Àwọn ìmọ̀ràn kíákíá
- Press cold water across your eyes and forehead.
- Rehearse it once on a calm day.
- Skip the dunk if your heart's fragile.
Ó sábà máa ń dé kíákíá ju bí o ṣe lè fi ìrònú bọ́ ọ lọ. Ìkún-omi ẹ̀rù ṣáájú ìròyìn búburú. Àríyànjiyàn tó ń mú ọwọ́ rẹ tutù tí ó sì ń mú ọkàn rẹ pariwo. Ìgbì tó ń kọlù ní aago méjì àárọ̀ láìsí ìdí tí o lè dárúkọ. Ní àwọn àkókò wọ̀nyẹn, ìmọ̀ràn náà pé "kàn mí ẹ̀mí" lè fẹ́rẹ̀ẹ́ dàbí ẹ̀gàn, nítorí pé apá rẹ tó ń mí ẹ̀mí lọ́ra tó sì ń ronú kedere ti kúrò nínú ilé tẹ́lẹ̀.
Èyí ni ibi tí omi tútù ti ń jèrè ààyè rẹ̀. Kì í ṣe bí àṣà ìlera-ara, kì í sì í ṣe bí ìwòsàn fún ohunkóhun. Bí ìdálẹ̀kùn ara tó yára fún ara tó ti bọ́ sínú ìtanijí. O kò ní láti gbà á gbọ́. O kò tilẹ̀ ní láti balẹ̀ tó láti ṣe é ṣọ́ra. O kàn ní láti fi nǹkan tútù kan sí ojú rẹ.
Ìṣesí-àdáhùn tó dàgbà ju àwọn àníyàn rẹ lọ
Èyí ni òtítọ́ àjèjì tó sì wúlò tó wà ní àárín èyí. A bí ọ pẹ̀lú ìdáhùn tó ti wà nínú rẹ sí omi tútù lójú, ó sì ń borí ó fẹ́rẹ̀ẹ́ jẹ́ gbogbo ohun mìíràn.
Nígbà tí omi tútù bá kọlu awọ ara tó yí ojú rẹ, imú, àti iwájú-orí rẹ ká, ara rẹ máa ń rò pé o ti wọ inú omi tó sì ń ṣe láti dáàbò bò ọ́. Ọkàn rẹ máa ń lọ́ra. Ẹ̀jẹ̀ máa ń fà sínú sí ọ̀kànkán ara rẹ àti ọpọlọ. Ètò rẹ máa ń yí padà, gidigidi, sí ìpamọ́. Àwọn onímọ̀-sáyẹ́nsì ń pè é ní ìṣesí-ìwẹ̀-abẹ́-omi ti ẹranko-abọ́mọlówó, ó sì jẹ́ ìdáhùn kan náà tó ń jẹ́ kí àwọn ẹja-òkun àti ẹja-dolphin dúró nísàlẹ̀ omi fún ìgbà pípẹ́. A ní ẹ̀yà rẹ̀ tó dákẹ́ sí i, ó sì ń ta bọ́ yálà o wà nínú ewu ní ti gidi tàbí bẹ́ẹ̀ kọ́.
Ìlọ́ra náà jẹ́ gidi a sì lè díwọ̀n rẹ̀. Nínú ìwádìí kan lórí ríri ojú bọ inú omi tútù, ìlù-ọkàn àwọn olùkópa sọ̀kalẹ̀ jìnnà sí ìsàlẹ̀ ìdúró-jẹ́ẹ́ wọn láàrin ìṣẹ́jú-àáyá díẹ̀ tí omi tútù bá kọlu ojú wọn. Ìsọ̀kalẹ̀ yẹn kì í ṣe àníyàn. Ó jẹ́ òdìkejì àníyàn, tí a kọ tààrà sínú ètò-ẹ̀dá-ara rẹ. Iṣan tó ń gbé àmì-ìtutù náà, iṣan vagus, ń rí ìtì tó lágbára, ìhà "ìsinmi-àti-oúnjẹ-dídà" ti ètò iṣan-ara rẹ sì padà wá sí iṣẹ́.
Ohun tó ń mú kí èyí wúlò tó bẹ́ẹ̀ nínú ìpọ́njú ni pé ó ń fo apá rẹ tó ti rẹ̀wẹ̀sì tẹ́lẹ̀. O kò lè fi ọgbọ́n dé ìtutù nígbà tí ètò ìtanijí rẹ bá ń pariwo. Ṣùgbọ́n o kò lè bá ìṣesí-àdáhùn jiyàn pẹ̀lú. Omi tútù kì í béèrè ìyọ̀ǹda lọ́wọ́ ọkàn rẹ tó ń sáré.
Ẹ̀rí wà pé ipa náà dé kọjá àkókò náà pẹ̀lú. Nínú ìwádìí kan, àwọn olùwádìí fi ohun-ìrúnnisọ́kè tútù sí ojú àwọn ènìyàn ní àyíká iṣẹ́ tó ń fa másùnmáwo, wọ́n sì tọpa bí ara wọn ṣe bójú tó o. Ẹgbẹ́ tó rí omi tútù bọ́ padà sípò kíákíá láàrin àwọn ìjà másùnmáwo, pẹ̀lú ìlù-ọkàn wọn tó ń padà sí ìpìlẹ̀ ní kíákíá sí i, ìdáhùn homonu-másùnmáwo wọn sì kéré ní ọ̀nà tó hàn gbangba ju ẹgbẹ́ tí kò rí omi tútù rárá lọ. Omi tútù kò kàn dàbí ìtutù nìkan. Ó yí bí másùnmáwo náà ṣe kọlù wọn tó padà.
Ìdí tí omi tútù fi ń ṣiṣẹ́ nígbà tí ìfẹ́-inú-agbára kò ṣe é
Ọ̀pọ̀ àwọn ohun-èlò ìtutù ti ìgbà-náà máa ń béèrè nǹkan lọ́wọ́ àfiyèsí rẹ. Ka àwọn ẹ̀mí rẹ. Ṣàkíyèsí nǹkan márùn-ún tí o lè rí. Fojú inú wo ibi àlàáfíà kan. Àwọn wọ̀nyí jẹ́ ohun-èlò tó dára, ní ọjọ́ másùnmáwo lásán wọ́n sì ń ṣiṣẹ́ dáadáa. Ṣùgbọ́n ní ipò ìdààmú tó ga jù, àfiyèsí rẹ gan-an ni nǹkan tí o ti pàdánù. Bíbéèrè lọ́wọ́ ọkàn tó ń páyà láti fọkànsí dàbí bíbéèrè lọ́wọ́ ẹni tó wà láàrin ìsáré láti tọ́ okùn bọ abẹ́rẹ́.
Omi tútù ń gba ìlẹ̀kùn mìíràn. Ó ń ṣiṣẹ́ láti ara sókè dípò láti ọkàn sísàlẹ̀. O fún ètò iṣan-ara rẹ ní àmì-ara tí kò rọ̀, àmì náà sì ni ó ń sọ̀rọ̀. Àwọn oníṣègùn tó ń tọ́jú àwọn ènìyàn nínú ìpọ́njú ìmọ̀lára gidi ń fara ti èyí fún ìdí kan. Nínú ìtọ́jú-ọpọlọ dialectical (DBT), ọ̀nà tí a ń lò lọ́pọ̀lọpọ̀ láti bójú tó àwọn ìmọ̀lára tó ń rẹ̀ ni wọ́, ọ̀kan lára àwọn ọgbọ́n "ìfaradà-ìpọ́njú" àkọ́kọ́ tí a ń kọ́ni ni títu ara tutù, sábà nípa dídi omi tútù mú sójú. A kó o sábẹ́ àwọn ọgbọ́n kan tí a pinnu láti fi mú ìmọ̀lára tó ga sánmọ̀ sọ̀kalẹ̀ kíákíá tó bẹ́ẹ̀ tí ẹnì kan lè tún ronú kí ó sì wà láìléwu.
Gbólóhùn yẹn tọ́ láti jókòó pẹ̀lú. Wà láìléwu. Èyí jẹ́ ohun-èlò fún àwọn àkókò tí o nílò afárá láàrin ìgbì náà àti èrò rẹ tó tẹ̀lé tó ṣe kedere. Ó ń ra ìṣẹ́jú kan fún ọ. Nígbà mìíràn ìṣẹ́jú kan ni ohun gbogbo.
Bí ó ṣe rí ní àkókò gidi kan
Fojú inú wo ẹ̀yà lásán ti àkókò búburú kan. O wà níbi iṣẹ́, o rí ọ̀rọ̀-ìránṣẹ́ kan tó bọ́ sílẹ̀ bí ẹ̀ṣẹ́, láàrin ìṣẹ́jú-àáyá díẹ̀ ọmú rẹ ti le, ojú rẹ ti gbóná, ọkàn rẹ sì ti bẹ̀rẹ̀ sí í kọ ìparí àjálù mẹ́fà lẹ́ẹ̀kan náà. O lè rí ara rẹ tí ó fẹ́rẹ̀ẹ́ ta èsì kan tí wàá kábàámọ̀ jáde, tàbí kí o dì pátápátá.
O yẹ̀ kúrò lọ sí ilé-ìgbọ̀nsẹ̀. O ṣí kòkó omi tútù, o pa ọwọ́ rẹ pọ̀, o sì tẹ omi tútù sórí ojú àti iwájú-orí rẹ. Ẹ̀ẹ̀mejì. Ẹ̀ẹ̀mẹta. O kò gbìyànjú láti ronú rere. O kò gbìyànjú láti yanjú nǹkankan. O kàn jẹ́ kí omi tútù náà ṣe iṣẹ́ rẹ̀ fún ìṣẹ́jú-àáyá mẹ́ẹ̀ẹ́dógún.
Ohun tó sábà máa ń ṣẹlẹ̀ lẹ́yìn náà kì í ṣe iṣẹ́ ìyanu. Ìṣòro náà ṣì wà. Ṣùgbọ́n ìró náà sọ̀kalẹ̀ díẹ̀. Ọkàn rẹ kì í lù ún pariwo tó bẹ́ẹ̀ mọ́. Àjálù mẹ́fà náà tẹ́lẹ̀ dín kù sí ọ̀kan tàbí méjì. Nínú àlàfo kékeré yẹn, o lè béèrè ìbéèrè kan ṣoṣo tó ṣe pàtàkì nínú ìpọ́njú: kí ni ohun tòótọ́ tó kàn tí mo nílò láti ṣe? Bóyá kò sí nǹkankan síbẹ̀. Bóyá ó jẹ́ gíláàsì omi kan àti ìṣẹ́jú mẹ́wàá kí o tó fèsì. Omi tútù kò tún ọjọ́ rẹ ṣe. Ó dá ìjókòó awakọ̀ padà fún ọ.
Bí o ṣe ń ṣe é
Ẹ̀yà tó rọ̀ jù kò nílò ohunkóhun àyàfi àpò-omi. Ẹ̀yà tó lágbára sí i nílò abọ́. Bẹ̀rẹ̀ jẹ́ẹ́ kí o sì lọ jìnnà sí i nìkan bí o bá fẹ́.
Ìwọ́nwọ́n omi
- Lọ sí àpò-omi kí o sì ṣí kòkó omi tútù. Èyí tó tutù jù ló ń ṣiṣẹ́ dáradára sí i, ṣùgbọ́n èyí tó tutù díẹ̀ dára láti bẹ̀rẹ̀.
- Pa omi náà pọ̀ ní ọwọ́ rẹ kí o sì mú un wá sí ojú rẹ. Bo agbègbè tó yí ojú rẹ ká, iwájú-orí rẹ, àti afárá imú rẹ. Agbègbè yẹn ni ibi tí ìṣesí-àdáhùn náà ń gbé.
- Ṣe é ní ìgbà díẹ̀ lẹ́sẹ̀ẹsẹ. Jẹ́ kí omi náà jókòó mọ́ awọ ara rẹ fún ìṣẹ́jú-àáyá kan dípò kí o nù ú kúrò lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀.
- Dúró kí o sì ṣàkíyèsí. Ọ̀pọ̀ ènìyàn ló máa ń nímọ̀lára ìsọ̀kalẹ̀ kékeré fẹ́rẹ̀ẹ́ lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀, bí ìdajì-ìgbésẹ̀ padà kúrò ní etí.
Ìtúntò kíkún
Bí ìwọ́nwọ́n omi kò bá tó, ẹ̀yà tó lágbára sí i ni ìtẹ-ojú-bọ-omi-tútù kúkúrú, ìṣe kan náà tí a ń lò ní àwọn ibi ìtọ́jú-àìsàn.
- Fi omi tútù kún abọ́ kan. Fífi àwọn wẹ́wẹ́ yìnyín díẹ̀ kún un ń mú kí ó ṣiṣẹ́ dáradára sí i. Fojúsùn èyí tó tutù ní ti gidi, kì í ṣe èyí tó ń dun ni.
- Fa ẹ̀mí déédéé kí o sì dìímú.
- Tẹ̀ba kí o sì fi ojú rẹ sínú omi náà, kí o bo iwájú-orí rẹ àti agbègbè tó yí ojú rẹ ká. Dúró fún nǹkan bí ìṣẹ́jú-àáyá mẹ́ẹ̀ẹ́dógún sí ọgbọ̀n, tàbí kìkì títí tí wàá fi nílò láti gbé orí sókè.
- Gbé orí rẹ sókè, mí ẹ̀mí, kí o sì sinmi díẹ̀. Tún un ṣe lẹ́ẹ̀kan tàbí ẹ̀ẹ̀mejì bí o bá nílò rẹ̀.
Nígbà tí o kò lè dé ọ̀dọ̀ omi
Òtútù ló ṣe pàtàkì ju omi lọ. Àpò-tútù tàbí àpò ẹ̀wà-dídì tí a fi aṣọ tín-ínrín wé tí a sì dì mọ́ ojú rẹ àti ẹ̀rẹ̀kẹ́ òkè rẹ ń ṣiṣẹ́. Bẹ́ẹ̀ ni aṣọ-ìnura tútù, tí ó rin ń ṣe, tàbí kódà dídi gíláàsì omi-yìnyín mú sí iwájú-orí rẹ. Dì í mú sí apá òkè ojú rẹ, ibi tí ìṣesí-àdáhùn náà ti lágbára jù, kí o sì kà á lọ́ra.
Ṣíṣe àwọn kúlẹ̀kúlẹ̀ náà dáadáa
Àwọn nǹkan kékeré díẹ̀ ń yí bí èyí ṣe ń ṣiṣẹ́ dáadáa tó padà, ó sì tọ́ láti mọ̀ wọ́n kí o tó nílò wọn.
Ìwọ̀n-ooru ni ó ń ṣe púpọ̀ nínú iṣẹ́ náà. Omi olóoru-fẹ́ẹ́rẹ́ kì yóò ru ohunkóhun púpọ̀ sókè. Ìṣesí-àdáhùn náà máa ń wá sí ìyè gan-an pẹ̀lú omi tó tutù ní ti gidi, irú tó ń mú kí o sún díẹ̀, nítorí náà omi kòkó tó tutù tàbí omi tó ní yìnyín nínú rẹ̀ sàn ju ohunkóhun tó lọ́wọ́ọ́wọ́ lọ. O kò wá ìrora. O wá àmì tútù tó ṣe kedere.
Ibi ṣe pàtàkì ju bí àwọn ènìyàn ṣe ń retí lọ. Agbègbè tó léwọ̀ ni ojú òkè, tó yí ojú ká, iwájú-orí, àti afárá imú, nítorí ibẹ̀ ni iṣan tó ń bẹ̀rẹ̀ ìṣesí-àdáhùn náà ti pọ̀ jù. Òtútù sórí ọrùn-ọwọ́ rẹ tàbí ẹ̀yìn ọrùn rẹ lè dùn tó sì lè ṣèrànwọ́ díẹ̀, ṣùgbọ́n bí o bá fẹ́ ipa kíkún, mú òtútù náà sórí ìgbànú yẹn tó rékọjá ojú rẹ.
O kò sì nílò àkókò gígùn. Ìṣesí-àdáhùn ni èyí, kì í ṣe ìfibọmi. Ìṣẹ́jú-àáyá díẹ̀ ti òtútù sí ibi tó tọ́ sábà máa ń tó láti nímọ̀lára ìsọ̀kalẹ̀ àkọ́kọ́. Bí o bá ń ṣe ẹ̀yà ìtẹ-ojú-bọ-omi, ìdìmú kúkúrú tí a tún ṣe ní ẹ̀ẹ̀mejì tàbí ẹ̀ẹ̀mẹta sábà máa ń ṣe ju ìbọmi gígùn kan tí a fi ipá mú lọ.
Nǹkan mìíràn tó ṣeé ṣe: múra rẹ̀ sílẹ̀ kí ìjì náà tó dé. Ó rọrùn púpọ̀ sí i láti lo ọgbọ́n yìí bí o bá ti dán an wò lẹ́ẹ̀kan ní ọjọ́ ìtura tí o sì mọ bí òtútù náà ṣe rí lára, ibi tí abọ́ náà wà, àti bí ara rẹ ṣe ń dáhùn. Ohun-èlò tí o ti ṣàdánrawò jẹ́ ohun-èlò tí o lè kànsí ní ti gidi nígbà tí ìrònú rẹ bá ti kúrò lóríláìn.
Àwọn ìkìlọ̀ olóòótọ́ díẹ̀
Èyí lágbára gan-an nítorí pé ó ń ṣiṣẹ́ lórí ọkàn rẹ, nítorí náà ìṣọ́ra díẹ̀ tọ́ sí.
Ìṣesí-àdáhùn ìwẹ̀-abẹ́-omi ń mú kí ìlù ọkàn rẹ lọ́ra, fún ọ̀pọ̀ ènìyàn ìyẹn gan-an ni kókó náà. Ṣùgbọ́n bí o bá ní àìsàn ọkàn, ìfúnpá ẹ̀jẹ̀ tó rẹlẹ̀ gan-an, àìsàn àìjẹun-dáadáa, tàbí ìdàníyàn èyíkéyìí nípa ètò ọkàn-àti-ẹ̀jẹ̀ rẹ, bá dókítà rẹ sọ̀rọ̀ kí o tó lo ẹ̀yà ìtẹ-ojú-bọ-omi tó lágbára, kí o sì fara ti ìwọ́nwọ́n omi tútù tó rọrùn dípò. Fo ìbọmi ẹ̀mí-dídìmú náà pátápátá bí oníṣègùn kan bá ti sọ fún ọ pé kí o yẹra fún ìsọ̀kalẹ̀ lójijì nínú ìlù ọkàn. Ìṣesí-àdáhùn náà lágbára sí i nínú àwọn ara kan ju àwọn mìíràn lọ, o kò sì nílò láti wá ààlà rẹ kí o tó nímọ̀lára àǹfààní rẹ̀.
Ìkìlọ̀ kejì kan wà, ó sì jẹ́ ti ọpọlọ. Fún àwọn ènìyàn díẹ̀, pàápàá lẹ́yìn irú ìpalára-ẹ̀mí kan tàbí pẹ̀lú ètò iṣan-ara tó léwọ̀ gan-an, ìjìgìjìgì tútù tó le lè dàbí ìjàyà mìíràn dípò ìtura. Bí òtútù náà bá ru ọ sókè dípò mímú ọ sọ̀kalẹ̀, ìsọfúnni gidi nìyẹn, kì í ṣe ìkùnà ní apá tìrẹ. Lo ẹ̀yà tó rọ̀ sí i, tàbí gbé ohun-èlò yìí sí ẹ̀gbẹ́ kí o sì kànsí nǹkan tó ń fi ìmọ̀-ọ̀nà rẹ tàbí ìmúra-lọ́ra fẹsẹ̀ rẹ múlẹ̀ dípò.
Àti ìkìlọ̀ tó ṣe kedere jù nínú gbogbo rẹ̀: ọ̀nà ni èyí láti dá ìlọsókè dúró, kì í ṣe ìtọ́jú fún ohun tó wà lábẹ́ rẹ̀. Bí o bá ń lo omi tútù tàbí ìdẹ̀nà pàjáwìrì mìíràn èyíkéyìí léraléra kìkì láti là àwọn ọjọ́ rẹ kọjá, bí àwọn ìgbì bá ń dé lọ́pọ̀ ìgbà, tàbí bí o bá rí ara rẹ nígbà kan ní ibi tí wíwà láìléwu bá ṣòro, àkókò nìyẹn láti mú ẹlòmíràn wọlé. Dókítà, oníṣègùn-ọpọlọ, tàbí láìnì ìrànlọ́wọ́ pàjáwìrì lè fún ọ ní ohun tí abọ́ omi tútù kò lè fún ọ. Wíwá ìrànwọ́ sí i kì í ṣe ìjọ̀wọ́ ìbójútó. Ó jẹ́ ìbójútó, ní ìpele tó bá iye ohun tí o ń rù mu ní ti gidi.
Ohun tí òtútù lè ṣe àti èyí tí kò lè ṣe
Pa ìretí rẹ mọ́ ní ìwọ̀n tó tọ́, èyí sì di ọ̀kan lára àwọn ohun-èlò tó ṣeé gbẹ́kẹ̀lé jù tí o ní. Kì yóò sọ ohun líle náà di aláìṣòótọ́. Kì yóò yanjú àríyànjiyàn náà tàbí san ìwé-ọ̀yà náà tàbí yí ìròyìn náà padà. Ohun tí yóò ṣe ni láti dá ara rẹ padà fún ọ fún ìgbà tó tó láti gbé ìgbésẹ̀ gidi tó kàn, ohunkóhun tí ìgbésẹ̀ yẹn bá jẹ́. Mu omi díẹ̀. Pe ẹnìkan. Dùbúlẹ̀. Má pinnu nǹkankan fún ìṣẹ́jú mẹ́wàá.
Ìgbà tó bá kàn tí ìgbì náà bá dé tí ọkàn rẹ kò sì ṣèrànwọ́ rárá, o ní ibì kan láti lọ tí kò béèrè pé kí ọkàn rẹ fọwọ́sowọ́pọ̀. Kòkó omi náà wà níbẹ̀ gan-an. Omi tútù, sórí ojú rẹ, fún ìkà kan. Ara rẹ mọ ìyókù.
Àwọn Orísun
- Cleveland Clinic, How To Reset Your Vagus Nerve Naturally
- PubMed Central, Vagus activation by Cold Face Test reduces acute psychosocial stress responses
- PubMed Central, Resting Heart Rate Affects Heart Response to Cold-Water Face Immersion Associated with Apnea
- Dialectical Behavior Therapy, TIPP (Temperature, Intense Exercise, Paced Breathing, Paired Muscle Relaxation)