Nígbà Tí Ìwọ Ni Ẹni Tó Ń Hùwà Àpọ̀jù: Bíbá Ìbínú Tó Ń Tètè Ru Ṣiṣẹ́

Irú ìdákẹ́ pàtàkì kan wà tó ń dé lẹ́yìn tí o bá ti bú gbàù. Yàrá náà dúró jẹ́ẹ́. Ẹni kejì ti bẹ̀rẹ̀ ìṣọ́ra, tàbí ó ti lọ. Ìwọ sì dúró síbẹ̀ tí o ń tún ọgọ́ta ìṣẹ́jú-àáyá tó kọjá ṣe lọ́kàn, tí o ń ṣe kàyéfì bí ọ̀rọ̀ tí kò tọ́ nípa àwọn ohun-èlò-oúnjẹ ṣe yí padà sí ìwọ ń gbé ohùn rẹ sókè lórí nǹkan tí, kódà fún ìwọ, kò dàbí ohun ńlá bẹ́ẹ̀ mọ́.

Bí o bá mọ ìdákẹ́ yẹn, ìwọ kì í ṣe ènìyàn burúkú. O jẹ́ ẹni tí ètò ìpè-eléwu rẹ̀ ń jó kíákíá tí ó sì le, tó sì ní láti gbé nínú ìbàjẹ́ tí ó fi sílẹ̀ lẹ́yìn náà. Ìyẹn jẹ́ ohun gidi, ó sì ṣeé ṣiṣẹ́lé. Kì í ṣe nípa dídi ẹni tó fara balẹ̀ sí i láàárín òru kan, tí kò sẹ́ni tó lè ṣe, ṣùgbọ́n nípa kíkọ́ ohun tí ìbínú rẹ jẹ́ lóòótọ́ àti gbígba ìṣẹ́jú-àáyá díẹ̀ ti àyè kí ó tó jó.

Ohun tí ìbínú tó ń tètè ru jẹ́ lóòótọ́

Ìbínú fúnra rẹ̀ jẹ́ ohun àbùdá. Ó ń lọ láti inú ìbínú fẹ́lẹ́fẹ́lẹ́ dé orí ìrunú, fúnra rẹ̀ kì í sì í ṣe ìṣòro náà. American Psychological Association ṣàpèjúwe rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí ìmọ̀lára ẹ̀dá ènìyàn lásán, tó pé pẹ̀lú ọkàn tó ń lù kíákíá sí i, ìfúntí-ẹ̀jẹ̀ tó ga sí i, àti àkúnwọsílẹ̀ àwọn homonu másùnmáwo. Gbogbo ènìyàn ni ó ń bínú. Ìbéèrè fún àwọn tó ń tètè bínú ni bí wọ́n ṣe ń yára tó láti orí òdo dé orí àkúnya, àti bí kékeré tí ó dàbí ẹni pé ó ń gbà.

Èyí ni ohun tó ń ṣẹlẹ̀ lábẹ́. Jìnnà nínú ọpọlọ rẹ ni ẹ̀yà kékeré kan tí a ń pè ní amygdala jókòó sí, èyí tí Cleveland Clinic ṣàpèjúwe gẹ́gẹ́ bí ìpè-eléwu tí a fi sínú rẹ. Iṣẹ́ rẹ̀ ni láti ṣàyẹ̀wò fún ewu àti láti dáhùn kí ọpọlọ ìrònú rẹ tó parí kíkọ́ gbólóhùn kan. Nígbà tó bá pinnu pé nǹkan kan léwu, ó lè gbé àkóso, ó ń fi adrenaline kún ara rẹ ó sì ń pa apá tó lọ́ra, tó gbọ́n ju ti ọpọlọ rẹ mọ́ tí ó sábà máa ń sọ pé dúró, dẹ̀kun, èyí kàn jẹ́ àwọn ohun-èlò-oúnjẹ. Àwọn ènìyàn máa ń pe ìyẹn ní gbígba-àkóso-amygdala nígbà mìíràn. Ìdí nìyí tí ìdáhùn kan fi lè rí bí ohun tó ṣàdáṣe pátápátá àti, ní ìṣẹ́jú díẹ̀ lẹ́yìn náà, tí kò bára-dọ́gba rárá.

Ìbínú tó ń tètè ru sábà máa ń túmọ̀ sí pé a ṣètò ìpè-eléwu náà láti jó ní ìrọ̀rùn. Ìyẹn lè wá láti inú ìwà-ìbímọ, láti àárẹ̀, láti másùnmáwo tó ń pẹ́, láti inú ìtàn kan níbi tí dídúró ní ìṣọ́ra gíga ti pa ọ́ mọ́ láìséwu nígbà kan. Kò sí ọ̀kan nínú àwọn wọ̀nyí tó sọ ọ́ di ẹni tó bàjẹ́. Wọ́n sọ ọ́ di ẹni tí ètò rẹ̀ nílò ìrànlọ́wọ́ díẹ̀ sí i láti lọ́ra kí ó tó ṣe.

Àyè náà kéré ju bí o ṣe rò lọ

Òtítọ́ líle nípa híhùwà àpọ̀jù ni pé nígbà tí o bá ṣàkíyèsí pé o ń bínú, o sábà ti kọjá ibi tí ọgbọ́n-orí ti ń ṣèrànwọ́. Ní kété tí àkúnya bá bo ọ́, apá tó lọ́ra ti ọpọlọ rẹ ti kúrò lóríṣẹ́. Sísọ fún ẹni tí àkúnya bá bò pé kí ó ní ọgbọ́n dàbí bíbéèrè lọ́wọ́ ẹnìkan láti ka àwòrán-ọ̀nà nígbà ìpè-eléwu iná.

Ìdí nìyí tí iṣẹ́ gidi náà fi ń ṣẹlẹ̀ ní ìṣáájú, nínú ara. Onímọ̀ nípa ọpọlọ John Gottman, tó lo ọ̀pọ̀ ẹ̀wádún ní kíkẹ́kọ̀ọ́ bí àwọn tọkọtaya ṣe ń jà, rí i pé àkúnya jẹ́ ti ara. Nígbà tí ìforígbárí bá bò ọ́, ọkàn rẹ ń yára ara rẹ sì ń múra le, ó sì gba àkókò gidi kí ìyẹn tó jáde padà. Gottman tọ́ka sí pé àwòdún-àṣepọ̀ másùnmáwo tó wà lẹ́yìn rẹ̀ nílò nǹkan bí ìṣẹ́jú ogún tàbí jù bẹ́ẹ̀ lọ láti kúrò nínú ètò rẹ. Ìyẹn kì í ṣe ìṣesí. Ó jẹ́ àṣepọ̀-kẹ́míkà, o kò sì lè fi àríyànjiyàn lé e jáde kíákíá.

Nítorí náà, ọgbọ́n tó wúlò jù kì í ṣe ìdáhùn tó dára sí i. Ó jẹ́ mímú àmì àkọ́kọ́ àti rírà àkókò yẹn fún ara rẹ.

Mú un nínú ara lákọ̀ọ́kọ́

Ìbínú rẹ fẹ́rẹ̀ẹ́ máa ń fara hàn nínú ara rẹ nígbà kan ṣáájú kí ó tó fara hàn ní ẹnu rẹ. Kọ́ àpẹẹrẹ ìkìlọ̀ tìrẹ. Fún ọ̀pọ̀ ènìyàn, ó jẹ́ àdàpọ̀ kan lára:

• ẹ̀rẹ̀kẹ́ tó ń dì tàbí ojú tó ń gbóná
• àyà tó ń dì, èémí tó ń di fẹ́lẹ́fẹ́lẹ́ tó sì ń yára
• ìlọ́sókè ohùn, tàbí ìfẹ́kúfẹ̀ẹ́ láti dá ọ̀rọ̀ dúró
• ìmọ̀lára híhá, ìríran-ọ̀nà-kóró yẹn níbi tí o ti ń rí ohun tó bàjẹ́ nìkan lójijì

Àwọn ìyẹn kì í ṣe àmì pé o fẹ́ borí àríyànjiyàn náà. Wọ́n jẹ́ àmì pé ìpè-eléwu rẹ ti tú. Kà wọ́n sí ìmọ́lẹ̀ pátákó-ìtọ́ka. Ní ìṣẹ́jú tí o bá ṣàkíyèsí ọ̀kan, o ti rí àyè gidi kan ṣoṣo tí o ní.

Ohun tí a ó ṣe gan-an ní àkókò náà

1. Sọ ọ́ ní orúkọ fún ara rẹ

Àkọsílẹ̀ inú jẹ́ẹ́jẹ́ẹ́ kan ń ṣiṣẹ́: "Àkúnya ń bò mí." Kìkì fífún un ní orúkọ ń fa ẹ̀jẹ̀ díẹ̀ padà sí ọ̀nà ọpọlọ ìrònú rẹ ó sì ń fọ́ ìdarí-ara-ẹni.

2. Sọ ìtújáde èémí rẹ di lọ́ra

O kò lè fi ọgbọ́n-orí balẹ̀, ṣùgbọ́n o lè fi èémí sọ̀kalẹ̀ ní ìpele kan. Èémí lọ́ra díẹ̀ pẹ̀lú ìtújáde gígùn, tí kò kánjú ń sọ fún ara rẹ pé ewu náà ń kọjá. APA kà ìmí jíjìn sí ọ̀kan lára àwọn ọ̀nà tó ṣeé gbẹ́kẹ̀lé jù láti mú ìgbóná ìbínú sọ̀kalẹ̀.

3. Gba ìsinmi gidi, lọ́nà tó tọ́

Bí o bá lè ní ìmọ̀lára pé o ń kọjá ààlà, fà sẹ́yìn. Ọgbọ́n náà ni bí o ṣe ṣe é. Má fi ìbínú jáde, kí o má sì parẹ́ láìsí ọ̀rọ̀ kan, nítorí sí ẹni kejì ìyẹn ń kàn bí ìjìyà. Kọ́kọ́ sọ nǹkan kan: "Inú mi ru jù láti ṣe èyí dáadáa lọ́wọ́lọ́wọ́ báyìí. Mo nílò ìṣẹ́jú ogún, lẹ́yìn náà mo fẹ́ padà sí i." Lẹ́yìn náà lọ gan-an. Rìn, wọ́n omi sí ojú rẹ, ṣe nǹkan tí kì í ṣe ṣíṣàtúnṣe ọ̀rọ̀ rẹ. Gottman pe èyí ní ìtura-ara-ẹni-ti-ara, ìṣẹ́jú ogún náà sì ṣe pàtàkì nítorí ìyẹn ni bí ó ti pẹ́ tó tí ara rẹ nílò láti balẹ̀.

Ìlérí láti padà kì í ṣe àṣàyàn. Ìsinmi jẹ́ ìdúró díẹ̀, kì í ṣe ìjáde. Ó ń kọ́ ìgbẹ́kẹ̀lé nìkan bí o bá pa ọ̀rọ̀ rẹ mọ́ tí o sì padà.

4. Padà kí o sì tún gbìyànjú

Nígbà tí o bá balẹ̀, sọ ohun tí o ní lọ́kàn gan-an, lọ́nà tí o fẹ́ kí o ti sọ ọ́. Ní ìfarabalẹ̀ sí i, ní lọ́ra sí i, nípa àìní tìrẹ dípò àwọn àlébù wọn.

Àtúnṣe ni apá tó já mọ́ nǹkan

Ohun tó ń dá ni sílẹ̀ jù nínú gbogbo èyí nìyí. O ṣì máa hùwà àpọ̀jù nígbà mìíràn. Kódà àwọn tó ń ṣiṣẹ́ lórí èyí fún ọ̀pọ̀ ọdún ṣì máa ń bú gbàù. Ohun tó ń ya àwọn ìbáṣepọ̀ tó ń la ìforígbárí kọjá sọ́tọ̀ kúrò lọ́wọ́ àwọn tó ń bàjẹ́ díẹ̀díẹ̀ kì í ṣe bóyá àwọn ìfàya bá ṣẹlẹ̀. Ó jẹ́ bóyá a tún wọn ṣe.

Ìwádìí Gottman rí i pé ohun tó ń dáàbò bo ìbáṣepọ̀ ni ìgbìyànjú àtúnṣe náà, ìfarahàn èyíkéyìí tó ń pa àsìkò burúkú mọ́ kúrò lọ́wọ́ yíyí ká, àti ìfẹ́-ọkàn láti gba ọ̀kan nígbà tí a bá fún ni. Lẹ́yìn tí o bá ti hùwà àpọ̀jù, àtúnṣe náà sábà máa ń jẹ́ àpẹẹrẹ kan ti gbígba ojúṣe olóòótọ́. Kì í ṣe ìtọrọ-àforíjì tó tàn kálẹ̀ tó fara sin nípa kí inú rẹ balẹ̀. Nǹkan tó mọ́:

"Mo bú sí ọ, ìyẹn kò sì tọ́. O kò tọ́ sí ìyẹn. Má bínú."

Kò sí "ṣùgbọ́n." Kò sí ìṣàlàyé ìdí tí wọ́n fi mú ọ ṣe é. Àtúnṣe náà ń kàn nígbà tó bá jẹ́ nípa ìwà rẹ, ní pípé. O lè sọ̀rọ̀ nípa ọ̀rọ̀ ìpilẹ̀ṣẹ̀ náà lẹ́yìn náà, ní kété tí afẹ́fẹ́ bá mọ́. Àwọn ènìyàn ń dárí jì ẹni tó gba híhùwà àpọ̀jù rẹ̀ lọ́nà tó yani lẹ́nu, wọ́n sì ń rẹ̀wẹ̀sì lọ́wọ́ ẹni tí kì í ṣe bẹ́ẹ̀ láé lọ́nà tó yani lẹ́nu.

Bí èyí bá jẹ́ àpẹẹrẹ, ó yẹ láti sọ ọ́ ní gbangba pẹ̀lú àwọn tó sún mọ́ ọ jù nígbà tí nǹkan bá balẹ̀. Sísọ fún alábàáṣepọ̀ rẹ tàbí ọmọ rẹ pé, "Mo ń ṣiṣẹ́ lórí àwọn ìdáhùn mi, nígbà tí mo bá sì gba ìsinmi, ó jẹ́ kí n má sọ nǹkan tí n ó kábàámọ̀," ń yí ìbínú rẹ padà láti ohun tó ń ṣẹlẹ̀ sí wọn sí ohun tí ẹ ń bójú tó papọ̀.

Nígbà tí ṣíṣiṣẹ́ lórí rẹ̀ kò tó

Ìlà kan wà tó yẹ láti jẹ́ olóòótọ́ nípa rẹ̀. Bí ìbínú rẹ bá ti ná ọ ní iṣẹ́, tó ti dẹ́rùba ẹni tí o nífẹ̀ẹ́, tó ti yọrí sí ohunkóhun tara, tàbí bí o bá ń ṣèlérí fún ara rẹ léraléra pé o máa ṣe dáadáa sí i tí o sì ń bọ́ sínú ìbàjẹ́ kan náà, ìyẹn kọjá ohun tí eré-ìdárayá ìmí lè dì mú. Ìyẹn kì í ṣe àìlera, wíwá ìrànlọ́wọ́ kì í sì í ṣe gbígba ìṣẹ́gun. APA ṣàkíyèsí pé àwọn tó ní ìṣòro ìbínú tó ṣe pàtàkì lè ní ìtẹ̀síwájú gidi pẹ̀lú akọ́ṣẹ́mọṣẹ́, sábà láàárín ọ̀sẹ̀ mélòó kan.

Oníṣègùn tàbí oníṣègùn-ọpọlọ tún lè ṣàyẹ̀wò fún àwọn nǹkan tó ń mú ooru pọ̀ lábẹ́ ìbínú rẹ jẹ́ẹ́jẹ́ẹ́, oorun tó ti bàjẹ́, àníyàn tàbí ìsoríburúkú tí a kò tọ́jú, ìpalára ọkàn, jíjó lọ́ra ti másùnmáwo tó ń pẹ́. Nígbà mìíràn, ìbínú náà máa ń rọ̀ púpọ̀ ní kété tí a bá dárúkọ ohun tó ń bọ́ ọ.

Fífẹ́ láti dáwọ́ pípa àwọn tí o bìkítà nípa wọn lára dúró jẹ́ ìmọ̀lára tó dára. Òun ni gbogbo ìdí tí inú rẹ fi bàjẹ́ nínú yàrá jẹ́ẹ́ yẹn. Gba ìmọ̀lára yẹn gbọ́, kí o sì fún ara rẹ ní nǹkan tó dára láti ṣe pẹ̀lú rẹ̀ ju fífẹ̀sùn-ara-ẹni lọ. Nígbà tó bá kàn ń tí ìpè-eléwu bá tún tú, o máa ní ìṣẹ́jú-àáyá díẹ̀ tí o kò ní tẹ́lẹ̀. Nígbà mìíràn, ìṣẹ́jú-àáyá díẹ̀ ni ohun gbogbo.

Àwọn Orísun

• American Psychological Association, Control anger before it controls you
• Cleveland Clinic, Amygdala
• The Gottman Institute, Physiological Self-Soothing
• The Gottman Institute, How Well Do You Repair Your Relationship?