Bí O Ṣe Lè Fara Balẹ̀ Nígbà Tí Wọ́n Bá Ń Bá Ọ Wí

Ẹnìkan sọ ọ̀rọ̀ náà. Bóyá ọ̀gá rẹ nínú àyẹ̀wò iṣẹ́, bóyá ẹgbẹ́ rẹ níwájú gbogbo yàrá, bóyá ìhìn kan tó kàn jókòó síbẹ̀ lórí ẹ̀rọ rẹ. "Apá yìí kò ṣiṣẹ́." Kí o sì tó pinnu ohunkóhun, ojú rẹ ti gbóná, inú rẹ ti bọ́ sílẹ̀, ohùn kékeré kan nínú orí rẹ sì ti ń kọ́ ẹjọ́ ìdáàbòbò sílẹ̀.

Ìdáhùn yẹn yára nítorí pé bẹ́ẹ̀ ni ó ṣe yẹ kí ó rí. O kò yàn án. Iṣẹ́ tó fani-lọ́kàn kì í ṣe nínú dídá ìdìdì náà dúró, ọ̀pọ̀ ìgbà o kò lè ṣe é, ó wà nínú ohun tí o ṣe ní ìṣẹ́jú-àáyá díẹ̀ lẹ́yìn rẹ̀. Àwọn ìṣẹ́jú-àáyá yẹn ni orúkọ rẹ, àwọn ìbáṣepọ̀ rẹ, àti ní tòótọ́ ẹ̀kọ́ rẹ ń gbé. Ìròyìn rere ni pé a lè kọ́ wọn.

Ìdí tí ọ̀rọ̀ kan fi lè dà bí ìhàlẹ̀

Ọpọlọ rẹ kò pa ìlà tó mọ́ láàrin ewu ara àti ewu àwùjọ mọ́. Bíbáwí, pàápàá níwájú àwọn ẹlòmíràn, ń forúkọ sílẹ̀ nínú díẹ̀ lára àwọn ọ̀nà-iṣan kan náà tó ń dún nígbà tí ohun kan bá burú ní tòótọ́. Apá ìtaniji ti ọpọlọ rẹ kì í dúró de àwọn òtítọ́. Ó kàn ń dún.

Nígbà tí ìtaniji yẹn bá gbà á, apá tó lọ́ra, tó gbọ́n jù ti ọpọlọ rẹ, apá tó ń wọn ẹ̀rí tó sì ń yan ọ̀rọ̀, á dákẹ́ sí i. Ìdí nìyí tí àwọn ènìyàn fi ń sọ àwọn ohun nínú ìgbóná àyẹ̀wò tí wọn kì yóò sọ láé bí wọ́n bá sùn lé e lórí ní alẹ́ kan. O kò lera nítorí pé o nímọ̀lára rẹ̀. Ènìyàn ni ọ́, tó ń lo ohun-èlò tó ti gbó gan-an.

Ohun kejì tún ń ṣẹlẹ̀. Àwọn olùwádìí Sheila Heen àti Douglas Stone, tí wọ́n lo ọ̀pọ̀ ọdún láti kẹ́kọ̀ọ́ ìdí tí ìdáhùn-èsì fi ṣòro láti gbà, tọ́ka sí pé ìbáwí èyíkéyìí ń fọwọ́ kan okùn mẹ́ta ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀ lẹ́ẹ̀kan náà. Ìbéèrè bóyá ó *jẹ́ òtítọ́* wà. Bí o ṣe nímọ̀lára nípa *ẹni* tó ń sọ ọ́ wà. Àti ohun tó dà bí ẹni pé ó ń sọ nípa *ẹni tí o jẹ́* wà. Àkíyèsí kékeré nípa ìwé-ìṣirò lè yí padà jẹ́ẹ́ di "Mi ò dáa nínú iṣẹ́ mi," tàbí "Èmi kì í ṣe ẹni tí mo rò pé mo jẹ́." Ìfò yẹn, láti ọ̀rọ̀ kan sí ìdánimọ̀-ara-ẹni, ni ó pọ̀ jù nínú ohun tó ń jẹ́ kí ìbáwí ta ni jù bí ọ̀rọ̀ gan-an ṣe tó.

Ìṣẹ́jú-àáyá àádọ́rùn-ún àkọ́kọ́

Èyí ni apá tó ṣe pàtàkì jù, nítorí náà ó rí àyè tó pọ̀ jù.

Èròngbà náà kì í ṣe láti ní ìmọ̀lára ìtura. Ó jẹ́ láti hùwà dúró-ṣinṣin nígbà tí o bá ń nímọ̀lára ohunkóhun tí o ń nímọ̀lára. Àwọn ohun díẹ̀ tó ń ṣèrànwọ́ ní tòótọ́, ní ìtòsẹ̀ntẹ̀lé tí o ó fẹ́rẹ̀ẹ́ lò wọ́n:

1. Mú ìdìdì náà kí o sì tú ẹ̀mí jáde. Ìṣẹ́jú tí o bá nímọ̀lára ìgbóná, tú ẹ̀mí jáde lọ́ra, gígùn ní ẹ̀ẹ̀kan kí o tó ṣe ohunkóhun mìíràn. Ẹ̀mí-jáde gígùn ni àmì ara tó yára jù tí o lè fi ránṣẹ́ sí ara rẹ pé pàjáwìrì náà ti parí. Gbé ẹsẹ̀ rẹ sọ̀kalẹ̀. Sọ èjìká rẹ sílẹ̀. O ń ra àyè náà fún ara rẹ.
2. Dárúkọ ohun tí o ń nímọ̀lára, ní ìdákẹ́jẹ́ẹ́. Èyí ní ìmọ̀-sáyẹ́ǹsì gidi lẹ́yìn rẹ̀. Nígbà tí o bá fi ìmọ̀lára sínú ọ̀rọ̀, kódà sí ara rẹ nìkan, ìtaniji nínú ọpọlọ rẹ máa ń rọ̀ ní ọ̀nà tí a lè wọ̀n apá tó ń ronú sì máa ń padà bọ̀. Nítorí náà nínú orí rẹ fúnra rẹ̀: *Mo ń nímọ̀lára ìdáàbòbò-ara. Ojú ń tì mí.* Ìyẹn ni. Àwọn olùwádìí ń pè é ní ìfàmì-sí-ìmọ̀lára, ó sì ń ṣiṣẹ́ láàrin ìṣẹ́jú-àáyá.
3. Ra gbólóhùn ọ̀rọ̀ kan ti àkókò. O fẹ́rẹ̀ẹ́ máà ní láti dáhùn lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀ láé. "Jẹ́ kí n rí i dájú pé mo lóye" tàbí "Fún mi ní ìṣẹ́jú-àáyá kan láti gbà á wọlé" tó rọrùn jẹ́ ti akọ́ṣẹ́mọṣẹ́ pátápátá, ó sì fún ọpọlọ rẹ tó lọ́ra ní ìṣẹ́jú díẹ̀ tó nílò.
4. Ní ìfẹ́-ìmọ̀ dípò kíkọ́ ẹjọ́ rẹ. Nígbà tí o bá ń dáàbò bo ara rẹ, o kò lè máa kọ́ ẹ̀kọ́, àwọn méjèèjì kò lè ṣẹlẹ̀ lẹ́ẹ̀kan náà. Gbìyànjú láti gbọ́ ọ̀rọ̀ náà gan-an kí o tó ṣètò rẹ̀. O ó ní gbogbo àkókò ayé láti ṣe àyẹ̀wò rẹ̀ lẹ́yìn náà.

Kò sí ọ̀kan nínú èyí tó ní kí o gbà. Ó kàn ń pa ọ́ mọ́ nínú yàrá gẹ́gẹ́ bí ẹni tí o fẹ́ jẹ́, dípò ẹni tó ń fèsì.

Ṣètò rẹ̀ lẹ́yìn náà, kì í ṣe ní àkókò náà

Nígbà tí ìgbóná bá ti kọjá, ó sábà máa ń jẹ́ ọ̀pọ̀ lẹ́yìn ìjíròrò náà, o lè ṣe ìronú gidi. Kì í ṣe gbogbo ìbáwí ló dọ́gba, a sì gbà ọ́ láyè láti wọ́n ọn.

Àwọn ìbéèrè olóòótọ́ díẹ̀ ń ṣèrànwọ́:

• Ǹjẹ́ ohun òtítọ́ kan wà níbí, kódà èyí kékeré, tí mo lè lò? Ó fẹ́rẹ̀ẹ́ jẹ́ nígbà gbogbo ló ń wà, rírí rẹ̀ sì wúlò ju dídájọ́ ìyòókù lọ.
• Ọ̀dọ̀ ta ni èyí ti wá, ǹjẹ́ wọ́n sì ní ipò tó yẹ láti rí ohun tí wọ́n ń ṣàpèjúwe? Ìdáhùn-èsì láti ọ̀dọ̀ ẹni tó ń wo iṣẹ́ rẹ lójoojúmọ́ níyì ju èrò tó kàn kọjá lọ.
• Ǹjẹ́ èyí jẹ mọ́ iṣẹ́ mi, tàbí mo jẹ́ kí ó yọ́ di ìdájọ́ lórí mi gẹ́gẹ́ bí ènìyàn? Ya àwọn méjèèjì yẹn sọ́tọ̀ mọ̀ọ́mọ̀. Ìwé-ìṣirò rẹ ní àbùkù. Ìwọ kì í ṣe àbùkù náà.

Heen àti Stone dámọ̀ràn ìgbésẹ̀ kékeré, alágbára kan nígbà tí o bá fẹ́ dàgbà ní tòótọ́: béèrè ohun kan lọ́wọ́ ẹnìkan. "Dárúkọ ohun kan tí mo lè ṣe ní ọ̀tọ̀ tó máa yí nǹkan padà." Ó ń sọ ẹ̀rù àìdánilójú ti bíbá-dájọ́ di ohun pàtó tó sì ní òpin, èyí tó rọrùn púpọ̀ fún ètò iṣan-ara rẹ láti gbé.

Ó ń ṣèrànwọ́ láti rántí ohun tí ìdáhùn-èsì sábà máa ń jẹ́, kódà nígbà tó bá dà bí ìdájọ́. Ọ̀pọ̀ rẹ̀ jẹ́ ìwòye ẹnìkan láti ibi tí ó bá dúró, tí ọjọ́ tirẹ̀, iṣẹ́ tirẹ̀, àwọn ojú-àfọ́jú tirẹ̀ ṣe. Àkíyèsí wọn nípa iṣẹ́ rẹ sọ ohun gidi kan fún ọ nípa bí ó ṣe rí láti ibẹ̀. Kò dájọ́ lórí iyì rẹ. Gbígbé e mú lọ́nà rírọ̀ bẹ́ẹ̀, gẹ́gẹ́ bí ìsọfúnni tó wúlò dípò ìdájọ́, ni ohun tó ń jẹ́ kí o gba rere rẹ̀ láìsí fífà ìyòókù mọ́ ara.

Nígbà tí kì í ṣe ìdáhùn-èsì ní tòótọ́

Ẹ jẹ́ kí a sọ ọ́ ní gbangba. Àwọn ìbáwí kan kì í ṣe fún ìrànlọ́wọ́ rẹ ni a fi ń fún ọ. Ẹ̀gàn ni, tàbí ẹnìkan tó ń fi ọ́ ṣàkóso ọjọ́ búburú tirẹ̀, tí ó sì ń wọ̀ ọ́ ní aṣọ àkíyèsí. O kò jẹ ìyẹn ní ọkàn tó ṣí sílẹ̀ kan náà.

O ṣì lè pa ìfarabalẹ̀ rẹ mọ́, ìyẹn jẹ́ fún ọ, kì í ṣe fún wọn, nígbà tí o bá ń pinnu jẹ́ẹ́ pé àkóónú náà kò tọ́ láti pa mọ́. Dídúró-ṣinṣin kò túmọ̀ sí gbígbé ohun gbogbo mì. Ó túmọ̀ sí pé ìwọ, kì í ṣe ètò ìtaniji rẹ, ní láti yan ohun tí o gbà wọlé. "Mo gbọ́ ọ, mo ó ronú nípa rẹ̀" tó fara balẹ̀ lè ti ilẹ̀kùn kan bí ó ṣe ń ṣí i sílẹ̀.

Bí ìbáwí nínú ìgbésí ayé rẹ bá sì ti dà sínú ohun tó ń rẹ̀ ọ́ ní tòótọ́, àpẹẹrẹ ti bíba-lọ́lá-jẹ́, ibi iṣẹ́ tó ń fi àníyàn sílẹ̀ fún ọ kí o tó dé, ìyẹn kì í ṣe ìṣòro ìfarabalẹ̀ tí a ó fi èémí jíjìn yanjú. Ìyẹn tọ́ sí sísọ̀rọ̀ pẹ̀lú ẹnìkan tí o gbẹ́kẹ̀lé, àti, bí ẹrù rẹ̀ bá ń tẹ̀lé ọ dé ilé àti sínú oorun rẹ, pẹ̀lú oníṣègùn-ọpọlọ tàbí dókítà rẹ. Ìyàtọ̀ wà láàrin àkíyèsí líle àti ìpalára tó ń lọ́ra. O tọ́ sí àtìlẹ́yìn láti fi ìyàtọ̀ sí wọn.

Ìdúró-ṣinṣin tí o kọ́ níbí ń san án fún ọ lọ́nà jẹ́ẹ́. Àwọn tó lè gbọ́ òtítọ́ líle láìsí ìtúká ni àwọn tí ẹlòmíràn ń fi òtítọ́ líle sọ̀rọ̀ fún, ìgbẹ́kẹ̀lé yẹn sì ni ó pọ̀ jù nínú ohun tí agbára-ìdarí gidi jẹ́.

Àwọn Orísun

• Harvard Business Review, Find the Coaching in Criticism (Sheila Heen and Douglas Stone)
• UCLA Health, Putting Feelings Into Words Produces Therapeutic Effects in the Brain
• PubMed, Putting Feelings Into Words: Affect Labeling Disrupts Amygdala Activity (Lieberman et al., 2007)
• American Psychological Association, Control Anger Before It Controls You