Bí O Ṣe Ń Sọ Ọ́: Bí Ohùn àti Yíyàn Ọ̀rọ̀ Ṣe Ń Pinnu Bóyá Àwọn Ènìyàn Yóò Gbọ́ Ọ́

Ó ṣeé ṣe kí o ti ní ìrírí yìí láti ẹ̀gbẹ́ méjèèjì. Ẹnì kan fún ọ ní àríwí tó péye, tó sì wúlò, o sì lo wákàtí tó tẹ̀ lé e láti fọhùn dáàbò bo ara rẹ dípò kí o ṣe nǹkan nípa rẹ̀. Tàbí o sọ ohun tó jẹ́ òtítọ́ tó sì mọ́gbọ́n dání fún ẹnì kejì rẹ ní iṣẹ́, wọ́n sì dákẹ́ rọ́rọ́ pẹ̀lú ìtutù, o kò sì lè mọ ìdí rẹ̀. Àríwí náà dára. Síbẹ̀ ọ̀rọ̀ náà kò gún régé.

Ọ̀pọ̀ wa ni a kọ́ pé ìbánisọ̀rọ̀ jẹ́ nípa àkóónú. Sọ àwọn òtítọ́ ní kedere, jẹ́ kí ọgbọ́n rẹ mọ́, ìyókù á sì tọ́jú ara rẹ̀. Kì í ṣe bẹ́ẹ̀ ni ó ṣiṣẹ́. Àwọn ènìyàn kì í kàn gbọ́ ohun tí o sọ nìkan. Wọ́n ń gbọ́ bí ó ṣe wà láìséwu tó láti wà lábẹ́ ọ̀rọ̀ rẹ. Ìmọ̀lára yẹn sì ni ohùn àti yíyàn ọ̀rọ̀ ń dá sílẹ̀ lọ́pọ̀lọpọ̀, àwọn nǹkan méjì tí a máa ń fi sílẹ̀ fúnra wọn gan-an nígbà tí wọ́n ṣe pàtàkì jù.

Ètò ìdàgbàsókè òjòṣẹ́ ti Harvard sọ ọ́ ní gbangba nínú ìtọ́sọ́nà rẹ̀ lórí ọgbọ́n ìbánisọ̀rọ̀: bí o ṣe ń sọ ohun kan lè ṣe pàtàkì gan-an bíi ohun tí o sọ. Ohùn lè fi agbára kún ọ̀rọ̀ rẹ tàbí kí ó tú u ká jẹ́ẹ́jẹ́. Gbólóhùn kan náà lè ṣí ilẹ̀kùn tàbí kí ó tì í pa, ó dá lórí orin tó wà lábẹ́ àwọn ọ̀rọ̀ náà.

Ìdí tí ìyípadà ọ̀rọ̀ kékeré fi ń ṣe púpọ̀ tó bẹ́ẹ̀

Bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú yíyàn ọ̀rọ̀, nítorí òun ni ohun tó rọrùn jù láti tún ṣe, ipa rẹ̀ sì tóbi lọ́nà tó yani lẹ́nu.

Ìyàtọ̀ tí a ti wádìí dáadáa wà láàrin ohun tí àwọn olùwádìí ń pè ní "èdè-ìwọ" àti "èdè-èmi." Èdè-ìwọ ń fi ẹnì kejì sí ilé ẹjọ́. "O jẹ́ kí bọ́ọ̀lù bọ́ lọ́wọ́." "O ń dáàbò bo ara rẹ." "O kì í fi mí kún ọ̀rọ̀ láé." Èdè-èmi ń ṣàpèjúwe ìrírí tìrẹ dípò. "Èmi kò rí ohun tí mo nílò láti parí apá tèmi." "Àníyàn ń bà mí pé àwa kò ṣọ̀kan."

Ìwádìí kan tí a tẹ̀ jáde ní 2018 nínú ìwé ìròyìn PeerJ dán bí àwọn ènìyàn ṣe ń hùwà sí ìlànà méjì wọ̀nyí nígbà ìjà. Àwọn gbólóhùn tí a kọ́ lórí èdè-èmi ni a wọn pé wọn kò ní ru ìdáhùn ìdáàbòbò sókè bí àwọn ẹ̀sùn kan náà tí a kọ́ lórí èdè-ìwọ. Ìtumọ̀ tó ṣiṣẹ́ jù lọ tẹ̀ síwájú díẹ̀: ó so èdè-èmi pọ̀ mọ́ ìjẹ́wọ́ ojú-ìwòye ẹnì kejì lákọ̀ọ́kọ́. Ohun bíi, "Mo lóye ìdí tí o fi rí i bẹ́ẹ̀, èyí sì ni bí ó ṣe rí ní ibi tí mo dúró sí."

Ìyẹn kì í ṣe ìwà pẹ̀lẹ́ lásán fún ara rẹ̀. Ó jẹ́ nípa mímú kí ìrònú ẹnì kejì máa ṣiṣẹ́ lọ. Ìṣẹ́jú tí ẹnì kan bá lára pé a ń fi ẹ̀sùn kàn án, apá ọpọlọ tó ń bójú tó ewu gba àkóso, apá tó ń gbọ́rọ̀ tó sì ń fọgbọ́n rò sì dákẹ́. O lè wà lótítọ́ pátápátá síbẹ̀ kí o ru ìyípadà yẹn sókè. Bí ó bá ti yí, ìtọ́ọ́ná rẹ dẹ́kun síse pàtàkì, nítorí kò sí ẹni tó ń gbọ́rọ̀ ní tòótọ́ mọ́.

Àwọn ìyípadà díẹ̀ mìíràn tó ń dín ìgbóná kù láìsí dídín kókó ọ̀rọ̀ kù:

• Fi "ohun tó ṣẹlẹ̀ ní gidi" rọ́pò "nígbà gbogbo" àti "láé." "O kì í dá àwọn ìhìn mi lóhùn láé" ń pe ìjà nípa àkókò kan tí wọ́n ṣe é. "Èmi kò gbọ́ ìdáhùn sí méjì tó kọjá" le láti tako ó sì rọrùn láti tún ṣe.
• Béèrè kí o tó ronú lásán. "Kí ni ó ṣẹlẹ̀ ní ẹ̀gbẹ́ rẹ?" á mú ọ jìnnà ju "Kí ló dé tí o kò fi ṣe èyí?" lọ.
• Dárúkọ ìṣòro náà, kì í ṣe ẹni náà. "Àkọsílẹ̀ yìí kò tíì dé ibẹ̀" jẹ́ ìṣòro tí ẹ lè yanjú papọ̀. "O jẹ́ oníwọra" jẹ́ ìdájọ́, àwọn ènìyàn kì í sì í ṣàjọpọ̀ lórí ẹ̀gàn ara wọn.

Sísọ ohun tó le láìsí ríún ẹni náà mọ́lẹ̀

Ọ̀rọ̀ pẹ̀lẹ́ kì í ṣe ohun kan náà pẹ̀lú yíyẹra fún òtítọ́. Díẹ̀ nínú àwọn ohun rere jù tí o lè ṣe fún ẹnì kan ni ó tún jẹ́ èyí tó tààrà jù. Ọgbọ́n rẹ̀ ni láti sọ òtítọ́ ní ọ̀nà tí wọ́n lè fi lò ní gidi.

Àwọn olùwádìí ti ṣe ìwádìí lórí èyí gan-an. Ọ̀wọ́ àdánwò kan tí David Yeager àti Geoffrey Cohen darí, tí a tẹ̀ jáde nínú Journal of Experimental Psychology, wo bí a ṣe lè fún àwọn ènìyàn ní àríwí tó ṣe kókó tí wọn yóò ṣe nǹkan nípa rẹ̀ dípò kí wọ́n bínú sí i. Ọ̀nà tó ṣiṣẹ́ ni a máa ń pè ní "àríwí ọlọ́gbọ́n" nígbà mìíràn, ó sì ní apá méjì tó rọrùn. O jẹ́ kí ó ṣe kedere pé àríwí náà tọ́ka sí ọ̀pá ìdiwọ̀n gíga, o sì jẹ́ kí ó ṣe kedere pé o gbà pé ẹni náà lè dé ibẹ̀.

Nínú àwọn ìwádìí náà, àwọn akẹ́kọ̀ọ́ tó gba àkọsílẹ̀ àríwí kan náà pẹ̀lú ìlà kúkúrú yẹn ló ṣeé ṣe jù láti tún iṣẹ́ wọn ṣe kí wọ́n sì mú un dára sí i. Àríwí náà kò yí padà. Ìtàn tó yí i ka ló yí padà. Dípò kíka "èyí burú," wọ́n kà á sí "èyí ṣe pàtàkì, ìwọ náà sì ṣe pàtàkì."

O lè yá èyí ní nǹkan bíi gbólóhùn kan. Kí o tó dé apá tó le, sọ ohun tí o ń dì mú ẹni náà mọ́ àti ìdí tí o fi ń yọ ara rẹ lẹ́nu. "Mo ń fún ọ ní àkọsílẹ̀ kíkún nítorí ọ̀pá ìdiwọ̀n níbí ga, mo sì ní ìdánilójú pé o lè dé bẹ̀." Kí o wá jẹ́ pàtó nípa ohun tó gbọ́dọ̀ yí padà. Àwọn ènìyàn lè gba òtítọ́ púpọ̀ nígbà tí wọ́n bá gbà gbọ́ pé kì í ṣe ìdájọ́ ìkọ̀kọ̀ lórí iyì wọn.

Ìgbóná tí o mú wá

Yíyàn ọ̀rọ̀ ni ọ̀rọ̀ náà. Ohùn ni gbogbo ohun tó wà lábẹ́ wọn, ìró rẹ, ìyára rẹ, ìrísí ojú rẹ, bóyá ohùn rẹ ní ìbínú nínú. Àwọn ènìyàn ń ka ohùn kíákíá ju bí wọ́n ṣe ń tú àkóónú ká, wọ́n sì ń gbẹ́kẹ̀ lé e jù. Bí àwọn ọ̀rọ̀ rẹ bá sọ "kò sí ìṣòro" ṣùgbọ́n ẹ̀rẹ̀kẹ́ rẹ le, tí ìdáhùn rẹ sì gé kúkúrú, ẹ̀rẹ̀kẹ́ ni wọ́n á gbà gbọ́.

Ìdí nìyí tí ìbalẹ̀ ọkàn ara rẹ fi jẹ́ ọgbọ́n ìbánisọ̀rọ̀, kì í ṣe ohun ọ̀tọ̀ tí o ń bójú tó lẹ́gbẹ̀ẹ́. O kò lè gbé ọ̀rọ̀ tó dúró jáde láti inú ara tí kò dúró. Nígbà tí o bá kún fún ìmọ̀lára, ohùn rẹ á jẹ́ kí ó jáde, ẹnì kejì á sì gba ìdágìrì náà kí wọ́n tó gbọ́ kókó rẹ pàápàá.

Ìgbésẹ̀ tó wúlò ni láti rà àkókò díẹ̀ fún ara rẹ kí o tó dáhùn, pàápàá nínú ìkọ̀wé, níbi tí kò sí ìgbóná nínú àwọn ọ̀rọ̀ láti fi rọ èyí tó le. Ka ìhìn náà padà kí o sì béèrè ìbéèrè kíákíá kan: bí ẹnì kan bá rán àkọsílẹ̀ yìí gan-an sí mi, báwo ni màá ṣe rí lára kíkà á? Nígbà mìíràn o á mú ọ̀rọ̀ tó ń ṣe ìbàjẹ́ tí o kò gbèrò, yíyí i padà kò sì ná owó kankan.

Jẹ́ kí ó wà láìséwu láti fọhùn padà

Apá ìkẹyìn jẹ́ nípa irú gbọ̀ngàn tí o ń dá sílẹ̀ lórí àkókò. Amy Edmondson, olùwádìí lórí ìdarí, ti lo ọ̀pọ̀ ọdún láti ṣe ìwádìí lórí ohun tí ó ń pè ní ààbò ọpọlọ, ìmọ̀lára àjọpín pé o lè fọhùn, kí o kọ̀ jálẹ̀, tàbí kí o jẹ́wọ́ àṣìṣe láìsí ìjìyà fún un. Ọ̀kan nínú àwọn àwárí rẹ̀ tó ṣe kedere jù jẹ́ nípa bí àwọn olórí ṣe ń béèrè ìbéèrè.

Ìyàtọ̀ wà láàrin ìbéèrè gidi àti gbólóhùn tó wọ ẹ̀wù ìbéèrè. "Ṣé o kò rò pé kí a lọ pẹ̀lú ọ̀nà A?" kì í ṣe ìpè. Ó jẹ́ ìdájọ́ tó ń béèrè ìfọwọ́sí, àwọn ènìyàn sì mọ̀. Ìbéèrè gidi jẹ́ ọ̀kan tí o kò tíì mọ ìdáhùn rẹ̀: "Kí ni a ń fojú fò níbí?" "Kí ni ó máa dà ọ́ láàmú nípa ètò yìí?" Àwọn ìbéèrè wọ̀nyẹn ń sọ fún àwọn ènìyàn pé a fẹ́ ìfikún wọn ní tòótọ́, lórí àkókò ìyẹn sì ni ó ń mú ẹgbẹ́ kan múra tán láti sọ òtítọ́ fún ọ kí ó tó pẹ́ jù.

Kò sí ọ̀kan lára èyí tó nílò kí o di ẹni mìíràn. Kò dandan kí o jẹ́ ẹni tó dán tàbí tó fanimọ́ra ní àdánidá. Ohun tí o nílò jù lọ ni láti lọ́ra tó láti fi ìmọ̀ọ́mọ̀ yan àwọn ọ̀rọ̀ àti ohùn tí yóò jẹ́ kí ẹnì kejì máa bá ọ wà nínú ìjíròrò náà.

Bí ó tilẹ̀ rí bẹ́ẹ̀, ìbánisọ̀rọ̀ ru ẹrù gidi nínú ìgbésí ayé wa, nígbà tí ó bá sì máa ń bàjẹ́ léraléra, ó lè ba ọkàn rẹ jẹ́. Bí ìjà ní ilé tàbí ní iṣẹ́ bá ń fi àníyàn, àìsùn, tàbí ìbẹ̀rù àwọn ènìyàn tí o tẹ́lẹ̀ ń gbádùn sílẹ̀ fún ọ, tàbí bí gbogbo ìjíròrò tó le bá dà bí ẹni pé ó ń parí ní ọ̀nà kan náà tó ń dun ni bó ti wù kí o gbìyànjú, ó yẹ ká bá olùtọ́jú-ọpọlọ tàbí olùmọ̀ràn sọ̀rọ̀. Nígbà mìíràn ìlànà náà kì í ṣe nípa yíyàn ọ̀rọ̀ rárá, ọ̀jọ̀gbọ́n tó dára sì lè ràn ọ́ lọ́wọ́ láti rí ohun tó wà lábẹ́ rẹ̀.

Àwọn Orísun

• PeerJ (via PubMed Central), I understand you feel that way, but I feel this way: the benefits of I-language and communicating perspective during conflict
• Journal of Experimental Psychology: General (via PubMed), Breaking the cycle of mistrust: wise interventions to provide critical feedback across the racial divide
• Harvard Division of Continuing Education, 8 Ways You Can Improve Your Communication Skills
• Harvard Business School Working Knowledge, Four Steps to Build the Psychological Safety That High-Performing Teams Need Today