Giữ Điềm Tĩnh Sau Khi Bạn Mắc Sai Lầm

Bạn gửi email cho nhầm người. Bạn đọc nhầm con số ngay trước mặt khách hàng. Bạn bỏ sót cái điều bạn đã hứa sẽ để mắt tới, và giờ thì có người đang nhìn chằm chằm vào bạn, hoặc tệ hơn, chưa nói gì cả. Có một kiểu nóng bừng nhất định ập đến ngay lúc đó. Mặt nóng ran, ý nghĩ chạy vòng vòng, một thôi thúc mạnh mẽ hoặc là biến mất hoặc là sửa hết mọi thứ trong ba mươi giây tới.

Khoảnh khắc đó chính là điều bài viết này nói đến. Không phải làm sao để tránh sai lầm, bạn không tránh được đâu, mà làm sao để giữ vững bên trong cái sai lầm bạn vừa mắc phải.

Hầu hết chúng ta chưa bao giờ được dạy điều này. Chúng ta được dạy phải cẩn thận, phải kiểm tra hai lần, phải đừng làm hỏng. Vậy nên khi dù sao ta vẫn làm hỏng, kịch bản duy nhất ta có là hoảng loạn và tự công kích. Cái kỹ năng không ai trao cho bạn là sự điềm tĩnh ở phía bên kia của lỗi lầm, khả năng giữ được cái đầu tỉnh táo trong khi danh tiếng của bạn, trong tâm trí chính bạn, đang bốc cháy. Nó học được. Và nó quan trọng hơn cả bản thân sai lầm.

Sáu mươi giây đầu tiên là về cơ thể bạn, không phải câu chuyện của bạn

Khi bạn nhận ra mình vừa phạm sai lầm, hệ thần kinh của bạn phản ứng như thể bạn đang gặp nguy hiểm, bởi vì về mặt xã hội, một phần nào đó trong bạn tin là đúng vậy. Nhịp tim leo lên. Hơi thở trở nên nông. Phần não biết suy nghĩ, phần mà ngay lúc này bạn đang khẩn thiết cần để hàn gắn cho tốt, lại im ắng đi trong khi tiếng báo động ngày một to.

Đây là lý do vì sao động thái đầu tiên của bạn không thể là một nước cờ khôn ngoan. Bạn chưa ở trạng thái để khôn ngoan đâu. Động thái đầu tiên của bạn là lấy lại cơ thể.

Một hơi thở ra chậm, dài hơn hơi hít vào, làm được nhiều hơn ta tưởng. Bàn chân đặt phẳng trên sàn. Vai hạ xuống khỏi mang tai. Bạn đang mua cho mình vài giây mà phán đoán của bạn cần để hoạt động trở lại. Gần như chẳng điều gì trong một sai lầm thật sự đòi hỏi một phản ứng trong mười giây tới, kể cả khi từng dây thần kinh khăng khăng điều ngược lại.

Hãy cưỡng lại hai bản năng nhanh nhất. Cái thứ nhất là bắn ra ngay một sự sửa chữa cuống cuồng, cái email đính chính với ba dấu chấm than, lời xin lỗi lan man khiến ai cũng khó xử hơn. Cái thứ hai là biến mất, im hơi lặng tiếng và hy vọng nó tự tan đi. Cả hai đến từ tiếng báo động, không phải từ bạn.

Tách sai lầm ra khỏi giá trị của bạn

Đây là chỗ hầu hết mọi người đánh mất tiếng đồng hồ kế tiếp, và đôi khi là tuần kế tiếp. Sai lầm xảy ra, và chỉ trong vài giây nó thôi không còn là điều bạn *đã làm* mà trở thành điều bạn *là*. "Mình đã phạm một lỗi" lặng lẽ biến thành "mình cẩu thả", "mình không đủ giỏi cho việc này", "rồi họ sẽ phát hiện ra mình chẳng thuộc về nơi đây". Nhà nghiên cứu Kristin Neff gọi đây là sự đồng nhất quá mức, cái cách ta để một sự việc thoáng qua đông cứng lại thành một phán quyết vĩnh viễn về chính mình.

Sự chuyển dịch đó có cảm giác như là tinh thần trách nhiệm. Nó không phải vậy. Nó ngược lại. Khi bạn bận rộn làm một kẻ giả dối trong đầu mình, bạn chẳng còn sự chú tâm nào dành cho việc hàn gắn thật sự. Tự công kích không khiến bạn có trách nhiệm hơn. Nó khiến bạn ít hữu dụng hơn, vì nó nhấn chìm bạn đúng lúc bạn cần suy nghĩ.

Có một cách tiếp cận dịu dàng hơn mà lại cho kết quả tốt hơn, và bằng chứng ủng hộ điều đó. Những người gặp thất bại của chính mình bằng đôi chút tử tế, thay vì một trận đòn, hồi phục nhanh hơn và sẵn lòng nhận trách nhiệm về điều đã sai hơn. Viết trên *Harvard Business Review*, nhà tâm lý học lâm sàng Christopher Germer mô tả lòng tự trắc ẩn gồm hai phần phối hợp với nhau: sự ấm áp bạn dành cho một người bạn đang chật vật, rồi sự khích lệ để hành động thật sự. Sự an ủi cộng với tinh thần trách nhiệm. Không phải an ủi thay cho trách nhiệm, và chắc chắn không phải trách nhiệm được trao đi như một hình phạt.

Phép thử nhanh là phép thử bạn đã biết. Nếu một đồng nghiệp bạn quý trọng phạm đúng sai lầm này và tìm đến bạn trong tâm trạng chấn động, bạn sẽ không gọi họ là vô dụng. Bạn sẽ nói điều gì đó vững dạ, rồi bạn sẽ giúp họ sửa. Giọng nói đó cũng có sẵn cho bạn. Chỉ là nó thiếu luyện tập.

Nhận trách nhiệm gọn gàng, rồi ngừng lại

Khi đến lúc nói về sai lầm với người khác, phiên bản mạnh mẽ nhất lại ngắn hơn và mộc mạc hơn những gì nỗi lo lắng của bạn muốn.

• Gọi tên nó mà không tô vẽ. "Tôi đã ghi sai các con số trong báo cáo đó. Đây là bản đúng." Nhận trách nhiệm một cách gọn gàng được đọc thành sự tự tin, không phải sự yếu đuối. Lời xin lỗi vặn vẹo, giải thích quá đà mới là thứ thật sự bào mòn niềm tin, vì nó khiến người ta phải vừa lo cảm xúc của bạn vừa lo cái vấn đề.
• Bỏ qua việc tự trừng phạt. "Tôi ngốc thật, tôi không tin nổi mình lại làm thế" buộc mọi người xung quanh phải trấn an bạn. Điều đó biến sai lầm của bạn thành việc của họ. Hãy nhận trách nhiệm về lỗi lầm, không phải về sự thoải mái của khán giả.
• Chuyển sang hướng khắc phục. "Đây là việc tôi đã làm, và đây là điều tôi đề xuất làm tiếp theo." Chỉ ra con đường phía trước là cách nhanh nhất để hạ nhiệt căn phòng. Nó cho người ta biết tình huống này đã có một người trưởng thành trong đó.
• Đừng xin lỗi lặp đi lặp lại thành vòng. Nói một lần, rõ ràng, thật lòng, rồi để nó đáp xuống. Lặp lại không làm nó chân thành hơn. Nó giữ cho vết thương hở miệng.

Sự trấn an kỳ lạ trong tất cả những điều này: một sai lầm được nhận trách nhiệm cho khéo thường để lại cho người ta sự tin tưởng bạn *nhiều hơn* so với khi nó chưa từng xảy ra. Giờ họ đã thấy bạn hành xử thế nào khi mọi chuyện trở nên tồi tệ, mà đó là điều trước đây họ chẳng bao giờ chắc chắn được.

Khi người kia không bình tĩnh

Nhận trách nhiệm gọn gàng khó hơn khi người trước mặt bạn đang giận dữ. Một khách hàng nổi đóa, một người sếp thất vọng, một đồng nghiệp có công việc vừa bị bạn làm cho rối thêm. Phản ứng của họ rơi xuống đúng cái phần đang đau rát sẵn trong bạn, và lực kéo để tự bào chữa trở nên khổng lồ.

Đây chính là chỗ mà hầu hết các nỗ lực hàn gắn đi chệch hướng. Ai đó phản ứng dữ dội, và ta hoặc tan ra thành một vũng xin lỗi hoặc cứng người lại và bắt đầu tranh cãi vì sao thật ra đó không phải lỗi của ta. Cả hai đều kéo dài khoảnh khắc ấy.

Một vài điều trụ vững dưới áp lực:

1. Hãy để họ có cảm xúc của họ. Cơn giận về một sai lầm có thật thường chỉ là kích cỡ của sự phiền toái bạn gây ra, được nói thành lời. Bạn không phải hấp thụ nó như một lời phán xét về tính cách của bạn. "Anh có lý do để bực mình, chuyện này đã làm anh chậm lại" có thể rút bớt rất nhiều cái nóng trong không khí mà không khiến bạn sụp đổ.
2. Đừng đua theo cường độ của họ. Nếu giọng họ to lên, hãy để giọng bạn vẫn trầm và đều. Trong khoảnh khắc đó, bạn là hệ thần kinh vững vàng hơn trong phòng, và một hệ vững vàng có xu hướng kéo hệ kia về phía nó.
3. Hãy bám vào sự thật và hướng khắc phục, không bám vào phán quyết. "Đây là điều đã sai và đây là cách tôi sẽ làm cho đúng" là một cánh cửa thoát ra. Tranh luận xem bạn có phải người có năng lực hay không là một căn phòng không lối ra, và đó không phải cuộc trò chuyện cần diễn ra.
4. Giữ một ranh giới, một cách nhẹ nhàng. Nhận trách nhiệm về một sai lầm không có nghĩa là chấp nhận sự khinh miệt hay để ai đó viết lại cả câu chuyện nhằm biến bạn thành kẻ phản diện của những điều vốn không phải của bạn. Bạn có thể hoàn toàn chịu trách nhiệm mà vẫn nói: "Tôi nhận lỗi trong báo cáo. Vấn đề về tiến độ là một quyết định riêng mà chúng ta đã cùng đưa ra." Sự chính xác cũng là một phần của sự liêm chính.

Mục tiêu không phải là thắng. Đó là giữ cho mình đủ điều hòa để cuộc trò chuyện thật sự đi tới đâu đó, thay vì trở thành một sai lầm thứ hai chồng lên sai lầm thứ nhất.

Vì sao vững vàng hơn là không tì vết

Có một lý do lặng lẽ hơn, bền vững hơn để học điều này, và nó vượt ra ngoài chuyện giữ thể diện trong khoảnh khắc.

Giáo sư Harvard Amy Edmondson đã dành nhiều năm nghiên cứu các đội nhóm và phát hiện ra điều khiến bà bất ngờ. Những đội có hiệu suất tốt nhất mà bà quan sát lại *báo cáo* nhiều lỗi hơn các đội yếu hơn. Không phải vì họ cẩu thả hơn. Mà vì họ đủ an toàn để thành thật. Trong những đội đó, sai lầm có thể được gọi tên và sửa chữa thay vì bị giấu đi và để mặc cho mưng mủ. Những người thiết lập nên cái tông ấy là những người có thể ngồi lại với một lỗi lầm, của họ hay của ai khác, mà không khiến cả phòng bốc cháy.

Khi bạn giữ được điềm tĩnh sau sai lầm của chính mình, bạn không chỉ đang bảo vệ bản thân. Bạn đang dạy cho tất cả những người đang quan sát biết rằng ở nơi này, khi có chuyện không hay, điều gì sẽ xảy ra. Nếu câu trả lời là "chúng ta gọi tên nó, chúng ta sửa nó, không ai bị nghiền nát", người ta sẽ mang vấn đề kế tiếp đến cho bạn sớm, khi nó còn nhỏ. Nếu câu trả lời là "chúng ta hoảng loạn và quy tội", họ sẽ bắt đầu giấu giếm với bạn, và thiệt hại thật sự trong bất kỳ tổ chức nào gần như luôn là cái sai lầm mà không ai thấy an toàn để nói ra.

Như Jim Whitehurst, một CEO lâu năm, đã nói trên *Harvard Business Review*, một người lãnh đạo sẵn lòng thẳng thắn nói rằng mình đã sai sẽ cho tất cả những người khác sự cho phép để cũng thành thật. Sự cho phép đó đáng giá hơn cái vẻ ngoài chưa bao giờ thất bại. Dù sao thì cái vẻ ngoài ấy cũng mong manh. Ai cũng đã biết bạn là con người rồi.

Sau đó: khép lại vòng, rồi buông tay

Một khi việc hàn gắn tức thời đã xong, còn lại hai việc, và người ta thường chỉ làm một.

Việc thứ nhất là việc hữu ích. Hãy nhìn lại điều thật sự đã xảy ra, bằng sự tò mò thay vì một ngọn roi. Đó là một cú trượt tay, kiểu ai mệt mỏi và bận rộn cũng sẽ mắc? Một lỗ hổng trong một quy trình vốn đã chực chờ cắn ai đó? Một chỗ mà bạn thật sự vượt quá khả năng và lẽ ra nên hỏi sớm hơn? Mỗi cái chỉ về một hướng khắc phục khác nhau. Chẳng cái nào được giải đáp bằng việc quyết định rằng bạn là một người tồi. Bạn có thể nhận lấy bài học và để lại phán quyết.

Việc thứ hai là thật sự dừng lại. Đây là việc thường bị bỏ qua. Tâm trí muốn cứ tiếp tục đem sai lầm ra xử lại lúc hai giờ sáng, tua lại cuốn băng lần nữa, như thể đủ đau khổ thì bằng cách nào đó sẽ xóa bỏ được nó. Không đâu. Sự nghiền ngẫm có cảm giác như là trách nhiệm, nhưng nó chỉ là tiếng báo động không chịu tắt rất lâu sau khi mối nguy đã qua. Nếu bạn đã gọi tên nó, đã sửa những gì có thể, và đã rút ra bài học, thì bạn đã làm xong phần việc. Việc tua lại là một thói quen, không phải một bổn phận, và bạn được phép đặt nó xuống.

Nếu bạn thấy mình thật sự không thể, nếu sai lầm khiến bạn quay cuồng suốt nhiều ngày, nếu nỗi sợ làm sai điều gì đó đang thu hẹp công việc của bạn hay giấc ngủ của bạn hay ngăn bạn dám thử bất cứ điều gì, thì điều đó đáng được xem nghiêm túc. Một tiếng nói phê phán nội tâm dai dẳng và trừng phạt là điều một nhà trị liệu giỏi có thể giúp, và nó thường đáp ứng tốt với sự hỗ trợ. Bạn không phải cắn răng vượt qua điều đó một mình, và việc tìm đến sự giúp đỡ ở đó cũng chính là kỹ năng mà chúng ta đã nói suốt từ đầu. Đó chỉ là sự điềm tĩnh hướng vào bên trong.

Bạn sẽ còn phạm thêm sai lầm. Ai dẫn dắt bất cứ điều gì cũng vậy. Việc bạn có vấp ngã hay không chưa bao giờ thật sự là biến số định hình một sự nghiệp. Bạn trở thành con người nào trong phút ngay sau đó, lần này qua lần khác suốt nhiều năm, mới là điều đó. Phần ấy là phần của bạn để xây dựng, và bạn có thể bắt đầu với sai lầm kế tiếp.

Nguồn

• Harvard Business Review, Be a Leader Who Can Admit Mistakes
• Harvard Business Review, To Recover from Failure, Try Some Self-Compassion
• Amy C. Edmondson, The Intelligent Failure that Led to the Discovery of Psychological Safety (Behavioral Scientist)
• Harvard Health Publishing, 4 ways to boost your self-compassion