Ìgbà tí A Ó Pinnu Kánkán dípò Lọ́ra

Fojú inú wo ìgbà tó gbẹ̀yìn tí o dì lórí ìpinnu kan. Bóyá ìgbà iṣẹ́. Bóyá ìpè owó, tàbí bóyá kí o tako àkókò-ìparí, tàbí bóyá kí o fi ọ̀rọ̀ líle náà ránṣẹ́. O ní ọ̀pọ̀ ohun tí o nílò. O ṣì ń kó púpọ̀ sí i síbẹ̀. O sùn lé e lórí, lẹ́yìn náà o tún sùn lé e lórí, ìpinnu náà kò sì rọrùn láéláé, ó kàn ń pẹ́ sí i. Nígbà náà, ohun tí o ń sá fún jókòó síbẹ̀, ó ń ná ọ lówó jẹ́ẹ́jẹ́ẹ́.

Ní báyìí fojú inú wo òdìkejì. Ìpinnu kánkán tí o ṣe nítorí yàrá náà ń wò ọ́ tí ìdákẹ́ sì dà bí ẹni tó burú ju àṣìṣe lọ. O tẹ̀ lé ọkàn rẹ, kánkán, ó sì ná ọ lówó fún oṣù púpọ̀.

Àwọn méjèèjì jẹ́ àṣìṣe kan náà tó wọ aṣọ ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀. O fi ìyára tí kò tọ́ bá ìpinnu náà mu. Ọgbọ́n tó tọ́ láti kọ́ kì í ṣe pípinnu kánkán sí i, kì í sì í ṣe pípinnu pẹ̀lú ìṣọ́ra sí i. Ó jẹ́ mímọ, ní àkókò náà, èwo ni èyí.

Ìbéèrè kan tó ń ya ọ̀pọ̀ ìpinnu sọ́tọ̀

Àdánwò tó rọrùn kan wà tó ń ṣe iṣẹ́ ju àtòjọ àǹfààní-àti-àìlábùkù èyíkéyìí lọ. Kí o tó pinnu, béèrè: ṣé mo lè yí èyí padà?

Jeff Bezos ṣàpèjúwe àwọn ìpinnu gẹ́gẹ́ bí ìlẹ̀kùn. Àwọn kan jẹ́ ìlẹ̀kùn ọ̀nà-méjì. O gba inú rẹ̀ kọjá, wo àyíká, bí o kò bá sì fẹ́ràn rẹ̀, o rìn padà jáde, láìsí àdánù púpọ̀. Àwọn mìíràn jẹ́ ìlẹ̀kùn ọ̀nà-kan. Ní kété tí o bá kọjá, kò sí ìpadà rọrùn sí ibi tí o dúró sí ṣáájú. Gbogbo ọgbọ́n náà ni láti dáwọ́ ṣíṣe wọ́n bí ẹni pé wọ́n jọra dúró.

Àwọn ìpinnu tó ṣeé yí padà ni a gbọ́dọ̀ ṣe kánkán. Kì í ṣe láìsí ìṣọ́ra, kàn kánkán. Bí o bá lè yí ọkàn rẹ padà lọ́sẹ̀ tó ń bọ̀ fún ìdíyelé kékeré, nígbà náà ṣíṣàrò fún ọ̀sẹ̀ méjì jẹ́ ìjafara odindi, bí o ṣe ń dúró tó sì ni ó ń ná ọ lówó sí i ní ìtẹ̀síwájú àti ìmọ̀ tí o ò rí àyàfi nípa ṣíṣe. Yan àṣàyàn tó bọ́gbọ́n mu jù tí o lè rí báyìí kí o sì rìn. O ó kọ́ nǹkan sí i láti inú ọ̀sẹ̀ kan ti ìpinnu náà tó wà láàyè ju láti inú oṣù mìíràn ti fífojú inú wò ó lọ.

Àwọn ìpinnu tí kò ṣeé yí padà ni àwọn tó tọ́ sí ìlọ́ra rẹ. Àwọn tó le ní tòótọ́ tàbí tó ná owó láti yí padà. Ìgbà iṣẹ́ ńlá kan. Àtúntò-iṣẹ́. Fífisílẹ̀ iṣẹ́. Ìlérí gbangba kan tí o kò lè fà sẹ́yìn jẹ́ẹ́jẹ́ẹ́. Àwọn wọ̀nyí tọ́ sí ìṣàrò náà, ìmọ̀ràn kejì, oorun alẹ́ kan. Ná sùúrù rẹ síbí, níbi tí ó ti ń rà ọ nǹkan ní tòótọ́.

Ọ̀pọ̀ ohun tó ń kọjá lórí tábìlì rẹ jẹ́ ìlẹ̀kùn ọ̀nà-méjì tí a wọ aṣọ ìlẹ̀kùn ọ̀nà-kan. Ìfà wa lábẹ́ ìdààmú ni láti fi gbogbo nǹkan ṣe bí ẹni tí kò ṣeé yí padà, èyí sì gan-an ni bí ènìyàn rere ṣe ń parí ní lọ́ra, oníṣọ́ra-jù, tí ó sì dí. Nítorí náà, sọ ìbéèrè yíyí-padà di ìgbésẹ̀ àkọ́kọ́ rẹ. Ó ń tún gbogbo nǹkan wò ní nǹkan bí ìṣẹ́jú-àáyá mẹ́ta.

Àpẹẹrẹ kánkán, nítorí ìlà náà kì í ṣe kedere nígbà gbogbo. "Ṣé kí a gbìyànjú ọ̀sẹ̀ oníjọ́-mẹ́rin fún ẹgbẹ́ náà" dà bí ohun ńlá. Bí a bá fi ṣe òfin tó dúró, ó jẹ́ ìlẹ̀kùn ọ̀nà-kan o sì máa jẹ̀. Ṣùgbọ́n rìn ín gẹ́gẹ́ bí àdánwò ọ̀sẹ̀ mẹ́fà pẹ̀lú ọjọ́ láti ṣàyẹ̀wò, ó sì di ìlẹ̀kùn ọ̀nà-méjì, o lè pinnu rẹ̀ ní ọjọ́ Ìsẹ́gun. "Ṣé kí n sọ fún oníbàárà pé a ń pínyà" dà bí ọ̀rọ̀ kékeré, kánkán, ṣùgbọ́n ó jẹ́ ìlẹ̀kùn ọ̀nà-kan, ní kété tí a bá sọ ọ́ kò ṣeé má sọ, nítorí náà ọ̀kan yẹn tọ́ sí àkọsílẹ̀ lọ́ra àti afàwòrán kejì. Ìpinnu kan náà, ìyára òdìkejì, ohun kan ṣoṣo tó yí padà sì ni bí o ṣe rí ìlẹ̀kùn náà kedere tó. Ọ̀pọ̀ iṣẹ́ náà wà nínú ìṣàpèjúwe. O sábà lè sọ ìlẹ̀kùn ọ̀nà-kan di ọ̀nà-méjì kìkì nípa há ìlérí náà kúrú, àdánwò dípò ìtúkalẹ̀, oṣù kan dípò títí láé.

Ìbéèrè kejì, fún nígbà tí ìlẹ̀kùn bá jẹ́ ọ̀nà-kan

Sọ pé o ti pinnu pé ọ̀kan yìí le koko láti yí padà ní tòótọ́. Ìlọ́ra tọ̀nà. Ṣùgbọ́n ìlọ́ra lè yí padà sí dídí, nítorí náà ó ń ṣèrànwọ́ láti ní òpin ìparí tòótọ́.

Ọ̀kan tó wúlò wá láti ọ̀dọ̀ àwọn olórí tó ń pinnu dáadáa ní òsùwọ̀n ńlá: rìn nígbà tí o bá ní nǹkan bí ìdá àádọ́rin nínú ọgọ́rùn-ún ìmọ̀ tí o fẹ́ nígbà. Ní ìdá àádọ́ta o ń fojú dígunwò. Ṣùgbọ́n bí o bá dúró fún ìdá àádọ́rùn-ún tàbí ọgọ́rùn-ún, ó fẹ́rẹ̀ẹ́ dájú pé o ti dúró jù, ìdíyelé ìjafara náà sì ti dàgbà kọjá ìdíyelé àṣìṣe díẹ̀ jẹ́ẹ́jẹ́ẹ́. Andy Jassy, ní kíkọ̀wé nínú *Harvard Business Review*, sọ kókó kan náà nípa ìdí tí ìyára fúnra rẹ̀ fi jẹ́ yíyàn olórí: ọ̀pọ̀ ìgbà o lè kó ìmọ̀ díẹ̀ sí i, pinnu, kí o sì ṣàtúnṣe bí o ṣe ń kọ́, àwọn ẹgbẹ́ tó ń tẹnu mọ́ ìdánilójú kí wọ́n tó ṣe ìgbésẹ̀ kọ̀ọ̀kan sì ń dúró jẹ́ẹ́jẹ́ẹ́ títí wọ́n fi dá dúró.

Nítorí náà, ìbéèrè méjì, ní ọ̀wọ̀ọ̀wọ́. Ṣé mo lè yí èyí padà? Bí bẹ́ẹ̀ni, pinnu báyìí. Bí bẹ́ẹ̀kọ́, ṣé mo ní nǹkan bí ìdá àádọ́rin nínú ọgọ́rùn-ún ohun tí n bá nílò láti yàn dáadáa? Bí bẹ́ẹ̀ni, pinnu báyìí síbẹ̀. Bí o bá wà lábẹ́ àádọ́rin, sọ àwọn òtítọ́ pàtó méjì tàbí mẹ́ta tó máa yí ìdáhùn rẹ padà ní tòótọ́, lọ mú àwọn wọ̀nyẹn nìkan, kí o sì gbé àkókò kalẹ̀ láti pinnu láìka. "Èmi yóò ní ìdáhùn náà kí ó tó di Ọjọ́bọ̀" borí "nígbà tí mo bá múra tán," nítorí lábẹ́ másùnmáwo o kì yóò múra tán láéláé.

Ohun tí másùnmáwo ń ṣe sí ọ nígbà tí o ń pinnu

Èyí ni apá tí ọ̀pọ̀ ìmọ̀ràn ìpinnu ń fò. Àwọn àkókò tí àwọn ìpè wọ̀nyí ṣe pàtàkì jù sábà jẹ́ àwọn àkókò tí o kéré jù lára láti ṣe wọ́n, nítorí másùnmáwo ń yí bí ọpọlọ rẹ ṣe ń pinnu padà, kì í sì í ṣe fún dáradára.

Nígbà tí o bá kún fún ìdààmú, apá ìṣàpéjúwe, ìwọ̀nwọ̀n ti ìrònú rẹ ń dákẹ́ nígbà tí apá kánkán, aládàáṣe ń gba orí. Ìyẹn jẹ́ àdánidá, ó dára bí o bá nílò láti bọ́ kúrò ní ojú ọ̀nà. Ó jẹ́ ìṣòro bí o bá ń yan olùpèsè kan tàbí ń kọ ọ̀rọ̀ onífarabalẹ̀. Àwọn olùwádìí tó ń kẹ́kọ̀ọ́ ṣíṣe-ìpinnu lábẹ́ másùnmáwo ti rí àpẹẹrẹ tó dúró: másùnmáwo kánkán ń ti ènìyàn sí ìṣesí àti kúrò ní ìrònú alárinrin, tó darí èròngbà. O ń padà sí ìgbésẹ̀ tí a mọ̀, èyí tí a máa ń ṣe déédéé, èyí tí o máa ń ṣe nígbà gbogbo, àní nígbà tí ipò tó wà níwájú rẹ ń pe fún nǹkan tuntun. Másùnmáwo tún ń tẹ bí o ṣe ń ka ewu àti èrè, sábà ní àwọn ọ̀nà tí o kì yóò kíyèsí láti inú.

Kò sí èyíkéyìí nínú ìyẹn tó túmọ̀ sí pé o bàjẹ́. Ó túmọ̀ sí pé ọpọlọ tó kún fún ìdààmú jẹ́ ohun-èlò tó yàtọ̀ sí èyí tó balẹ̀, o sì gbọ́dọ̀ ronú fún ìyẹn bí awakọ̀-òfuurufú ṣe ń ronú fún ojú-ọjọ́.

Ẹ̀dà tó wúlò rẹ̀ kúrú:

• Bí ó bá ṣeé yí padà, ọpọlọ rẹ tó kún fún ìdààmú kò burú. Ìyára ni ìpè tó tọ́ síbẹ̀síbẹ̀, ìpinnu kánkán tí o lè yí padà sì rẹlẹ̀-ní-ewu ní àpẹẹrẹ. Gbẹ́kẹ̀lé ètò kánkán níhìn-ín. A kọ́ ọ fún èyí.
• Bí kò bá ṣeé yí padà, má pinnu nígbà tí o bá ru sókè. Mú ara rẹ balẹ̀ ní àkọ́kọ́, ìtújáde ẹ̀mí lọ́ra díẹ̀, ìrìn kúkúrú, omi, ìsinmi gidi, lẹ́yìn náà wo o lẹ́ẹ̀kan sí i. O kò ń jáfara. O ń dúró de kí ìdájọ́ rẹ gidi padà sí orí ẹ̀rọ.
• Ṣàníyàn sí ìdáhùn tó hàn kedere nígbà tí o bá kún fún ìdààmú. Bí yíyàn náà bá dà bí ẹni tí a fipá mú tí àṣàyàn kan ṣoṣo tí o lè rí sì jẹ́ èyí tí o máa ń ṣe déédéé, ìyẹn sábà jẹ́ ìṣesí tó ń sọ̀rọ̀, kì í ṣe ipò náà. Mú ara rẹ sọ àṣàyàn mìíràn kan kí o tó fara sín.

Ẹni tí o mú wọlé, àti nígbà wo

Ìyára àti ìlọ́ra kì í ṣe nípa àkókò nìkan. Wọ́n jẹ́ nípa iye ènìyàn tí o fà wọlé. Àti níbí ọgbọ́n kan náà dúró. Ìlẹ̀kùn ọ̀nà-méjì ṣọ̀wọ́n láti nílò ìpàdé. Bí o bá lè yí i padà ní ọ̀fẹ́, bíbéèrè lọ́wọ́ ènìyàn márùn-ún láti fúnni ní èrò wọn sábà máa ń rà ọ ní ìjafara àti ẹ̀dà tí a fọ́nnú ti ìdájọ́ tirẹ. Pinnu rẹ̀ fúnra rẹ, sọ fún ènìyàn ohun tí o pinnu, kí o sì tẹ̀síwájú. Gbogbo kókó ìpè tó ṣeé yí padà ni pé ìdíyelé àṣìṣe rẹlẹ̀, nítorí náà ìdíyelé bíbéèrè lọ́wọ́ gbogbo ènìyàn kò tọ́ sí sísan.

Àwọn ìlẹ̀kùn ọ̀nà-kan ni ibi tí àwọn ẹlòmíràn ti ń jẹ́ àyè wọn ní tábìlì. Kì í ṣe láti dìbò, dandan, ṣùgbọ́n láti rí ohun tí o kò lè rí. Nígbà tí o bá súnmọ́ ìpinnu ńlá tí ìdààmú sì ń bà ọ́ díẹ̀, àwọn ojú-afọ́jú tìrẹ tóbi jù, ẹnì kejì tó tọ́ sì ni ẹni tó máa sọ ohun tó ń bani nínú jẹ́ dípò èyí tó ń tuni nínú. Yàn wọ́n mọ̀ọ́mọ̀. Ẹni tó ti ṣe irú ìpè yìí rí, tàbí ẹni tó máa gbé pẹ̀lú àbájáde rẹ̀, tàbí kìkì alábàáṣiṣẹ́ tí ojú rẹ kò kó jù. Bèèrè lọ́wọ́ wọn ìbéèrè pàtó náà, kì í ṣe "kí ni o rò," èyí tó ń pe ìjùwọ́sí, ṣùgbọ́n "kí ni yóò ní láti jẹ́ tòótọ́ kí èyí lè lọ búburú." Ìbéèrè yẹn ń fa àwọn ewu sí gbangba nígbà tí o ṣì lè ṣe nǹkan nípa rẹ̀.

Ọ̀gbùn ìdákẹ́ kan wà ní ìhà kejì pẹ̀lú. Kíkó àwọn èrò jọ lè di ọ̀nà láti yẹra fún pípinnu, ẹ̀dà ìjafara oníwà-ọ̀wọ̀. Bí o bá kíyèsí pé o wà lọ́dọ̀ olùbáǹsọ̀rọ̀ kẹrin tí o kò sì tíì súnmọ́, ó ṣeé ṣe kí o ti ní ìdáhùn rẹ tí o ń wá ìyọ̀ǹda. Gbé irú òpin ìparí kan náà tí o bá gbé fún àwọn òtítọ́ kalẹ̀. Ìjíròrò rere méjì, lẹ́yìn náà o pinnu.

Kọ́ ìṣesí náà kí o tó nílò rẹ̀

Bí ọ̀pọ̀ nǹkan tó ń dúró lábẹ́ ìdààmú, èyí ń rọrùn pẹ̀lú ìdánrawò ní ipò tó balẹ̀. Díẹ̀ tó ń ṣèrànwọ́:

Pa ìmọ̀ tí ń lọ nípa àwọn ìṣesí ara rẹ mọ́. Ọ̀pọ̀ wa ń tẹ̀ sí ọ̀nà kan, yálà a ń sáré àwọn ìpè ńlá láti bọ́ kúrò nínú ìdààmú dídìmú wọn, tàbí a ń jẹ àwọn kékeré tí kò tọ́ sí. Mímọ ìtẹ̀ rẹ ń jẹ́ kí o ṣàtúnṣe rẹ̀. Bí o bá jẹ́ arò-nǹkan, òfin rẹ ni "gbé àkókò-ìparí kalẹ̀ kí o sì bọlá fún un." Bí o bá ta láti ẹ̀gbẹ́ ìbàdí, tirẹ ni "sọ àwọn ìlẹ̀kùn ọ̀nà-kan lórúkọ kí o sì lọ́ra fún àwọn wọ̀nyẹn."

Gbé àwọn àkókò-ìparí ìpinnu kalẹ̀ ní gbangba. Sísọ fún alábàáṣiṣẹ́ pé "Èmi yóò pinnu kí ó tó di Ọjọ́ Ẹtì" ń sọ àníyàn àìlórí di iṣẹ́ tó ní òpin, ó sì ń dáàbò bò ọ́ kúrò nínú ẹ̀rù aláìlópin tó ń mú kí pípinnu dà bí ẹni tó burú ju bí ó ti rí lọ.

Kọ ìpè náà sílẹ̀ nígbà tó bá jẹ́ ńlá. Gbólóhùn díẹ̀ lórí ohun tí o pinnu, ohun tí o mọ̀ ní àkókò náà, àti ohun tí o retí pé yóò ṣẹlẹ̀. Kì í ṣe láti ṣàyẹ̀wò ara rẹ lẹ́yìn náà. Láti ya àbájáde burúkú sọ́tọ̀ kúrò nínú ìpinnu burúkú, nítorí ìpinnu rere máa ń jáde burúkú nígbà mìíràn tí o kò sì fẹ́ kọ́ ẹ̀kọ́ tí kò tọ́ kí o sì bẹ̀rẹ̀ sí ṣàníyàn ìgbésẹ̀ kọ̀ọ̀kan.

Kí o sì fún ara rẹ ní inúure kan náà tí o bá fún ọmọ ẹgbẹ́ rẹ. O ó ṣe díẹ̀ lára wọ̀nyí lọ́nà. Àwọn tó ṣeé yí padà o ó kàn ṣàtúnṣe wọn. Àwọn tí kò ṣeé yí padà ni ìdí tí o fi lọ́ra ní ìbẹ̀rẹ̀, àní níbẹ̀ pàápàá, ìpè oníyèméjì tó jáde láìṣẹ kì í ṣe ìkùnà ìwà. Ó jẹ́ ìdíyelé jíjẹ́ ẹni tó ń pinnu rárá.

Nígbà tí ẹrù náà tóbi ju ọ̀nà kan ṣe lè dì mú lọ

Ìyàtọ̀ wà láàrin ìpinnu líle àti ìpinnu tó ti dá jíjẹ́ ṣeé ṣe dúró. Bí yíyàn bá ti di nǹkan tí o ń bẹ̀rù lójoojúmọ́, bí o bá ń dùbúlẹ̀ jí tí o ń tún àwọn ìpè tí o ti ṣe tẹ́lẹ̀ ṣe, bí àìpinnu bá ti rọ́ kọjá iṣẹ́ wọ ohun gbogbo tí o sì nímọ̀lára dídì ní ọ̀pọ̀ ìgbà, ìyẹn tọ́ láti mú gẹ́gẹ́ bí ju ìṣòro iṣẹ́-ṣíṣe lọ. Àìpinnu tó ń dúró, tó ń dì mú lè gun àníyàn tàbí ìsoríburúkú, àwọn wọ̀nyí sì ń dáhùn sí ìtọ́jú. Oníṣègùn-ọpọlọ tàbí dókítà rẹ lè ràn ọ́ lọ́wọ́, rírọ̀wọ́ jáde sì jẹ́ ìgbésẹ̀ alágbára, kì í ṣe àìlera. Ìdúróṣinṣin kan náà tó ń mú ọ dára lábẹ́ ìdààmú tọ́ láti dáàbò bò nínú ara rẹ pẹ̀lú.

Ṣùgbọ́n ní ọ̀pọ̀ ọjọ́, àtúnṣe náà kéré ju bí ó ti ń rí lọ. Bèèrè bóyá o lè yí i padà. Bí o bá lè ṣe, pinnu báyìí. Bí o kò bá lè ṣe, dé nǹkan bí ẹni tó tó, mú ara rẹ balẹ̀, kí o sì yàn síbẹ̀. Àwọn ìpinnu kì í fúyẹ́. Ìwọ ni ó ń dára sí i láti gbé wọn.

Àwọn Orísun

• Harvard Business Review, Speed Is a Leadership Decision
• Harvard Business Review, Make Good Decisions Faster
• Anthony J. Porcelli & Mauricio R. Delgado, Stress and Decision Making: Effects on Valuation, Learning, and Risk-taking (Current Opinion in Behavioral Sciences)
• Farnam Street, Reversible and Irreversible Decisions