Ìrònú Kedere Nígbà tí Ìfúnpá Bá Wà Lórí

Fóònù ń dún ní àkókò tí kò yẹ. Nọ́ńbà kan dé tó dín pupọ̀ ju ibi tó yẹ kó wà, oníbàárà kan ń halẹ̀ láti kúrò, ẹnì kejì kan ṣẹ̀ṣẹ̀ ṣàṣìṣe ní gbangba, gbogbo ènìyàn sì ń wò ọ́ fún ìgbésẹ̀ tó tẹ̀ lé e. Ọkàn rẹ ń yára. Ọpọlọ rẹ, tó rí bíi ohun tó mú ní wákàtí kan sẹ́yìn, lójijì rí bíi ẹni tó ń sáré nínú ẹrẹ̀. Ní àkókò yẹn gan-an, pẹ̀lú àkókò tó burú jù, ẹnì kan béèrè kí o pinnu.

Èyí ni ìṣètò ìkà ti àwọn àkókò tó ṣe pàtàkì gidi. Àwọn ìpinnu tó ṣe pàtàkì jù máa ń farahàn gan-an nígbà tí ara rẹ kò múra tán jù láti ṣe wọ́n dáadáa. O kò fojú inú wo ìkùukùu náà lásán. Lábẹ́ ìfúnpá gidi, ìrònú rẹ ń yí padà ní tòótọ́, kì í sì í ṣe fún àǹfààní rẹ. Ìròyìn ayọ̀ ni pé èyí ṣeé mọ̀ tẹ́lẹ̀. Bí o bá ti mọ ohun tó ń ṣẹlẹ̀, o lè kọ́ àwọn àṣà kékeré díẹ̀ tó máa dá ìdájọ́ rẹ padà fún ọ nígbà tó bá ṣe pàtàkì.

Ohun tí ìfúnpá ń ṣe sí ọkàn tó ṣe kedere

Bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú ohun tó ń ṣẹlẹ̀ lábẹ́lẹ̀. Nígbà tí ara rẹ bá ka ipò kan sí ewu, ó ń da àwọn kẹ́míkà másùnmáwo tí a pinnu láti ràn ọ́ lọ́wọ́ láti là nínú ohun ti-ara já, bíi sísáré tàbí jíjà, sínú rẹ. Ètò yẹn yára ó sì ti pẹ́. Kò yan ìyàtọ̀ bóyá ewu náà jẹ́ ẹkùn tàbí ìpàdé ìgbìmọ̀. Bó ti wù kí ó rí, ó ń fa àwọn ohun àmúlò sí ìṣe lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀ ó sì fà wọ́n kúrò nínú ìrònú tó lọ́ra tó sì ṣọ́ra.

Ìrònú tó lọ́ra tó sì ṣọ́ra ni ohun gan-an tí ìpinnu tó dára nílò. Àwọn olùwádìí tó kó ọ̀pọ̀ ìwádìí lórí másùnmáwo àti ọpọlọ jọ rí ìlànà tó dọ́gba: másùnmáwo tó bẹ́ sílẹ̀ máa ń ba ìrántí iṣẹ́ jẹ́ ní ti gidi, ìyẹn ni bébà ọpọlọ tí o ń lò láti dì apá ìṣòro pupọ̀ mú lọ́kàn lẹ́ẹ̀kan náà, ó sì ń ba ìrọ̀nàjẹ ìrònú jẹ́, ìyẹn ni agbára rẹ láti yí padà láàrin àwọn èrò kí o sì ronú lórí ojú-ìwòye mìíràn. Nítorí náà lábẹ́ ìfúnpá o lè dì díẹ̀ lọ́kàn, o sì rọrùn láti dì mọ́ ìlà kan. Àpapọ̀ yẹn jẹ́ oró fún ìpinnu tó ṣòro.

Ipa kejì wà tó yẹ ká mọ̀. Másùnmáwo ń há àfiyèsí rẹ. Ó ń fa àfiyèsí rẹ ró mọ́ ohunkóhun tó rí bíi kánjúkánjú tó sì hàn jù, ó sì jẹ́ kí etí àwòrán náà bọ́ sílẹ̀. Nínú pàjáwìrì gidi, ìwòye ọ̀nà kìkì yẹn lè gba ẹ̀mí rẹ là. Nínú ìpàdé, ó mú kí o fojú fo àṣàyàn tó jókòó lẹ́gbẹ̀ẹ́ ìmọ́lẹ̀ rẹ. O di onídánilójú sí i tí o sì tọ́ díẹ̀ ní àkókò kan náà.

Ìkẹta wà. Bí ìfúnpá bá ti pọ̀ tó lórí rẹ, bẹ́ẹ̀ ni ọpọlọ rẹ ṣe ń padà sí àṣà dípò ìrònú tuntun. Másùnmáwo ń tì ọ́ sí ìgbésẹ̀ tó máa ń jẹ́ tirẹ, ohun tí o máa ń ṣe nígbà gbogbo, bóyá ó bá ipò pàtó yìí mu tàbí kò bá a mu. Nígbà mìíràn àwọn ìgbésẹ̀ ìdámọ̀ rẹ dára. Ṣùgbọ́n àkókò tí o nílò ìdáhùn adáṣèdá jù sábà máa ń jẹ́ àkókò tí ọpọlọ rẹ kò fẹ́ wá a jù.

Kò sí ọ̀kan lára èyí tó túmọ̀ sí pé o kú fáró tàbí pé o kò dára ní iṣẹ́ rẹ. Ó túmọ̀ sí pé o jẹ́ ẹ̀dá ènìyàn, ẹ̀rọ ara rẹ sì ń ṣe ohun gan-an tí a ṣẹ̀dá rẹ̀ fún. Iṣẹ́ rẹ̀ ni láti fọgbọ́n bí i jẹ́ẹ́.

Ìdúró tó ń dá ìdájọ́ rẹ padà fún ọ

Èyí ni ìgbésẹ̀ tó wúlò jù, ó sì dún bíi ohun tó kéré jù láti ṣe pàtàkì: fi àlàfo tí a mọ̀ọ́mọ̀ ṣe sí àárín ìfúnpá àti ìdáhùn rẹ.

Ọ̀pọ̀ ìbàjẹ́ tí másùnmáwo ń ṣe sí ìpinnu máa ń ṣẹlẹ̀ ní àwọn ìṣẹ́jú-àáyá àkọ́kọ́, nígbà tí ọpọlọ rẹ tó ti há tó sì ń tẹ̀lé àṣà fẹ́ ṣe nǹkan nísinsìnyí kí ìmọ̀lára búburú náà dáwọ́. Ìfẹ́ láti yanjú ìdààmú náà máa ń dàrú pẹ̀lú ìnílò láti yanjú ìṣòro náà. Wọn kì í ṣe ohun kan náà. Ìdààmú ń fẹ́ ìyára. Ìṣòro sábà ń fẹ́ ọkàn tó ṣe kedere.

Ìdúró kúkúrú ń dá ìyẹn dúró. Ó ń ṣe iṣẹ́ méjì lẹ́ẹ̀kan náà. Ó ń jẹ́ kí ìbẹ́sílẹ̀ àkọ́kọ́ ti kẹ́míkà másùnmáwo dé góńgó kí ó sì bẹ̀rẹ̀ sí ní rọlẹ̀, ó sì ń ṣí apá ìrònú tí másùnmáwo ti há mọ́lẹ̀. O kò nílò àkókò gígùn. Àní ẹ̀mí kan tó lọ́ra, tàbí gbólóhùn ìdádúró òtítọ́ kan, ń yí àdánidá ohun tó tẹ̀ lé e padà.

Onímọ̀-ọpọlọ àti olùkọ́ ìdarí Carol Kauffman, tó ń kọ́ni ní Harvard Medical School, gbé gbogbo ọgbọ́n náà kalẹ̀ ní àyíká àlàfo yìí. Ó tọ́ka sí ọ̀rọ̀ kan tí a sábà so mọ́ Viktor Frankl: láàrin ìdálẹ̀kọ̀ àti ìdáhùn, àlàfo kan wà, nínú àlàfo yẹn sì ni òmìnira wa dùbúlẹ̀ sí. Ìmọ̀ràn rẹ̀ tó wúlò ni láti lo àlàfo yẹn láti ṣe ohun kan pàtó, ìyẹn ni láti dá àṣàyàn tó ju ọ̀kan lọ. Lábẹ́ ìfúnpá ọpọlọ rẹ ń fún ọ ní ìdáhùn kan tó sì ń fi hàn bí ẹni pé òun nìkan ni. Fífi ipá mú ara rẹ láti wá àwọn àṣàyàn díẹ̀, àní fún ìṣẹ́jú kan, ń fọ́ ọ̀nà kìkì náà ó sì ń rán ọ létí pé o ń yàn, kì í ṣe pé o ń hùwàpadà.

Ètò tí o lè ṣe ní àkókò náà ní gidi

Nígbà tí ìgbóná bá wà, o kò ní rántí ìmọ̀ ọgbọ́n orí. O nílò ohun tó rọrùn tó láti ṣe nígbà tí ọkàn rẹ ń lù kánkán. Gbìyànjú èyí:

1. Mú ara balẹ̀ lákọ̀ọ́kọ́. Ìtújáde ẹ̀mí kan tó lọ́ra, tó gùn ju ìfàwọlé lọ. Ẹsẹ̀ pẹrẹsẹ, èjìká sílẹ̀. O kò lè fọgbọ́n rò dé ìbalẹ̀ nígbà tí ara rẹ ṣì ń dún ìdágìrì, nítorí náà bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú ti-ara.
2. Rà àkókò díẹ̀ sókè. Sọ ohun tó fún ọ ní àlàfo láìyẹra fún àkókò náà. "Jẹ́ kí n ronú lórí ìyẹn fún ìṣẹ́jú-àáyá kan." "Fún mi ní ìṣẹ́jú kan kí n mú un ṣe dáadáa." Ó fẹ́rẹ̀ẹ́ jẹ́ pé kò sí ohun tó nílò ìdáhùn ní ìṣẹ́jú-àáyá mẹ́ta tó ń bọ̀ ní gidi, àní nígbà tó rí bíi bẹ́ẹ̀.
3. Dárúkọ ohun tí a ń pinnu ní gidi. Sọ ọ́ ní kedere fún ara rẹ, ní gbólóhùn kan. Másùnmáwo ń mú ìbéèrè náà ṣú, ìbéèrè tó ṣú sì máa ń rí ìdáhùn tó burú. Mímú ìpinnu gidi wá sí ojú ni ìdajì iṣẹ́ náà.
4. Wá ó kéré tán àṣàyàn kan sí i. Ohunkóhun tí inú rẹ bá ń pariwo, béèrè pé: kí ni ọ̀nà kejì láti bójú tó èyí? Kí ni ìkẹta? O kò gbọ́dọ̀ lò wọ́n. O kàn ní láti fi han ọpọlọ rẹ tó ti há pé wọ́n wà.
5. Béèrè ẹni tí o fẹ́ jẹ́ ní àkókò yìí. Èyí jẹ́ ọ̀kan lára àwọn ìbéèrè Kauffman, ó sì dára. Ó ń gbé ọ jáde nínú ìdámọ̀ ó sì ń tún ọ so pọ̀ mọ́ bí o ṣe fẹ́ farahàn ní gidi, èyí tó jẹ́ ilẹ̀ tó dúró ṣáṣá jù láti pinnu láti orí rẹ̀ ju adẹ́rẹnalíìnì gọ́gọ́ lọ.

Gbogbo ìlànà náà lè gba abẹ́ ìṣẹ́jú kan. O kò lépa láti nímọ̀lára ìtura. O ń lépa láti mú ìrònú gidi rẹ padà tó láti ṣe ìpinnu tí o kò ní kábàámọ̀.

Bí a ṣe lè dá ìpinnu másùnmáwo mọ̀ kí a tó fi mọ́ ọn

Nígbà mìíràn àlàfo kì í sí. Gbọ̀ngàn náà ń wò ọ́, àkókò náà ń lọ, o sì ní láti sọ nǹkan. Nínú ọ̀ràn wọ̀nyẹn ó ń ràn ni lọ́wọ́ láti dá ìtọpasẹ̀ ìpinnu tí másùnmáwo ń darí dípò ìrònú mọ̀, nítorí bí o bá lè dárúkọ rẹ̀ bí ó ṣe ń ṣẹlẹ̀, o lè dì í mú díẹ̀ pẹ̀lú àìlera.

Àwọn àmì tó wọ́pọ̀ díẹ̀:

• Ó rí bíi dúdú-àti-funfun. Másùnmáwo ń há ipò tó gún régé di àṣàyàn méjì, sábà jà tàbí sá, ṣẹ́gun tàbí pàdánù. Bí o bá lè rí ilẹ̀kùn méjì péré, ọ̀nà kìkì náà ni ń sọ̀rọ̀, kì í ṣe òtítọ́ ipò náà.
• Ó jẹ́ nípa dídá ìmọ̀lára dúró lọ́pọ̀lọpọ̀. Fetí sí gbólóhùn inú "mo kàn nílò kí èyí dáwọ́." Ìdààmú náà ni ó ń darí, ó sì fẹ́rẹ̀ẹ́ jẹ́ nígbà gbogbo tọ́ka sí ọ̀nà àbájáde tó yára jù dípò tó dára jù.
• Ó le ju bí o ṣe máa jẹ́ lọ́pọ̀ ìgbà lọ. Másùnmáwo ń tì wá sí ẹ̀bi àti sí àṣàyàn tó ń jẹni níyà. Bí ìgbésẹ̀ tí o fẹ́ ṣe bá mú ju ẹni tí o sábà jẹ́ lọ, ìyẹn yẹ ká wò lẹ́ẹ̀kejì.
• O dánilójú, o sì dánilójú kíákíá gan-an. Ìgbọ́kànlé gidi sábà ní ìhun díẹ̀, ìmọ̀lára àwọn ohun tá a fi pààrọ̀. Ìdánilójú-másùnmáwo dán ó sì kún, ó sì dé kí o tó ṣàkíyèsí ohunkóhun ní gidi.

O kò ní lè lọ́ra nígbà gbogbo. Ṣùgbọ́n ṣíṣàkíyèsí àní ọ̀kan lára àwọn wọ̀nyí lè tó láti fi àpólà kan kún un, "èyí ni ìdámọ̀ mi, jẹ́ kí n yẹ ẹ wò dáadáa," èyí tó fi ilẹ̀kùn ìpadà sílẹ̀ fún ọ bí inú rẹ bá wá jẹ́ ìdágìrì dípò ìdájọ́ rẹ.

Pinnu àwọn àṣà rẹ kí ìgbóná tó dé

Ọ̀nà tó dájú jù láti ronú kedere lábẹ́ ìfúnpá ni láti ṣe díẹ̀ nínú ìrònú náà ṣáájú, nígbà tí o balẹ̀. Níwọ̀n bí másùnmáwo ti ń tì ọ́ sí àwọn àṣà rẹ, ohun tó gbọ́n jù tí o lè ṣe ni láti rí i dájú pé àwọn àṣà rẹ dára.

Àwọn nǹkan díẹ̀ ń ràn ni lọ́wọ́ níbí. Ṣàkíyèsí àwọn ipò pàtó tó máa ń bẹ́ ọ sókè déédéé, ẹni kan pàtó, jíjẹ́ kí wọ́n bi ọ́ lójijì, irú ìkùnà kan. Àwọn tí o rí bọ̀ ní agbára tó dín kù lórí rẹ. Pinnu ṣáájú ohun tí o kò ní yà kúrò, àwọn ìlà tí o kò ní kọjá bó ti wù kí àkókò gbóná tó, kí o lè máa tẹ̀lé òfin tí o ti gbẹ́kẹ̀ lé lábẹ́ ìfúnpá dípò dídá iyì sílẹ̀ lójijì. Níbi tí o bá lè ṣe é, kọ́ ìdúró tó dúró: òfin pé àwọn ìpinnu ńlá tàbí èyí tí a kò lè yí padà á gba oorun alẹ́ kan, tàbí èrò ẹlòmíràn, tàbí ìrìn yí agbègbè ká. Òfin tí o dá sílẹ̀ ṣáájú ń dáàbò bò ọ́ kúrò lọ́wọ́ ìtumọ̀ ara rẹ tó kún fún ìmọ̀lára tó sì ń kánjú.

Àǹfààní tó jẹ́ẹ́ mìíràn tún wà. Àwọn ohun ìpìlẹ̀ tí o máa fò nígbà tí o dí, oorun, oúnjẹ, ìdárayá díẹ̀, ni àwọn ohun kan náà tó ń pinnu iye másùnmáwo tí ìrònú rẹ lè fà mọ́ra kí ó tó dojúbolẹ̀. Ọpọlọ tó sinmi ń dì púpọ̀ mú, ó ń yí padà kíákíá, ó sì ń dúró fẹ̀ẹ̀rẹ̀ lábẹ́ ẹrù. Dídáàbò bo àwọn wọ̀nyẹn kì í ṣe ìwà onímọtara-ẹni-nìkan. Ó jẹ́ ìtọ́jú ìpinnu.

Ìfúnpá gidi lòdì sí kánjúkánjú àfẹnukò

Ìyàtọ̀ kan yẹ ká gbé kiri, nítorí ó ń tú ọ̀pọ̀ ìjayà aláìnídìí ká. Ọ̀pọ̀ ohun tó rí bíi kánjúkánjú kì í ṣe bẹ́ẹ̀. Pàjáwìrì gidi, níbi tí ìṣẹ́jú-àáyá díẹ̀ ti ń yí àbájáde padà ní tòótọ́, kì í wọ́pọ̀ nínú ọ̀pọ̀ iṣẹ́. Lọ́pọ̀ ìgbà, a yá kánjúkánjú náà, àníyàn ẹlòmíràn ń tì ọ́, àkókò tí a fi ọwọ́ dá sílẹ̀, tàbí kìkì ìdààmú ara rẹ tó ń béèrè kí a dá a dúró.

Nígbà tí o bá nímọ̀lára ìfúnpá láti pinnu lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀, ó tọ́ sí àyẹ̀wò ààbọ̀-ìṣẹ́jú-àáyá: ǹjẹ́ aago gidi ni èyí, tàbí ìmọ̀lára aago? Bí ìdáhùn tó ṣìnà-ṣùgbọ́n-yára bá máa burú ju ìdáhùn tó tọ́-ṣùgbọ́n-lọ́ra-díẹ̀ lọ, ó ṣeé ṣe kí kánjúkánjú náà jẹ́ àfẹnukò, ìdúró náà kì í sì í ṣe fàájì. Ó jẹ́ àṣàyàn tó tọ́. Dídárúkọ ìyẹn sókè, àní fún ara rẹ nìkan, ń mú ìgbóná púpọ̀ jáde nínú àkókò náà lọ́nà tó yani lẹ́nu.

Nígbà tí ìfúnpá kò bá dáwọ́

Àwọn ohun èlò níbí jẹ́ fún àwọn àkókò líle ojoojúmọ́, àwọn ìbẹ́sílẹ̀ tó ń wá tí wọ́n sì ń lọ nínú ìgbésí ayé aláìnísinmi. Wọ́n jẹ́ gidi wọ́n sì ń ràn ni lọ́wọ́. Ṣùgbọ́n wọ́n ní àwọn ààlà, ó sì yẹ ká sọ òtítọ́ nípa ibi tí wọ́n ti parí.

Bí ìfúnpá kò bá dáwọ́ ní tòótọ́, bí o bá nímọ̀lára ìbẹ́sílẹ̀ lọ́pọ̀ ìgbà, bí ìpinnu tó jẹ́ ìlànà tẹ́lẹ̀ bá ń dì ọ́ mọ́lẹ̀ báyìí tàbí tó ń mú ọ bẹ̀rù wọn, bí oorun rẹ, àfiyèsí rẹ, tàbí àwọn ènìyàn tí o fẹ́ràn bá ń jìyà, ìyẹn jẹ́ ipò mìíràn. Ìfúnpá tó dúró gbọin tó ń ba ọ jẹ́ kì í ṣe àbùkù ẹnìkọ̀ọ̀kan, kì í sì í ṣe ohun tí a lè fi ọwọ́ dì mú nìkan la kọjá. Dókítà tàbí olùtọ́jú-ọpọlọ lè ràn ọ́ lọ́wọ́ láti to ohun tó ń darí rẹ̀ àti ohun tó máa ràn ọ́ lọ́wọ́ ní gidi, ìjíròrò yẹn jẹ́ agbára, kì í ṣe àṣàyàn ìkẹyìn.

Bí nǹkan bá sì nímọ̀lára pé ó wúwo ju bí o ṣe lè gbé lọ ní ibikíbi, jọ̀wọ́ na ọwọ́ sí ẹnì kan lónìí, ẹni tí o gbẹ́kẹ̀ lé, dókítà rẹ, tàbí ẹ̀ka pàjáwìrì. O kò gbọ́dọ̀ wà nínú pàjáwìrì kí o tó tọ́ sí ìtìlẹ́yìn. O kàn ní láti rẹ̀wẹ̀sì nípa gbígbé e nìkan.

Ìrònú kedere lábẹ́ ìfúnpá kò jẹ́ nípa jíjẹ́ ẹni tí kò lè mì láé. Ó jẹ́ nípa mímọ ohun tí àkókò náà ń ṣe sí ọ, àti níní àwọn ìgbésẹ̀ jẹ́ẹ́ díẹ̀ ní ìmúra kí ìpinnu tó tẹ̀ lé e lè wá láti orí ẹni tó dára jù nínú rẹ dípò ẹni tó bẹ̀rù jù.

Àwọn Orísun

• National Center for Biotechnology Information, The Effects of Acute Stress on Core Executive Functions: A Meta-Analysis and Comparison with Cortisol
• National Center for Biotechnology Information, Stress and Decision Making: Effects on Valuation, Learning, and Risk-taking
• Harvard Business Review, How to Make Better Decisions Under Pressure