Fífúnni-ní-Ìṣírí Láìsí Ìbẹ̀rù

Irú alábòójútó kan wà tí ó fẹ́rẹ̀ẹ́ jẹ́ pé gbogbo ènìyàn ti ṣiṣẹ́ fún lẹ́ẹ̀kan ṣáá. Àwọn nọ́ńbà máa ń wà lẹ́yìn díẹ̀ nígbà gbogbo. Ohùn náà máa ń le díẹ̀ nígbà gbogbo. O dúró pẹ́, o ṣàyẹ̀wò ohun gbogbo lẹ́ẹ̀mejì, o parí iṣẹ́ náà. Ọjọ́ tó tẹ̀lé tí o parí rẹ̀, ààlà náà yí, aago sì tún bẹ̀rẹ̀, ìbẹ̀rù jẹ́ẹ́ náà sì tún bẹ̀rẹ̀ láti ìbẹ̀rẹ̀.

Ó ń ṣiṣẹ́, ní ọ̀nà kan. Ìyẹn ni ìdẹkùn náà. Ìbẹ̀rù máa ń mú ìtújáde ìsapá jáde, èyí gan-an ni ìdí tí ọ̀pọ̀ olórí fi ń tẹ̀síwájú láti lò ó. O lè rí àwùjọ tó ń rìn. Ohun tí o kò lè rí, tí o dúró níwájú yàrá náà, ni ohun tó ń ná ọ, nítorí pé ìdíyelé náà máa ń farahàn lẹ́yìn-ọ̀-rẹyìn àti níbòmíràn: nínú àbá tí kò sí ẹni tó mẹ́nu kàn, àṣìṣe tí kò sí ẹni tó ṣàmì sí títí ó fi wọ́n, ẹni rere tó tún àkọsílẹ̀-iṣẹ́ rẹ̀ ṣe jẹ́ẹ́.

Mímú àbájáde wá àti dídẹ́rùba ènìyàn kì í ṣe iṣẹ́ kan náà. Wọ́n lè jọra fún ìdámẹ́rin ọdún kan tàbí méjì. Ní àkókò tó gùn ju bẹ́ẹ̀ lọ, wọ́n ń fà sí ọ̀nà òdìkejì.

Ohun tí ìbẹ̀rù ń rà fún ọ ní tòótọ́

Nígbà tí ènìyàn bá nímọ̀lára ìhàlẹ̀, wọ́n máa ń tóóró. Àfiyèsí máa ń dín kù sí ewu tó wà lọ́wọ́, èyí tí ó sábà túmọ̀ sí yíyẹra fún ẹ̀bi dípò ṣíṣe iṣẹ́ tó dára jù ní ibi-iṣẹ́. Ènìyàn dẹ́kun fífúnni-ní-ọwọ́-ara. Wọ́n dáhùn ìbéèrè tí a béèrè lọ́wọ́ wọn kì í sì í ṣe èyí tó ṣe pàtàkì. Wọ́n kọ́kọ́ dáàbò bo ara wọn, nítorí pé ohun tí ẹranko tó wà lábẹ́ ìhàlẹ̀ ń ṣe nìyẹn, lábẹ́ àwọn ìpàdé àti àwọn àwòrán-ìgbékalẹ̀ ẹranko ni àwa ṣì jẹ́.

Olùwádìí Harvard, Amy Edmondson, ti lo ọ̀pọ̀lọpọ̀ ẹ̀wádún láti kẹ́kọ̀ọ́ ohun tí ó pè ní ìdáàbòbò-ọkàn, ìmọ̀lára àjọpín pé o lè sọ̀rọ̀, béèrè ìbéèrè, tàbí gba àṣìṣe kan láìjẹ́ pé a fìyà jẹ ọ́ tàbí kí a dójú tì ọ́ nítorí rẹ̀. Àbájáde rẹ̀, la àwọn ilé-ìwòsàn, ilé-iṣẹ́, àti àwọn ọ́fíìsì kọjá, jọra. Àwùjọ níbi tí ènìyàn ti nímọ̀lára àìléwu láti jẹ́ olóòótọ́ máa ń kọ́ ẹ̀kọ́ kíákíá sí i wọ́n sì máa ń ṣiṣẹ́ dáadáa sí i, nítorí pé ìròyìn búburú máa ń dé ní àkókò láti ṣe nǹkan nípa rẹ̀. Nínú àwùjọ tó kún fún ìbẹ̀rù, ìròyìn búburú máa ń dé pẹ́, bí ó bá tiẹ̀ dé rárá.

Ìyẹn ni owó gidi fún ìṣírí tó dá lórí ìbẹ̀rù. O ń san owó fún ìtẹríba, ìtẹríba sì kéré púpọ̀ ju ìfarajì lọ. Ẹni tó ń tẹríba ń ṣe ohun tí a béèrè. Ẹni tó fara jì ń ṣàkíyèsí ìṣòro tí o kò rò láti béèrè nípa rẹ̀ ó sì ń mú un wá bá ọ kí ó tó dàgbà. O kò lè fi ìhàlẹ̀ mú ẹnìkan sínú ìhùwàsí kejì yẹn. Ó máa ń wá láti ọ̀dọ̀ àwọn tó nímọ̀lára àìléwu tó láti bìkítà ní gbangba nìkan.

Ìdí tí ìfipá-múni fi ń pa iṣẹ́ náà fúnra rẹ̀ lára

Ìṣòro kejì kan wà, ó sì jẹ́ nípa dídára ìsapá, kì í ṣe iye rẹ̀ nìkan.

Ọ̀pọ̀lọpọ̀ ẹ̀wádún ìwádìí lórí ìṣírí ènìyàn, tí àwọn onímọ̀-ọpọlọ Edward Deci àti Richard Ryan kọ́ ọ̀pọ̀ rẹ̀, tọ́ka sí àpẹẹrẹ tó ṣe kedere: nígbà tí ènìyàn bá ṣe nǹkan ní pàtàkì láti sá fún ìhàlẹ̀ tàbí láti lépa èrè tí a fi lọ̀ ọ́, ìṣírí wọn máa ń jẹ́ ẹlẹgẹ́. Ó máa ń ṣiṣẹ́ nígbà tí ìfipá-múni bá wà tí ó sì máa ń wó lulẹ̀ ní àkókò tí ó bá dẹ́kun. Irú ìtẹ̀síwájú tó jinlẹ̀ sí i, tó dúró pẹ́ sí i, èyí tó ń là ọ̀sẹ̀ búburú já tó sì ń mú iṣẹ́ tó dára ní tòótọ́ jáde, máa ń hù jáde láti inú ènìyàn. Ó sì dá lórí àwọn àìní mẹ́ta tó gbọ́dọ̀ ní ìtẹ́lọ́rùn.

Àkọ́kọ́ ni ìdarí-ara-ẹni, ìmọ̀lára pé o ní ọ̀rọ̀ gidi kan nínú bí o ṣe ń ṣe iṣẹ́ rẹ. Kì í ṣe òmìnira àìlópin. Kìkì ìmọ̀lára pé ènìyàn ni ọ́ tó ń ṣe àṣàyàn, kì í ṣe ọwọ́ lórí ọ̀pá-ẹ̀rọ. Èkejì ni ìmọ̀ọ́ṣe, ìmọ̀lára pé o ń dara sí i nínú nǹkan kan tí o sì lè rí ìtẹ̀síwájú ara rẹ. Ìkẹta ni ìbáṣepọ̀, ìmọ̀lára ènìyàn lásán pé o jẹ́ ọmọ ibí yìí àti pé àwọn tó yí ọ ká wà lẹ́yìn rẹ.

Ìbẹ̀rù ń fi oró kan gbogbo mẹ́tẹ̀ẹ̀ta lẹ́ẹ̀kan náà. Ó ń gba ìdarí-ara-ẹni kúrò, nítorí pé àwọn tó bẹ̀rù ń ṣe ohun tí a sọ fún wọn gan-an, kò sì ju bẹ́ẹ̀ lọ. Ó ń ba ìmọ̀ọ́ṣe jẹ́, nítorí pé o kò lè gbé àwọn ewu tí kíkọ́-ẹ̀kọ́ nílò nígbà tí ìkùnà bá ń mú ìjìyà bá ọ. Ó sì ń pa ìbáṣepọ̀, nítorí pé ibi-iṣẹ́ níbi tí ènìyàn ti ń ṣọ́ ẹ̀yìn wọn kì í ṣe ibi tí ẹnikẹ́ni ti nímọ̀lára pé òun jẹ́ ọmọ ibẹ̀. Nígbà tí o bá fi ìbẹ̀rù ṣe olórí, o kì í kàn le mọ́ ènìyàn lára. O ń fa epo kúrò nínú apẹ̀rẹ tí o nílò kí wọ́n máa fi sáré jẹ́ẹ́.

Nítorí náà báwo ni o ṣe ń mú àbájáde wá ní tòótọ́

Kò sí ọ̀kan nínú èyí tó túmọ̀ sí rírẹ ààlà sílẹ̀. Òdìkejì rẹ̀, ní tòótọ́. Àwọn olórí tó ń rí èyí tó pọ̀ jù lára ènìyàn máa ń di ìlànà gíga gan-an àti àtìlẹ́yìn gíga gan-an mú ní àkókò kan náà. Àwọn ìlànà náà ṣe kedere, ìfẹ́-ọkàn náà sì jẹ́ gidi, ènìyàn sì ń dìde láti pàdé àwọn méjèèjì. Bíbéèrè-púpọ̀ àti dídẹ́rùba kì í ṣe ohun kan náà.

Èyí ni bí ìyẹn ṣe rí ní àṣà lásán.

1. Jẹ́ kedere nípa ohun náà, jẹ́ ọ̀làwọ́ nípa ọ̀nà náà. Ṣàlàyé àbájáde, ààlà dídára, àti àkókò-ìparí láìsí ìkùukùu. Lẹ́yìn náà jẹ́ kí ènìyàn ni ọ̀nà tó lọ sí i níbikíbi tí o bá lè. Ìdarí-ara-ẹni wà nínú ọ̀nà, kì í ṣe ibi-àbọ̀. Ènìyàn máa ń ṣiṣẹ́ kára sí i fún àfojúsùn tí wọ́n ní ọwọ́ nínú kíká dé lọ́nà ti ara wọn.

1. Sọ ọ́ di àìléwu láti mú ìròyìn búburú wá bá ọ. Ohun kan ṣoṣo tó wúlò jù tí o lè ṣe ni láti fún oníṣẹ́ náà ní èrè. Nígbà tí ẹnìkan bá sọ fún ọ pé iṣẹ́-àṣetúnṣe kan ń rẹ̀ sílẹ̀, dúpẹ́ lọ́wọ́ wọn, ní gbangba, fún sísọ fún ọ ní kùtùkùtù, kí o tó ṣe ohunkóhun nípa ìrẹ̀sílẹ̀ náà. Ṣe ìyẹn ní ìgbà díẹ̀ tí àwùjọ rẹ yóò sì bẹ̀rẹ̀ sí mú àwọn ìṣòro jáde nígbà tí wọ́n ṣì kéré tí wọn kò sì wọ́n. Fìyà jẹ oníṣẹ́ náà lẹ́ẹ̀kan tí wọn yóò sì dákẹ́ fún ọdún kan.

1. Ya àṣìṣe náà kúrò nínú ẹni náà. "Èyí jáde pẹ̀lú àṣìṣe kan, ẹ jẹ́ ká wádìí bí ó ṣe kọjá" ń mú kí àwùjọ máa ronú. "Báwo lo ṣe jẹ́ kí èyí ṣẹlẹ̀" ń rán gbogbo ènìyàn sínú ìdáàbòbò-ara. Àkọ́kọ́ ń tún ìlànà náà ṣe. Èkejì kàn ń kọ́ ènìyàn láti fi ara pamọ́.

1. Jẹ́ kí ènìyàn rí i pé àwọn ń dara sí i. Ìmọ̀ọ́ṣe máa ń dàgbà lórí èsì tó jẹ́ pàtó tí ó sì tọ́jọ́. Sọ fún ẹnìkan gan-an ohun tó ṣiṣẹ́, kì í ṣe kìkì pé àwòrán-ìgbékalẹ̀ náà "dára gan-an." Na wọ́n díẹ̀ kọjá ohun tí wọ́n ti ṣe tẹ́lẹ̀, lẹ́yìn náà ṣàkíyèsí nígbà tí wọ́n bá kọjá rẹ̀. Ìtẹ̀síwájú tí ènìyàn lè rí ní tòótọ́ jẹ́ ọ̀kan lára àwọn olùṣírí tó lágbára jù tó wà, kò sì ná ọ ju àfiyèsí lọ.

1. So iṣẹ́ náà mọ́ nǹkan gidi. Ènìyàn máa ń fúnni sí i nígbà tí wọ́n bá lóye ẹni tí iṣẹ́ wọn ń ràn lọ́wọ́ àti ìdí tó fi ṣe pàtàkì. Má rò pé ìtumọ̀ náà hàn gbangba. Sọ ọ́. Àwùjọ tó mọ ìdí tí nǹkan náà fi ṣe pàtàkì yóò yanjú àwọn ìṣòro tí o kò tiẹ̀ fún wọn láé.

Ìwọ yóò ṣàkíyèsí pé kò sí ọ̀kan nínú ìwọ̀nyí tó rọ̀. Wọ́n gba ìbáwí púpọ̀ ju ìbẹ̀rù lọ, kì í ṣe kéré. Dídẹ́rùba ènìyàn rọrùn. Dídi ìlànà gíga mú, lẹ́yìn náà kíkọ́ àwọn ipò tí ènìyàn lè pàdé rẹ̀ ní tòótọ́, ni iṣẹ́ tó le sí i tí ó sì gba ọgbọ́n sí i.

Apá olóòótọ́ náà

Ṣíṣe olórí láìsí ìbẹ̀rù kò túmọ̀ sí pé kò sí àbájáde, kò sì túmọ̀ sí pé gbogbo ènìyàn ni a ó dá sí. Jíjẹ́-onídùúró gidi jẹ́ apá kan ọ̀wọ̀. Ìyàtọ̀ náà ni ohun tí jíjẹ́-onídùúró náà dá lé lórí. Jíjẹ́-onídùúró tó dá lórí ìbẹ̀rù sọ pé, ṣe èyí tàbí nǹkan búburú yóò ṣẹlẹ̀ sí ọ. Jíjẹ́-onídùúró tó dá lórí ìgbẹ́kẹ̀lé sọ pé, a fohùnṣọ̀kan pé èyí ṣe pàtàkì, mo gbẹ́kẹ̀lé ọ, èmi yóò sì sọ fún ọ tààrà nígbà tó bá yẹ̀. Ọ̀kan ń mú ènìyàn kéré. Èkejì ń bá wọn lò gẹ́gẹ́ bí àgbàlagbà tó lágbára, ọ̀pọ̀ ènìyàn, tí a bá fún ní ìyẹn, yóò sì sapá láti wà ní yíyẹ fún un.

Bí o bá ti ń darí àwùjọ rẹ lórí ìfipá-múni, èyí ṣeé tún ṣe, ó sì tọ́ láti sọ pé o kì í ṣe ènìyàn burúkú fún ṣíṣe é. Ọ̀pọ̀ wa ni a darí lọ́nà yẹn tí a sì kọ́ ọ gẹ́gẹ́ bí ìtò kan ṣoṣo tó wà. Ìyípadà náà bẹ̀rẹ̀ ní kékeré. Mú ara rẹ kí ìdáhùn líle tó dé. Dúpẹ́ lọ́wọ́ ẹnìkan fún ìròyìn búburú olóòótọ́ ní ọ̀sẹ̀ yìí. Fi ìpinnu kan padà lé ẹni tó súnmọ́ ọ jù lọ́wọ́.

Àwọn olórí tí ènìyàn ń ṣe iṣẹ́ wọn tó dára jù fún, tí wọ́n sì ń bá dúró fún ọ̀pọ̀ ọdún, kì í fẹ́rẹ̀ẹ́ jẹ́ àwọn tí wọ́n bẹ̀rù jù. Wọ́n jẹ́ àwọn tó ń béèrè-púpọ̀ tí wọ́n sì jẹ́ àìléwu ní àkókò kan náà, tí wọ́n sọ ọ́ di kedere pé iṣẹ́ náà ṣe pàtàkì àti pé àwọn tó ń ṣe é ṣe pàtàkì pẹ̀lú. Ìdàpọ̀ yẹn ṣọ̀wọ́n ju bí ó ṣe yẹ lọ. Kọ́ ọ, ìwọ kò sì ní láti dẹ́rùba ẹnikẹ́ni sínú ohunkóhun. Wọn yóò mú èyí tó dára jù wọn wá bá ọ mọ̀ọ́mọ̀.

Àwọn Orísun

• American Psychological Association, Self-determination theory: A quarter century of human motivation research
• Harvard Business Review, What People Get Wrong About Psychological Safety (Amy C. Edmondson and Michaela J. Kerrissey)
• Harvard Kennedy School, The Fearless Organization: Creating Psychological Safety in the Workplace (Amy C. Edmondson)
• Self-Determination Theory, Self-Determination Theory and the Facilitation of Intrinsic Motivation, Social Development, and Well-Being (Ryan and Deci, 2000)