Wíwàníbẹ̀ Ṣinṣin: Bí O Ṣe Lè Pa Ìfarabalẹ̀ Rẹ Mọ́ Nígbà Tí Gbogbo Ènìyàn Ń Wò Ọ́

Nǹkan kan ti ṣàṣìṣe. Àwọn nọ́ńbà kò tọ̀nà, oníbàárà kan ń bínú, iṣẹ́ àkànṣe tí gbogbo ènìyàn gbẹ́kẹ̀lé ń tú ká. Ní ìṣẹ́jú àkọ́kọ́ yẹn, kí ẹnikẹ́ni tó ní ètò, àwọn ènìyàn máa ń ṣe ohun jẹ́ẹ́jẹ́ẹ́ kan. Wọ́n ń wò yíká láti rí bí ó ṣe yẹ kí wọ́n dààmú tó.

Wọ́n ń ka yàrá náà. Ní pàtàkì, ìwọ ni wọ́n ń kà.

Ojú rẹ, ìyára ohùn rẹ, bóyá ọwọ́ rẹ dúró jẹ́ẹ́ tàbí ó ń rìn, bóyá o jókòó tàbí o ń rìn kiri. Àwọn ènìyàn ń gbà gbogbo rẹ̀ sínú láàrin ìṣẹ́jú-àáyá kan, sábà láìmọ̀ pé wọ́n ń ṣe é, wọ́n sì ń lò ó láti ṣètò dígí ara wọn. Èyí ni ohun tí a ń pè ní wíwàníbẹ̀. Ó dà bí ẹ̀bùn àràmàǹdà tí àwọn kan ní tí àwọn mìíràn kò ní. Ó sún mọ́ àṣà, àwọn àṣà sì lè kọ́.

Ohun tí àwọn ènìyàn ń gbà ní tòótọ́

A máa ń gba ipò ara wa. Jókòó lẹ́gbẹ̀ẹ́ ẹni tí ẹsẹ̀ rẹ̀ ń mì, àìsinmi tìrẹ á sì ràkò sókè. Wọ inú yàrá tí ènìyàn méjì ṣẹ̀ṣẹ̀ jà o sì lára rẹ̀ lára rẹ kí a tó sọ ọ̀rọ̀ kan. Olùwádìí Wharton Sigal Barsade ṣèwádìí èyí tààrà. Nínú àdánwò kan tó gbajúmọ̀, ó fi òṣèré tí a ti kọ́ sínú àwọn ẹgbẹ́ iṣẹ́ kékeré ó sì mú kí ẹni yẹn kan gbé ìṣesí pàtó kan jẹ́ẹ́jẹ́ẹ́. Ìṣesí náà tàn kálẹ̀. Ó yí bí gbogbo ẹgbẹ́ náà ṣe ń fọwọ́sowọ́pọ̀ padà, bí ó ṣe nímọ̀lára, bí ó ṣe ṣe iṣẹ́ náà dáadáa tó. Kò sí ẹni nínú ẹgbẹ́ náà tó lè sọ ìdí rẹ̀.

Nǹkan méjì láti inú ìwádìí yẹn tọ́ láti dì mú. Àwọn ènìyàn máa ń fún ẹnikẹ́ni tí wọ́n bá kà sí olórí ní àfiyèsí àfikún, nítorí náà ipò rẹ ń gbé jìnnà ju bí o ṣe lè rò lọ. Àníyàn sì máa ń rìn kánkán ju ìtutù lọ. Ẹni tó farabalẹ̀ nínú yàrá tó ru sókè ní láti ṣiṣẹ́ díẹ̀ kí a tó lára rẹ̀. Aláìsimi kì í fẹ́rẹ̀ ṣiṣẹ́ rárá.

Ìyẹn ni ẹrù wíwàníbẹ̀, ó sì tún jẹ́ àǹfààní náà. Nígbà tí o bá wọ àkókò tó le pẹ̀lú àníyàn ara rẹ, o kò pa á mọ́ fún ara rẹ. O ń pín in ká, ó sì ń dàgbà. Nígbà tí o bá wọlé ní ṣinṣin, o ń fún gbogbo ènìyàn ní ibi láti gbé ẹsẹ̀ wọn kalẹ̀.

Ìdí tí ìpáyà fi ń mú ọ burú sí i níbi iṣẹ́

Ìdí kan wà tó fi jẹ́ pé dídúró ṣinṣin ṣe pàtàkì ju bí ó ṣe rí lára láti wà lẹ́gbẹ̀ẹ́ rẹ lọ. Ó ń dáàbò bo ìrònú rẹ.

Onímọ̀-nípa-ọpọlọ Amy Arnsten ti lo ọ̀pọ̀ ọdún ní ṣíṣàwòrán ohun tí aápọn líle ń ṣe nínú ọpọlọ. Iṣẹ́ rẹ̀ fi hàn pé nígbà tí o bá nímọ̀lára ewu ní tòótọ́, pàápàá nígbà tí o bá nímọ̀lára àìní àkóso, ìṣàn ẹ̀rọ-kẹ́míkà aápọn kan ń wẹ̀ lórí prefrontal cortex. Ìyẹn ni apá ọpọlọ rẹ tó lọ́ra, tó nírònú, apá tí o ń lò láti díwọ̀n àṣàyàn, dì òtítọ́ mélòó kan mú lẹ́ẹ̀kan náà, kí o sì yan ọ̀rọ̀ rẹ. Lábẹ́ ìṣàn yẹn ó ń dákẹ́ sí i. Nígbà náà okun-waya tó yára, tó sì jẹ́ àtijọ́ sí i, apá tó ń darí ẹ̀rù àti àwọn ìhùwà àtọwọ́dọ́wọ́, ń pariwo sí i.

Ní ọ̀rọ̀ tó ye kooro: gan-an nígbà tí ipò kan nílò orí rẹ tó mọ́ jù, orí náà ń ṣú. O ń gbóná. O ń fi ìhìn tí ìwọ yóò kábàámọ̀ ránṣẹ́. O ń dojúkọ àpèjúwe tí kò tọ̀nà. Kò sí ọ̀kan lára ìwọ̀nyí tó jẹ́ àbùkù ìwà. Ẹ̀rọ-kẹ́míkà ń ṣe ohun tó gan-an tó dàgbà láti ṣe, èyí tó jẹ́ láti ran baba ńlá lọ́wọ́ láti sá fún ẹranko apẹranje, kì í ṣe láti bójú tó ìpàdé ìnáwó.

Nítorí náà ìfarabalẹ̀ kì í ṣe nípa dídà bí ẹni tí ohunkóhun kò yọ lẹ́nu. Ó jẹ́ ipò tí ọgbọ́n rẹ gidi ń wà lárọ̀ọ́wọ́tó lábẹ́ rẹ̀. Àti nítorí pé ipò rẹ ń tàn kálẹ̀, ẹni tó lè dì ìrònú ara rẹ̀ mú lábẹ́ ìkùnpá sábà máa ń pa àwọn ènìyàn tó yí i ká mọ́ ní ríronú ní kedere pẹ̀lú. Ẹni ṣinṣin kan lè pa gbogbo tábìlì kúrò nínú kòtò.

O kò nílò oyè fún èyí

Ó dùnni láti ka gbogbo èyí sábẹ́ ìmọ̀ràn fún àwọn ọ̀gá. Kì í ṣe bẹ́ẹ̀. Ẹni tó dúró ṣinṣin nígbà tí ètò bá tú ká ń ṣe iṣẹ́ ìdarí bóyá ẹnikẹ́ni ń jábọ̀ sí i tàbí bẹ́ẹ̀kọ́.

Ronú nípa ẹni tí o ń tọ̀ lọ nígbà tí nǹkan bá le níbi iṣẹ́. Ó ṣọ̀wọ́n kí ó jẹ́ ẹni tó ga jù ní ipò lásán. Ó jẹ́ ẹnikẹ́ni tó ní àkọsílẹ̀ dídúró ṣinṣin, ẹni tí kì í mú pàjáwìrì tóbi sí i. Àwọn ènìyàn ń ya ara wọn sọ́tọ̀ jẹ́ẹ́jẹ́ẹ́ nígbà gbogbo, dídúró-ṣinṣin sì jẹ́ ọ̀kan lára àwọn ìwà àkọ́kọ́ tí wọ́n ń yà sọ́tọ̀ fún. Ìyàsọ́tọ̀ yẹn ni ibi tí ìgbẹ́kẹ̀lé ti ń wá, ó sì máa ń ṣẹlẹ̀ pẹ́ kí ìgbéga eyíkéyìí tó dé.

Bí o bá ti jẹ́ ohùn tó farabalẹ̀ nínú ìjíròrò ẹgbẹ́ nígbà tí gbogbo ènìyàn mìíràn ń rú, o ti lára èyí. Ìwọ ni ẹni tó dúró ṣinṣin. Kókó náà báyìí ni láti ṣe é mọ̀ọ́mọ̀, àti láti ṣe é ní àwọn ọjọ́ tó le jù pẹ̀lú.

Kíkọ́ ọ kí o tó nílò rẹ̀

O kò lè ṣe ìfarabalẹ̀ ní àárín pàjáwìrì bí o kò bá tíì ṣàdánwò rẹ̀ rí. A ń kọ́ ọ ní àwọn àkókò kékeré, lásán. Nìwọ̀nyí ni àwọn tó ń mú ìyàtọ̀ ní tòótọ́.

Mú ara náà kọ́kọ́. O kò ní ronú ọ̀nà rẹ sí ìtutù nígbà tí ara rẹ ṣì wà nínú ìpè-eléwu. Ìdẹ̀kùn tó yára jù ni ìtújáde ẹ̀mí gígùn, lọ́ra, tó gùn ní ìjáde ju ní ìwọlé lọ, tí a tún ṣe ní ìgbà mélòó kan. Gbin ẹsẹ̀ rẹ. Sọ èjìká rẹ sílẹ̀. Ìtọ́sọ́nà Harvard Business Review fúnra rẹ̀ fún àwọn olórí lábẹ́ aápọn gbé lé ojú kan náà: tù ara sílẹ̀, ọkàn á sì tẹ̀lé e. Èyí kì í ṣe àfikún rírọ̀. Ó jẹ́ bí o ṣe ń dá ìdájọ́-inú rẹ padà.

Ra àkókò díẹ̀ fún ara rẹ. Ọ̀pọ̀ ìbàjẹ́ ní àkókò tó le máa ń ṣẹlẹ̀ ní àlàfo tó wà láàrin nínímọ̀lára ìru náà àti híhùwà lé e lórí. Nítorí náà gbòòrò àlàfo yẹn mọ̀ọ́mọ̀. Kọ́ gbólóhùn kan tí o lè fà lé láìronú: "Jẹ́ kí n jókòó lé e díẹ̀," tàbí "Fún mi ní ìṣẹ́jú kan láti wo èyí dáadáa." Ó fẹ́rẹ̀ jẹ́ pé kò sí nǹkankan níbi iṣẹ́ tó nílò ìdáhùn lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀ ní tòótọ́. Ìdúró náà ni ibi tí ara rẹ tó dára jù ń gbé.

Sọ ohun tó ń ṣẹlẹ̀, jẹ́ẹ́jẹ́ẹ́. Sísọ fún ara rẹ pé "Ọkàn mi ru sókè báyìí" dà bí ohun tó rọrùn jù láti ṣe pàtàkì. Ó ń ṣiṣẹ́ síbẹ̀. Fífi ọ̀rọ̀ pẹ̀lẹ́ sí ìmọ̀lára ń mú ooru díẹ̀ kúrò nínú rẹ̀ ó sì fún apá ọpọlọ rẹ tó ń ronú ní àkóso díẹ̀ padà.

Mọ àwọn okun-ìdẹ̀kùn tirẹ. Ṣàkíyèsí àwọn ohun pàtó tó ń ru ọ sókè. Ẹni kan. Kíkọlù ìdiwọ́. Bíbá ọ wí níwájú àwọn ẹlòmíràn. Oríṣi àṣìṣe kan pàtó. O kò lè yára ju ohun tí o kò rí bọ̀ lọ, ọ̀pọ̀ ohun tó ń ru àwọn ènìyàn sókè sì ṣeé sọ tẹ́lẹ̀ ní kété tí wọ́n bá bìkítà láti wò ó.

Pinnu ẹni tí o fẹ́ jẹ́ ṣáájú. Ní àkókò ìdákẹ́, fojú inú wo oríṣi ẹlẹgbẹ́ iṣẹ́ tí o fẹ́ jẹ́ nígbà tí nǹkan bá ṣàṣìṣe. Ṣinṣin, tọ́nà, kedere. Nígbà tí àkókò tó le bá dé, wàá ní ohun tó dúró ṣinṣin sí i láti hùwà láti inú rẹ̀ ju ohunkóhun tí o bá ṣẹlẹ̀ láti nímọ̀lára lọ.

Nígbà tí dídúró-ṣinṣin bá yọ́

Yóò yọ́. Gbogbo ènìyàn ni ń pàdánù ìfarabalẹ̀ wọn nígbà mìíràn, títí kan àwọn tó dà bí ẹni tó ní i jù. Ohun tí àwọn ènìyàn rántí ní tòótọ́ kì í ṣe bóyá o dúró ní pípé. Ó jẹ́ bóyá o padà wá, àti bóyá o gbà á.

"Mo gbóná sí ọ ní àìpẹ́ yìí, kò sì tọ́" ń ṣe púpọ̀ fún ẹgbẹ́ ju ìṣe pípé lọ. Ó ń sọ fún gbogbo ènìyàn tó ń wò pé àkókò burúkú kì í ṣe òpin ayé, pé àwọn ènìyàn lè bọ́ padà, pé èyí jẹ́ ibi tí jíjẹ́ ènìyàn ti gbà láàyè. Ìhìn yẹn ń tàn kálẹ̀ ní ọ̀nà kan náà tí ìpáyà ì bá tàn. Bíbọ̀-padà náà ń rànni pẹ̀lú.

Í ìlà kan tó tọ́ láti sọ wà, síbẹ̀. Bí o bá rí i pé dídúró ṣinṣin níbi iṣẹ́ ń ná ọ ohun gbogbo tí o ní, pé o ń fi ìlẹ̀kẹ̀-ọwọ́ dì gbogbo ìpàdé kọjá, o ń dùbúlẹ̀ jí tí o ń tún àwọn ìjíròrò ṣe, tàbí o ń sáré lórí adrenaline títí o kò fi ní ohunkóhun kù fún àwọn ènìyàn nílé, ìyẹn kì í ṣe ìṣòro ìfarabalẹ̀ tí o lè fi ipá tì síwájú. Ìyẹn jẹ́ àmì pé ìkùnpá náà ti kọjá ohun tí agbára-ìfẹ́ lè rù. Jíjíròrò rẹ̀ pẹ̀lú dókítà tàbí oníṣègùn-ọpọlọ kì í ṣe ìsọ̀kalẹ̀ láti jíjẹ́ ẹni ṣinṣin. Ó jẹ́ bí àwọn ẹni ṣinṣin ṣe ń dúró bẹ́ẹ̀.

Ìtutù lábẹ́ ìkùnpá kò jẹ́ nípa nínímọ̀lára àìsí ìkùnpá rí. Ó jẹ́ nípa ohun tí o ṣì lè fún àwọn ènìyàn tó yí ọ ká nígbà tí ìkùnpá bá ga jù, àti ohun tí o lè máa fún ara rẹ. Kọ́ ọ ní àwọn àkókò kékeré. Yóò dúró de ọ ní àwọn àkókò ńlá.

Àwọn Orísun

• Harvard Business Review, How to Keep Your Cool in High-Stress Situations
• Harvard Business Review, How to Regain Your Composure in Stressful Situations
• National Center for Biotechnology Information, Stress signalling pathways that impair prefrontal cortex structure and function (Amy F. T. Arnsten, Nature Reviews Neuroscience)
• Sigal Barsade, The Ripple Effect: Emotional Contagion and Its Influence on Group Behavior (Administrative Science Quarterly)