Ìtọsọna nípa Àpẹẹrẹ: Ìdí tí Àwọn Ènìyàn Fi Ń Wo Ohun tí O Ṣe, Kì í ṣe Ohun tí O Sọ

Ìdánwò ìdákẹ́jẹ́ẹ́ kan wà tí ó ń ṣẹlẹ̀ nínú gbogbo ẹgbẹ́ iṣẹ́, tí ó sì fẹ́rẹ̀ẹ́ jẹ́ pé ẹnikẹ́ni kì í sọ ọ́ jáde sókè. Ẹnìkan kéde ìlànà kan. A bọ̀wọ̀ fún àkókò ara wa. A sọ òtítọ́ kódà nígbà tí ó bá le. A kì í jẹ́ kí iṣẹ́ pa àwọn ènìyàn run. Lẹ́yìn náà gbogbo ènìyàn ń dúró láti rí ohun tí ó ń ṣẹlẹ̀ ní ti gidi. Wọ́n ń wò bóyá ìpàdé yóò bẹ̀rẹ̀ ní àkókò. Wọ́n ń wo ohun tí a ń fún ní èrè àti ohun tí a ń fàradà ní ìdákẹ́jẹ́ẹ́. Wọ́n ń wo ẹni tí ó sọ àwọn ọ̀rọ̀ náà, láti rí bóyá àwọn ọ̀rọ̀ náà jẹ́ òtítọ́.

Wíwò yẹn ni gbogbo ẹ̀rọ tí ń darí ìtọsọna nípa àpẹẹrẹ. Ó ń ṣiṣẹ́ yálà o fẹ́ kí ó ṣe bẹ́ẹ̀ tàbí kò fẹ́.

O kò nílò oyè kankan kí gbogbo èyí lè kan ọ́. Bí o bá ti jẹ́ ẹni tuntun rí tí ó ń yẹ yàrá wò láti kọ́ bí a ṣe ń ṣe nǹkan níhìn-ín, o ti mọ̀ bí ó ṣe ń ṣiṣẹ́ láti ìhà kejì. A ń ṣàwárí àwọn òfin tí a kò kọ sílẹ̀ ti ibì kan nípa wíwo àwọn ènìyàn tí ó dàbí ẹni tí ó wà nínú rẹ̀. Alábàáṣiṣẹ́pọ̀ tí ó dáhùn pẹ̀lú inú rere sí ìmẹ́lì tí ó kún fún ìbínú ń kọ́ gbogbo ẹni tí ń wò pé èyí ni bí a ṣe ń darí ìbínú. Ẹni tí ó gé igun kan tí kò sì jìyà fún un náà ń kọ́ nǹkan kan pẹ̀lú.

Ohun tí àwọn ènìyàn ń kà ní ti gidi

Àlàfo tí àwọn ènìyàn bìkítà jù lọ ni èyí tí ó wà láàrin ohun tí o sọ àti ohun tí o ṣe. Olùwádìí ní Cornell kan tí orúkọ rẹ̀ ń jẹ́ Tony Simons fún èyí ní orúkọ kan: ìdúróṣinṣin ìwà, ìbámu tí a rí láàrin àwọn ọ̀rọ̀ ènìyàn àti àwọn iṣẹ́ rẹ̀. Iṣẹ́ rẹ̀ rí i pé nígbà tí àwọn òṣìṣẹ́ bá rí àpẹẹrẹ àwọn ọ̀rọ̀ tí ó bá àwọn iṣẹ́ mu, ìgbẹ́kẹ̀lé nínú aṣáájú máa ń pọ̀ sí i, bẹ́ẹ̀ náà sì ni ìfaramọ́. Nígbà tí wọ́n bá rí àwọn ọ̀rọ̀ àti àwọn iṣẹ́ tí ń yapa síra wọn, àwọn ọ̀rọ̀ náà yóò pàdánù agbára wọn. Lẹ́yìn àìbámu tí ó tó, àwọn ènìyàn yóò dáwọ́ gbígbọ́ ohun tí o sọ dúró, wọn yóò sì bẹ̀rẹ̀ sí ní kà á sí ariwo lásán.

Èyí yẹ kí a jókòó ronú lé lórí, nítorí ó yí èrò tí ó wọ́pọ̀ padà. Ọ̀pọ̀ wa rò pé ìtọsọna nípa àpẹẹrẹ jẹ́ pàápàá nípa ṣíṣe àwọn nǹkan tí ó wú ni lórí àti ìrètí pé àwọn ẹlòmíràn yóò ṣàdàkọ wọn. Ìwádìí náà tọ́ka sí ibì kan tí ó rẹlẹ̀ jù. Ó jẹ́ nípa ìdúróṣinṣin. Àwọn ènìyàn kò ń ṣàyẹ̀wò rẹ lòdì sí àìpé. Wọ́n ń ṣàyẹ̀wò rẹ lòdì sí ìlànà tí o fúnra rẹ sọ. Alábòójútó tí ó ń wàásù ìwọ̀ntúnwọ̀nsì iṣẹ́-àti-ìgbésí ayé tí ó sì wá ń fi ìmẹ́lì ránṣẹ́ ní àárín òru kì í rí bí ẹni tí ó ń ṣiṣẹ́ kára. Wọ́n rí i bí ẹni tí ọ̀rọ̀ rẹ̀ kì í dúró.

Ìdí tí wíwò fi jẹ́ bí a ṣe ń kọ́ ẹ̀kọ́

Ìdí kan wà tí àpẹẹrẹ fi ń rìn jìnnà tó bẹ́ẹ̀. Ọ̀pọ̀ ìwà ènìyàn ni a ń kọ́ nípa àkíyèsí, kì í ṣe nípa ìtọ́ni. A ń wo ẹnìkan tí ó ń ṣe nǹkan kan, a rí bí ó ṣe parí, a sì kó o pamọ́ gẹ́gẹ́ bí àṣàyàn kan fún ara wa. Èyí jẹ́ òtítọ́ fún ọmọ-ọwọ́ tí ó ń kọ́ bí a ṣe ń juwọ́ sí ni, ó sì jẹ́ òtítọ́ fún ẹni ọgbọ̀n ọdún tí ó ń kọ́ bóyá ó léwu láti ta kò nínú ìpàdé.

Nítorí náà nígbà tí o bá ṣe nǹkan níwájú àwọn ènìyàn mìíràn, kì í ṣe iṣẹ́ tí ó wà níwájú rẹ nìkan ni o ń darí. O tún ń fi hàn fún gbogbo ẹni tí ń wò ohun tí a yọ̀ǹda níhìn-ín. O ń fi hàn wọn bí ẹgbẹ́ yìí ṣe ń tọ́jú àṣìṣe, bí ó ṣe ń tọ́jú ọmọ kékeré, bí ó ṣe ń darí àkókò ìparí tí ó ń yẹ̀. Èyí tí ó pọ̀ jù nínú ìkọ́ni yẹn jẹ́ ìdákẹ́jẹ́ẹ́. Ó ṣeé ṣe kí o má mọ̀ pé o ń ṣe é. Bẹ́ẹ̀ ni wọ́n ń kọ́ ọ síbẹ̀.

Èyí ni ìdí tí "ṣe bí mo ṣe sọ, kì í ṣe bí mo ṣe ń ṣe" kì í ṣiṣẹ́ láé. Ṣíṣe náà ga sókè jù. Ṣíṣe náà ni ẹ̀kọ́ gidi, gbogbo ohun tí o sọ lé e lórí sì jẹ́ àkíyèsí kéékèèké.

Àpẹẹrẹ tí ó le jù láti gbé kalẹ̀ ni èyí tí ó jẹ́ òtítọ́

Èyí ni ibi tí ìtọsọna nípa àpẹẹrẹ ti di àìnírọ̀rùn, ó sì jẹ́ ibi tí ó ti di alágbára pẹ̀lú.

Olùwádìí ní Harvard náà, Amy Edmondson, ń kẹ́kọ̀ọ́ ohun tí ó pè ní ààbò ọpọlọ, ìmọ̀lára àpapọ̀ pé ó láìléwu láti sọ̀rọ̀ jáde, béèrè ìbéèrè, tàbí jẹ́wọ́ àṣìṣe láìjìyà fún un. Ẹgbẹ́ tí ó ní i máa ń mú àwọn ìṣòro ní kíákíá. Ẹgbẹ́ tí kò ní i máa ń sin wọ́n títí tí wọn yóò fi gbiná. Ó sì ṣe kedere nípa ibi tí ó ti bẹ̀rẹ̀: pẹ̀lú ẹni tí ó ga jù lọ nínú yàrá tí ó jẹ́wọ́ àìpé ara rẹ̀ ní àkọ́kọ́.

Kì í ṣe ṣíṣe àfihàn àìlera. Ó kàn jẹ́ jíjẹ́ olótìítọ́ àti onípawọ́. Sísọ pé "ó ṣeé ṣe kí n máa pàdánù nǹkan kan níhìn-ín, mo nílò láti gbọ́ lọ́dọ̀ yín." Sísọ pé "mo ṣe ìyẹn ní àṣìṣe, ìyẹn sì wà lórí mi." Nígbà tí Edmondson bá ń sọ̀rọ̀ nípa èyí nínú àwọn ipò ewu gíga bí àwọn ilé ìwòsàn, kókó náà ṣe kedere. Bí ẹni tí ó ní àṣẹ jù lọ kò bá jẹ́wọ́ àìdájú láé, kò sí ẹni tí ó wà lábẹ́ rẹ̀ tí yóò gbójú láti ṣe é. Àpẹẹrẹ òtítọ́ ní láti wá láti orí yàrá yòówù kí o wà nínú rẹ̀, kódà bí yàrá yẹn bá kàn jẹ́ ìwọ àti ẹni tuntun aláàánú kan ṣoṣo.

Èyí ni apá tí àwọn ènìyàn ń fò gé. Ó rọrùn láti ṣàfihàn àwọn ìwà tí a ti tún ṣe dáradára, fífarahàn tí a ti múra sílẹ̀, dúró ní ìdúróṣinṣin, ṣíṣiṣẹ́ kára. Ó le jù púpọ̀ láti ṣàfihàn àwọn tí ó jẹ́ ẹlẹ́gẹ́. Ṣùgbọ́n àwọn yẹn ni àwọn àpẹẹrẹ tí ó tú àwọn ènìyàn mìíràn sílẹ̀ ní ti gidi. Nígbà tí o bá sọ jáde sókè pé o kò mọ̀, o fún gbogbo ènìyàn ní àyè láti dáwọ́ ṣíṣe àdíbọ̀n dúró. Nígbà tí o bá gba àṣìṣe lọ́wọ́ pẹ̀lú mímọ́, o ń kọ́ gbogbo ẹgbẹ́ kan pé àwọn àṣìṣe níhìn-ín jẹ́ èyí tí a lè là já. Ẹ̀kọ́ yẹn jẹ́ ohun tí ó ní iye ju ọ̀rọ̀ ìṣírí kankan lọ.

Bí o ṣe lè tọ́sọ́nà nípa àpẹẹrẹ ní mọ̀ọ́mọ̀

O ti ń gbé àpẹẹrẹ kalẹ̀ tẹ́lẹ̀. Ìbéèrè kan ṣoṣo ni bóyá o ń ṣe é ní mọ̀ọ́mọ̀. Àwọn nǹkan díẹ̀ tí ó ń ràn án lọ́wọ́:

• Yan àwọn ìlànà díẹ̀ kí o sì tọ́jú wọn ní ti gidi. O kò lè ṣàfihàn ohun gbogbo, gbígbìyànjú láti ṣe bẹ́ẹ̀ yóò sì sọ ọ́ di ẹlẹgẹ́. Yan nǹkan méjì tàbí mẹ́ta tí ó ṣe pàtàkì jù lọ fún ọ, òtítọ́, títọ́jú àwọn ènìyàn pẹ̀lú ọ̀wọ̀, àìjẹ́ kí iṣẹ́ jẹ gbogbo ìgbésí ayé rẹ run, kí o sì dáàbò bò wọ́n gidigidi. Ìdúróṣinṣin ní àwọn àgbègbè díẹ̀ borí àwọn èrò ọlọ́lá ní gbogbo wọn.
• Wo àwọn àkókò kéékèèké tí kò ní ọlá. Àpẹẹrẹ ẹnikẹ́ni kì í dán wò nígbà àwọn ọ̀rọ̀ ìdánilójú. Ó ń dán wò nínú bí o ṣe ń sọ̀rọ̀ nípa alábàáṣiṣẹ́pọ̀ tí kò sí nínú yàrá, bóyá o jẹ́wọ́ àṣìṣe nígbà tí o lè fi pamọ́ ní ìdákẹ́jẹ́ẹ́, bí o ṣe ń tọ́jú ẹni tí kò lè ṣe nǹkan kan fún ọ. Àwọn yẹn ni àwọn àkókò tí àwọn ènìyàn rántí.
• Dí àwọn àlàfo sọ-ṣe tìrẹ tí ara rẹ kí o tó ṣàníyàn nípa ti ẹlòmíràn. Bí o bá ń rọ àwọn ènìyàn léraléra láti gba ìsinmi gidi, gba ọ̀kan. Bí o bá béèrè fún òdodo, fèsì dáadáa ní ìgbà àkọ́kọ́ tí ẹnìkan bá fún ọ ní òdodo líle kan. Ìlérí kan tí a pa máa ń kọ́ ni ju ìlànà mẹ́wàá tí a sọ lọ.
• Jẹ́ kí àwọn ènìyàn rí àtúnṣe, kì í ṣe ìbọ́sẹ̀ nìkan. O ó kúrò ní ìlànà ti ara rẹ nígbà mìíràn. Gbogbo ènìyàn ló ń ṣe bẹ́ẹ̀. Ohun tí àwọn ènìyàn ń kọ́ ni ohun tí o ṣe lẹ́yìn náà. Sísọ ọ́ lófìlófì pé, "mo sọ pé èmi yóò dáàbò bo àwọn ọjọ́ Ẹtì lẹ́yìn náà mo ṣètò lórí tirẹ, ìyẹn jẹ́ àṣìṣe", yóò sọ ìkùnà di ẹ̀kọ́ nípa ojúṣe.
• Dáwọ́ gbígbìyànjú láti jẹ́ àpẹẹrẹ aláìlábùkù dúró. Àpẹẹrẹ aláìlábùkù jẹ́ ìlẹ̀kùn tí ó tì. Ó ń sọ fún àwọn ènìyàn pé àfojúsùn ni àìpé, èyí tí ó kàn ń kọ́ wọn láti fi nǹkan pamọ́. Àpẹẹrẹ onípawọ́, ẹnìkan tí ó gbìyànjú, tí ó pàdánù, tí ó gbà á, tí ó sì ń tẹ̀síwájú, ni èyí tí àwọn ènìyàn mìíràn lè rìn gba ní ti gidi.

Àyẹ̀wò òtítọ́ rírọ̀ kan

Ìtọsọna nípa àpẹẹrẹ jẹ́ iṣẹ́ tí ó dúróṣinṣin tí ó sì jẹ́ déédéé, ó sì lè rẹ̀ ọ́ ní ìdákẹ́jẹ́ẹ́, pàápàá jù lọ bí o bá nímọ̀lára pé o ń di ìlànà kan tí ẹnikẹ́ni tí ó yí ọ ká kò ní. Bí o bá rí ara rẹ tí ó rẹ̀ ọ́ nípa jíjẹ́ ẹni aláṣẹ́ṣe nígbà gbogbo, tí o ní inúbíbí, tàbí tí o ń ru ẹrù kan tí ó ti bẹ̀rẹ̀ sí ní nípa lórí oorun rẹ tàbí ìṣesí rẹ, ìyẹn yẹ kí a fún ní àkíyèsí. Gbígbé àpẹẹrẹ rere kalẹ̀ kò dọ́gba pẹ̀lú gbígba ẹrù gbogbo ẹlòmíràn mì títí tí kò fi ní sí nǹkan kan tí ó ṣẹ́kù nínú rẹ.

Bí ibẹ̀ ni o bá wà, sísọ̀rọ̀ rẹ̀ pẹ̀lú ẹnìkan, ẹni tí a gbẹ́kẹ̀lé, olùtọ́nisọ́nà, tàbí oníṣègùn ọpọlọ, kì í ṣe yíyàgò kúrò nínú ìtọsọna. Títọ́jú àwọn ààlà ti ara rẹ jẹ́ apá kan àpẹẹrẹ pẹ̀lú. Àwọn ènìyàn tí ń wò ń kọ́ láti inú bí o ṣe ń tọ́jú ara rẹ, gẹ́gẹ́ bí ohun gbogbo mìíràn.

Apá tí ó tuni nínú ni pé kò sí ọ̀kan nínú èyí tí ó nílò àṣẹ tàbí àkọsọ. Ó ń ṣẹlẹ̀ nínú àwọn àṣàyàn tí ó kéré jù lọ, tí a ṣe léraléra, nígbà tí àwọn ènìyàn ń kọ àkíyèsí ní ìdákẹ́jẹ́ẹ́. O ń kọ́ni yálà o ní ìpinnu láti ṣe é tàbí o kò ní. Ó kàn yẹ kí o kọ́ nǹkan rere.

Àwọn Orísun

• INFORMS, Organization Science, Behavioral Integrity: The Perceived Alignment Between Managers' Words and Deeds as a Research Focus (Tony Simons)
• AAMC, Amy Edmondson: Psychological safety is critically important in medicine
• Harvard Business Review, How to Build a Company That (Actually) Values Integrity
• Harvard Business Review, What Authentic Leadership Looks Like Under Pressure