṣáájú jẹ́.

Àwọn Orísun

• Harvard Business Review, 6 Strategies for Leading Through Uncertainty (Rebecca Zucker and Darin Rowell)
• UNSW BusinessThink, Amy Edmondson on psychological safety in an uncertain world
• Greater Good Magazine, UC Berkeley, Five Reasons Why Intellectual Humility Is Good for You
• Current Issues in Personality Psychology (PMC), Intellectual humility: an old problem in a new psychological perspective