Dídúró Ṣinṣin Nígbà Tí Ètò Bá Ń Bàjẹ́

Níbìkan ní nǹkan bí ẹ̀ka ìròyìn búburú ẹ̀kẹta, o ní ìmọ̀lára rẹ̀. Owó-ìnáwó náà kò dé. Ìgbaniṣẹ́ náà bàjẹ́. Ìlànà tí o tà fún gbogbo ènìyàn, èyí tó ní orúkọ rẹ lórí, ń bàjẹ́ jẹ́ẹ́ ní ọwọ́ rẹ. Yàrá náà sì dúró jẹ́ẹ́ ní ọ̀nà kan pàtó, nítorí àwọn ènìyàn ń dúró láti rí ojú rẹ.

Ìdádúró yẹn ni gbogbo iṣẹ́ náà, níbẹ̀ gan-an.

Ohun tí o ṣe ní àwọn ìṣẹ́jú díẹ̀ tó ń bọ̀ kì yóò tún ètò náà ṣe. Ètò náà ti lọ. Ṣùgbọ́n ó máa pinnu bóyá àwọn ènìyàn tó yí ọ ká máa lo ọ̀sẹ̀ tó ń bọ̀ ní ìpáyà tàbí ní ṣíṣiṣẹ́. Ìdúró-ṣinṣin ni ohun kan tí o ṣì lè fúnni nígbà tí a kò lè gba ìlànà náà là, ó sì wá jẹ́ ohun tó ṣe pàtàkì jù.

Èyí kì í ṣe nípa ṣíṣe àṣedàbí pé gbogbo nǹkan dára. Ìdàbí-ìfarabalẹ̀ ka bí ìtutù ọkàn, àwọn ènìyàn sì lè gbóòórùn rẹ̀. Ó jẹ́ nípa jíjẹ́ olóòótọ́ pé ilẹ̀ ti mira àti fífihàn, nínú bí o ṣe rù ú, pé ilẹ̀ tó ń mira ṣeé yè bọ́ nínú rẹ̀.

Ìdí tí ètò náà kì í fi ṣe kókó náà láéláé

Èyí ni ohun kan tí ìrírí ń kọ́ni tí àṣà ìṣètò sì ń fi pamọ́: ètò náà jẹ́ ìtẹ̀tẹ́ nígbà gbogbo, kì í ṣe ìlérí.

A ń kọ́ àwọn ètò nítorí wọ́n ń ràn wá lọ́wọ́ láti ṣàkóso àti láti mira. Ìyẹn dára ó sì yẹ láti ṣe. Ìṣòro ń bẹ̀rẹ̀ nígbà tí a bá bẹ̀rẹ̀ sí í gbàgbọ́ pé ètò náà jẹ́ àsọtẹ́lẹ̀ ohun tó máa ṣẹlẹ̀ dípò ìdánwò-àbá wa tó dára jù nísinsìnyí nípa ohun tó lè ṣẹlẹ̀. Òǹkọ̀wé iṣẹ́-ọ̀wọ̀ Michael Mankins gbé ọ̀ràn yìí kalẹ̀ ní gban̄gba nínú Harvard Business Review. Àwọn aṣáájú ń lépa àwọn àsọtẹ́lẹ̀ tó dára sí i, tí wọ́n dá wọn lójú pé bí wọ́n bá lè kàn sọ àsọtẹ́lẹ̀ ọjọ́ ọ̀la ní ìpéye sí i, wọ́n lè ṣètò ọ̀nà wọn sí ààbò. Ó jiyàn pé ìlépa náà kò tọ́. Nínú ayé tó jẹ́ àìdánilójú ní tòótọ́, àǹfààní kì í lọ sí ọ̀dọ̀ ẹnikẹ́ni tó sọ àsọtẹ́lẹ̀ jù. Ó ń lọ sí ọ̀dọ̀ ẹnikẹ́ni tó ń bára-mu ní kíákíá jù.

Àtúnyẹ̀wò yẹn mú ẹrù gidi kúrò lórí èjìká rẹ. Bí iṣẹ́ náà bá jẹ́ láti sọ àsọtẹ́lẹ̀ ọjọ́ ọ̀la, nígbà náà ètò tó ń bàjẹ́ yóò túmọ̀ sí pé o kùnà nínú iṣẹ́ rẹ. Ṣùgbọ́n ìyẹn kì í ṣe iṣẹ́ náà láéláé. Àwọn ipò yípadà. Ìtẹ̀tẹ́ náà kò san. Iṣẹ́ gidi náà, èyí tí o ṣì lè ṣe dáadáa, ni ohun tí o ṣe lẹ́yìn náà.

Nítorí náà ìbéèrè nínú yàrá tó dúró jẹ́ẹ́ kì í ṣe "báwo ni mo ṣe ṣe èyí ní àṣìṣe." Àkókò máa wà fún ìyẹn lẹ́yìn náà, ó sì jẹ́ ìbéèrè tó wúlò. Ìbéèrè nísinsìnyí há sí i ó sì ní àánú sí i. Ní àkíyèsí ibi tí a wà ní tòótọ́, kí ni ìgbésẹ̀ tó tẹ̀lé tó gbọ́n jù?

Kọ́kọ́ gba ara rẹ padà

O kò lè darí ẹnikẹ́ni sí ibikíbi nígbà tí ẹ̀rọ ara rẹ bá wà nínú ìpè-ewu.

Nígbà tí ètò bá wó, ara rẹ sábà máa ń mú un bí ewu. Ọkàn ń yára, èémí ń fẹ́lẹ́fẹ́lẹ́, ìrònú ń há di ojú-ọ̀nà tóóró. Nínú ipò yẹn ìdájọ́ rẹ burú ní tòótọ́, kì í ṣe nítorí pé o jẹ́ aláìlera ṣùgbọ́n nítorí pé ẹ̀rọ ìrònú-fínnífínní ti ọpọlọ ń dákẹ́ nígbà tí ẹ̀rọ ìpè-ewu rẹ̀ bá ń pariwo. Gbígbìyànjú láti ṣe ìpinnu ìlànà tó pọ́n ní àkókò yẹn dà bí gbígbìyànjú láti kàwé nínú òkùnkùn.

Ọ̀nà kíákíá jù láti la kọjá ni ara, kì í ṣe ọkàn.

• Fa èémí lọ́ra kan kí o tó sọ ohunkóhun. Mú ìtújáde ẹ̀mí gùn ju ìfàwọlé lọ. Èémí gidi kan ń ra ìṣẹ́jú-àáyá díẹ̀ fún ọ ó sì ń fi àmì sí ètò-iṣan-ara rẹ pé pàjáwìrì náà, bó tilẹ̀ jẹ́ gidi, kì í ṣe ti ẹ̀mí tàbí ikú.
• Gbé ẹsẹ̀ rẹ pẹrẹsẹ sórí ilẹ̀ kí o sì ní ìmọ̀lára wọn níbẹ̀. Ó fẹ́rẹ̀ẹ́ dún bí èyí tó rọrùn jù. Ó ń ṣiṣẹ́ nítorí ó ń fa àfiyèsí rẹ jáde kúrò nínú ìtàn tó ń yí nínú orí rẹ tó sì ń fà á sínú yàrá gidi, níbi tí àwọn nǹkan, ní tòótọ́, ṣì dúró.
• Sọ gbólóhùn òtítọ́ kan fún ara rẹ. Ohun kan tó jẹ́ òtítọ́ tó sì rọrùn: "Èyí burú mo sì lè ṣàkóso wákàtí tó tẹ̀lé." Kì í ṣe irọ́ nípa pé ó dára. Ìránnilétí pé ìwọ̀n-àkókò tí o ní láti yè bọ́ kúkúrú.

Kò sí ọ̀kan nínú èyí tó ń tún ipò náà ṣe. Ó ń mú ọgbọ́n rẹ padà ṣiṣẹ́ kí o lè ṣe é. Ìyẹn ni gbogbo àfojúsùn náà. O kò ń fojú sun ìtutù pátápátá. O ń fojú sun mímọ́ tó láti ronú.

Sọ òtítọ́, lẹ́yìn náà tọ́ka sí ibìkan

Nígbà tí o bá yíjú padà sí yàrá náà, nǹkan méjì gbọ́dọ̀ ṣẹlẹ̀ ní ẹsẹ̀-n-tẹ̀lé, ẹsẹ̀-n-tẹ̀lé náà sì ṣe pàtàkì.

Àkọ́kọ́, dárúkọ ohun tó jẹ́ gidi. Àwọn ènìyàn lè mọ̀ nígbà tí ohun kan bá bàjẹ́, bí o bá sì bò ó mọ́lẹ̀ wọ́n dáwọ́ gbígbẹ́kẹ̀lé ìkà rẹ lórí gbogbo ohun mìíràn. "Owó-ìnáwó náà bàjẹ́. Ìyẹn ń yí àkókò wa padà n kò sì ní ṣe àṣedàbí pé kò ṣe bẹ́ẹ̀." Tí a sọ ní déédéé, gbólóhùn yẹn ń ṣe púpọ̀. Ó ń sọ fún àwọn ènìyàn pé o rí ohun tí wọ́n rí, èyí sì ni ìpìlẹ̀ agbára wọn láti tẹ̀lé ọ.

Lẹ́yìn náà, àti nìkan lẹ́yìn náà, tọ́ka sí ohun tó ṣe kedere tó tẹ̀lé. Kì í ṣe gbogbo ètò tuntun náà. O kò tíì ní ọ̀kan, dídá ọ̀kan sílẹ̀ lójú-ẹsẹ̀ láti dà bí ẹni tó wà ní àkóso ni bí àwọn aṣáájú ṣe ń mú àṣìṣe kejì burú ju àkọ́kọ́ lọ. Tọ́ka sí ìṣe kékeré, tó ṣeéṣe tó tẹ̀lé. "Èyí ni ohun tí a ń ṣe lónìí. Mo fẹ́ kí àwa mẹ́tẹ̀ẹ̀ta ṣàwòrán ohun tí a ṣì ní ní tòótọ́ ní òpin ọjọ́. Lọ́la a máa pinnu ibi tí ó ń lọ."

Ìgbésẹ̀ tó tẹ̀lé, kódà kékeré kan, ni ohun tó ń yí yàrá tó dì padà di èyí tó ń mira. Àwọn ènìyàn kò nílò kí o ní gbogbo àwọn ìdáhùn ní àkókò tó burú jù. Wọ́n nílò láti gbàgbọ́ pé ọ̀nà kan wà àti pé wàá bá wọn rìn ín.

Ṣọ́ ìgbóná náà nígbà tí o ń ṣe é. Àníyàn ń ràn, ó sì ń tàn ní kíákíá ju ìfarabalẹ̀ lọ. Bí o bá wọlé tí o rù ìpáyà, o fi í lé gbogbo ènìyàn lọ́wọ́, ó sì ń pọ̀ sí i ní ọ̀nà yíká tábìlì. Bí o bá wọlé ní dídúró-ṣinṣin, o fún àwọn ènìyàn ní ohun kan láti yá títí tí wọ́n fi rí ẹsẹ̀ ara wọn padà. O ń ṣe ojú-ọjọ́ ìmọ̀lára fún ẹgbẹ́ náà yálà o mọ̀ọ́mọ̀ ṣe é tàbí bẹ́ẹ̀kọ́. Ó sàn láti ṣe é ní mímọ̀ọ́mọ̀.

Mú kí ó ní ààbò láti sọ ohun tó ti bàjẹ́ ní tòótọ́

Eré tó gùn sí i tún wà níbí, ó sì ń bẹ̀rẹ̀ ní àkókò tí nǹkan bá bàjẹ́.

Nígbà tí ètò bá kùnà, ẹ̀mí-ìhùwà tó léwu jù nínú ẹgbẹ́ ni láti dákẹ́. Àwọn ènìyàn ń fi ohun tí wọ́n rí tó ń bọ̀ pamọ́, ń rẹ ohun tí wọ́n ń rí báyìí sílẹ̀, wọ́n sì ń dáàbò bo ara wọn dípò iṣẹ́ náà. O kò lè tún ohun tí kò sí ẹni tó máa sọ sókè ṣe. Ohun kan tó wúlò jù tí aṣáájú lè ṣe lábẹ́ ìkì-mọ́lẹ̀ ni láti mú kí ó ní ààbò ní tòótọ́ láti gbé ìròyìn búburú dìde.

Olùwádìí Harvard Amy Edmondson ń pe èyí ní ààbò-ọpọlọ, ìmọ̀lára àjọpín pé o lè gbé ewu-àárín-ènìyàn, jẹ́wọ́ àṣìṣe, tàbí ṣàmì ìṣòro láìjẹ́ ìyà fún un. Ó rí ọ̀nà rẹ̀ sí èrò náà nípasẹ̀ ìkùnà tirẹ̀. Ó ti retí kí àwọn ẹgbẹ́ ilé-ìwòsàn tó dára jù ṣe àwọn àṣìṣe tó dín kù, dátà rẹ̀ sì fi ìdàkejì hàn. Àwọn ẹgbẹ́ tó dára jù ròyìn púpọ̀ sí i. Ìdí náà wá jẹ́ pé àwọn ẹgbẹ́ rere kì í ṣe àwọn àṣìṣe púpọ̀ sí i. Wọ́n ní ìfẹ́-inú sí i láti sọ̀rọ̀ nípa wọn. Ìfẹ́-inú yẹn, ó wá jẹ́, ni ohun tó ń jẹ́ kí ẹgbẹ́ kan mú àwọn ìṣòro ní kùtùkùtù kí ó sì kọ́ ẹ̀kọ́ ní kíákíá, èyí sì ni iṣan gan-an tí o nílò nígbà tí ètò bá ń bàjẹ́.

O ń kọ́ ààbò yẹn nínú bí o ṣe ń ṣèsí nígbà tí ẹnì kan bá fi ohun kan tó le lé ọ lọ́wọ́.

• Nígbà tí ẹnì kan bá mú ìṣòro wá bá ọ, dúpẹ́ lọ́wọ́ wọn kí o tó ṣe ohunkóhun mìíràn. Kódà nígbà tí ìṣòro náà bá tóbi. Pàápàá nígbà náà. Ẹ̀mí-ìhùwà láti yìnbọn pa oníṣẹ́ ni ẹ̀mí-ìhùwà tó ń fọ́ ọ lójú nígbà tó tẹ̀lé.
• Gba apá tìrẹ sórí sókè. "Mo ta àkókò yìí gún ju bẹ́ẹ̀ sì wà lórí mi." Aṣáájú tó lè sọ ìyẹn ń kọ́ gbogbo ẹgbẹ́ pé jíjẹ́wọ́ àṣìṣe ṣeé yè bọ́. Àpẹẹrẹ kan yẹn ń ṣe púpọ̀ fún òtítọ́ ju ìlànà èyíkéyìí lọ.
• Mú ìparundà náà gẹ́gẹ́ bí ìwífún, kì í ṣe ìbàjẹ́ nìkan. Ètò tó kùnà ń sọ ohun kan tó jẹ́ òtítọ́ fún ọ nípa òdodo tí ètò rẹ kò kà sí. Àwọn ẹgbẹ́ tó ń bọ̀sípò dáadáa ni àwọn tó ń fẹ́ mọ nípa àmì yẹn dípò kíkánjú láti sin ín.

Èyí ni ìyàtọ̀ láàrin ìdíwọ́ tó ń fi májèlé sí ìgbẹ́kẹ̀lé jẹ́ẹ́ àti èyí tó, lọ́nà àjèjì, wá ń mú ẹgbẹ́ náà lágbára sí i. Ìṣẹ̀lẹ̀ kan náà. Àbájáde tó yàtọ̀ pátápátá, ní ìbámu pẹ̀lú bóyá àwọn ènìyàn ní ìmọ̀lára ààbò tó láti jẹ́ olóòótọ́ nípa rẹ̀.

Àyẹ̀wò-lẹ́yìn, nígbà tí eruku bá bà

Ní ìṣáájú mo sọ pé àkókò máa wà láti béèrè bí o ṣe ṣe èyí ní àṣìṣe, kìkì kì í ṣe nínú yàrá tó dúró jẹ́ẹ́. Èyí ni àkókò yẹn. Ọjọ́ díẹ̀ lẹ́yìn náà, nígbà tí ìjàkadì lójú-ẹsẹ̀ bá ti tutù, ètò tó kùnà ní ohun kan sí i láti fún ọ, ọ̀pọ̀ àwọn ẹgbẹ́ sì ń jù ú nù.

Ọ̀pọ̀ àwọn àwùjọ ń fo ìwòyìn olóòótọ́. Ó kún fún àìnítùnú, gbogbo ènìyàn sì ti sú ọ̀rọ̀ náà, iná tuntun sì wà láti pa. Nítorí náà ẹ̀kọ́ tí ìkùnà náà ń gbìyànjú láti kọ́ni ń lọ láìkọ́, ìrísí àṣìṣe kan náà sì farahàn oṣù mẹ́fà lẹ́yìn náà tí ó wọ aṣọ ọ̀ṣọ́ tó yàtọ̀. Àyẹ̀wò-lẹ́yìn ni bí o ṣe ń dáwọ́ sísan owó lẹ́ẹ̀mejì fún àdánù kan náà.

Ọgbọ́n náà ni láti ṣe é láìsí ẹ̀bi tó ń mú àwọn ènìyàn dáàbò-bo-ara-wọn àti dákẹ́. Àwọn ọ̀nà díẹ̀ láti pa á mọ́ ní wíwúlò:

• Ya ìpinnu náà kúrò lọ́wọ́ àbájáde. Àṣàyàn kan lè bọ́gbọ́n mu ní àkíyèsí ohun tí o mọ̀ ní àkókò náà kí ó sì ṣì já sí búburú, nítorí ayé jẹ́ àìdánilójú. Kọ́kọ́ béèrè bóyá ìpinnu náà fẹsẹ̀ múlẹ̀ lórí ìwífún tó wà, lẹ́yìn náà béèrè lọ́tọ̀ ìwífún tí o bá fẹ́ pé o ní. Ìyẹn ń dá àwọn ènìyàn dúró láti fìyà jẹ ìdájọ́ rere kìkì nítorí oríire lọ ní ọ̀nà mìíràn.
• Wá àmì tí o kọbi-ara-sí. Ó fẹ́rẹ̀ẹ́ jẹ́ pé gbogbo ètò tó kùnà ni ó ń rán àwọn àmì-ìtàn dìde ṣáájú. Ẹnì kan ní ìmọ̀lára búburú. Nọ́ńbà kan dà bí èyí tí kò tọ́. Wá àkókò tí o bá ti lè mọ̀ ní kùtùkùtù sí i, ẹ̀kọ́ náà sì sábà kì í ṣe nípa jíjẹ́ ọlọ́gbọ́n sí i bí kò ṣe nípa fífetí ní kùtùkùtù sí i.
• Kọ ohun kan tí wàá ṣe lọ́nà mìíràn sílẹ̀, kí o sì dúró síbẹ̀. Àyẹ̀wò-lẹ́yìn tó ń mú àkójọ àtúnṣe ogún jáde ń mú òdo jáde. Ìyípadà kan tó ṣe kedere tí wàá ṣe ní tòótọ́ tọ́ sí ju àyẹ̀wò-òkú pípé tí kò sí ẹni tó ń ṣe nǹkan lé lórí lọ.

Tí a ṣe é ní ọ̀nà yìí, ìjíròrò náà dáwọ́ jíjẹ́ nípa ẹni tó yẹ ká dá lẹ́bi ó sì di nípa ohun tí ẹgbẹ́ náà mọ̀ báyìí tí kò mọ̀ tẹ́lẹ̀. Ìyẹn ni èrè jẹ́ẹ́ tó ń fara pamọ́ nínú ètò tó bàjẹ́. O kò gba ètò náà padà. O di ọlọ́gbọ́n díẹ̀ sí i, papọ̀, ní ọ̀nà tí ṣíṣiṣẹ́ láti inú ètò tó kàn ṣàṣeyọrí kì yóò mú ọ dà rí.

Nígbà tí dídúró-ṣinṣin bá ṣòro láti rí

Díẹ̀ nínú èyí ni o lè ṣàdánwò, ó sì ń rọrùn sí i. Àwọn ọ̀sẹ̀ kan kì yóò rọrùn, ìyẹn sì yẹ láti sọ ní gban̄gba.

Bí ètò tó ń bàjẹ́ bá ń dé sórí gbogbo ohun mìíràn, bí o bá dùbúlẹ̀ jí tí o ń sáré nínú ìyíká kan náà, tí o ń bú àwọn ènìyàn tí o bìkítà nípa wọn, tí ẹ̀rù òwúrọ̀ ń bà ọ́, ìyẹn kì í ṣe ìṣòro ìdarí tí o lè fi ipá la kọjá. Ìyẹn jẹ́ àmì pé o ń ru ju bí a ṣe kọ́ àwọn eré-ìdárayá ìdúró-ṣinṣin láti rù lọ. Ìkì-mọ́lẹ̀ gidi, tó ń tẹ̀síwájú pẹ́ tó, ń pa oorun rẹ, ara rẹ, àti ọkàn rẹ rẹ̀, títa ko o le sí i sì ṣọ̀wọ́n láti jẹ́ àtúnṣe.

Bá ẹnì kan sọ̀rọ̀. Ọ̀rẹ́ tí o gbẹ́kẹ̀lé tó máa sọ òtítọ́ fún ọ. Dókítà, bí oorun rẹ tàbí ara rẹ bá ti bẹ̀rẹ̀ sí í lọ. Oníṣègùn-ọpọlọ, tó lè ràn ọ́ lọ́wọ́ láti ru ẹrù náà kí o sì ronú ní kedere ju bí o ṣe lè ṣe nìkan. Wíwá irú àtìlẹ́yìn yẹn kì í ṣe àlàfo nínú ìdarí rẹ. Àwọn aṣáájú tó ń dúró fún ẹ̀wádún fẹ́rẹ̀ẹ́ máà jẹ́ àwọn tó sáré gbóná jù tí wọ́n sì fi ipá la gbogbo nǹkan kọjá nìkan. Wọ́n jẹ́ àwọn tó mọ ìgbà tí wọ́n máa wá ìrànwọ́, tí wọ́n sì rí i gbà, kí wọ́n lè máa farahàn ní dídúró-ṣinṣin fún àwọn ènìyàn tó ń gbẹ́kẹ̀lé wọn.

Ètò náà máa tún bàjẹ́ lọ́jọ́ kan. Wọ́n máa ń ṣe é. Ohun tí o ń kọ́ ní tòótọ́, ní àkókò tó bá ṣe é, kì í ṣe àsọtẹ́lẹ̀ tó dára sí i. Ó jẹ́ irú wíwàníbẹ̀ tí àwọn ènìyàn lè dúró lẹ́gbẹ̀ẹ́ nígbà tí ilẹ̀ bá mira. Ìyẹn tọ́ sí ju ètò èyíkéyìí lọ, láìdàbí ètò náà, ó sì jẹ́ tìrẹ láti pamọ́.

Àwọn Orísun

• Harvard Business Review, In Uncertain Times, the Best Strategy Is Adaptability (Michael Mankins)
• Amy C. Edmondson, The Intelligent Failure That Led to the Discovery of Psychological Safety (Behavioral Scientist)
• HelpGuide.org, Dealing with Uncertainty