Ke kaumaha a me ka hopohopo kālā: pehea e hoʻokūpaʻa ai iā ʻoe iho ke pilikia ke kālā

ʻElua hola o ke kakahiaka a ke hana makemakika nei ʻoe i ka pōʻeleʻele. Ka hoʻolimalima, ke koena o ke kāleka, ka mea e pono ai ke kaʻa, ka mea i loaʻa maoli iā ʻoe. ʻAʻole kūpono nā helu ʻoiai kāu helu pinepine ʻana iā lākou, no laila helu hou ʻoe iā lākou. ʻAʻole ʻoe e hoʻoponopono nei i kekahi mea i kēia hola. ʻIke ʻoe i kēlā. ʻAʻole nānā ka hopohopo.

Inā ʻo ia ʻoe i kēia mau lā, aia ʻoe me ka lehulehu nui, a ʻaʻole kēlā he hōʻoluʻolu lapuwale. ʻO ke kālā kekahi o nā kumu kaumaha maʻamau loa. Ma ka noiʻi Stress in America lōʻihi a ka American Psychological Association, ua ʻōlelo ma kahi o ʻehiku o nā mākua he ʻumi ua kaumaha lākou no ke kālā ma kekahi ʻāpana o ka manawa, a ma kahi o hoʻokahi o ʻelima i wehewehe i kēlā kaumaha he weliweli loa. Ua haʻi ka poʻe e loaʻa kālā liʻiliʻi ana ua ʻoi aku ka paʻakikī o ko lākou ʻike ʻana iā ia, he mea kūpono ʻino: ʻo ka liʻiliʻi o kou uluna, ʻo ka ʻoi aku o ka pā ʻana o kēlā me kēia bila me he pilikia koke.

No laila, ʻaʻole kēia he hemahema o ke ʻano, a ʻaʻole ʻo ʻoe e maikaʻi ʻole ana me ke kālā a nāwaliwali ma lalo o ke kaumaha. ʻO ke kaumaha kālā kekahi o nā hopohopo kaumaha loa a kino maoli a ke kanaka e hali nei. E kamaʻilio kākou no ke kumu e paʻa ikaika ai, a he aha ka mea e kōkua maoli ai ke hiki ʻole iā ʻoe ke hoʻopuka wale i ke kālā hou aku.

No ke aha he ʻano ʻē ka hopohopo kālā

Hele a hoʻi ka hapa nui o ke kaumaha. Pau kahi hālāwai paʻakikī. Hoʻomaha kahi hakakā. ʻElua hiʻohiʻona ko ka hopohopo kālā e ʻoi aku ai kona pipili ma mua o kokoke i nā mea a pau.

ʻO ka mua, ʻaʻole loa ia e haʻalele i kāna hana. Hoʻoponopono ʻia kahi makaʻu olakino ma kekahi ʻano a i ʻole. Noho wale ka ʻaiʻē ma laila, e māhuahua ana, i kēlā me kēia lā, ʻoiai ʻoe e noʻonoʻo nei a ʻaʻole paha. Mālama kou lolo i kahi hōʻino i hoʻoponopono ʻole ʻia me he hōʻailona hāmama, no laila, ke kani mau nei ia iā ʻoe i nā manawa ʻino loa. Ma ka ʻauʻau. I waena o kahi ʻōlelo. ʻElua hola o ke kakahiaka.

ʻO ka lua, hoʻopā ke kālā i nā mea ʻē aʻe a pau. ʻAʻole ia he kihi o kou ola hiki iā ʻoe ke hoʻokaʻawale. Hōʻea ia i kahi āu e noho ai, inā e hele ʻoe i ke kauka, ka mea hiki iā ʻoe ke hāʻawi i kāu mau keiki, ke ʻano o kou manaʻo i kou komo ʻana i kahi lumi. Haʻi ka hōʻuluʻulu a ka APA no kāna noiʻi kālā i kēia me ka maopopo: kahe ka hopohopo kālā i ka hale, ke olakino, nā hoʻoholo ʻohana, a me nā pilina. ʻO ia ke kumu e ʻano ʻole ai ia me he pilikia a ʻoi aku me he ʻōnaehana ʻanilā āu e noho ai i loko.

Aia kekahi pōʻai ʻino i loko. Hoʻopaʻakikī ke kaumaha i ka noʻonoʻo akāka. Ke piha ʻoe, hāmau ka ʻāpana hoʻolālā o kou lolo a lawe ka ʻāpana hōʻailona i ka mana, ʻo ia pono ka hoʻonohonoho hewa loa no ka wehe ʻana i kahi palapala panakō a i ʻole ka hana ʻakahele ʻana no kahi bila. No laila, hoʻopaʻakikī ka hopohopo i ke alo ʻana i ke kālā, a hānai ka pale ʻana i ke kālā i ka hopohopo. Pēlā e hele ai.

A ʻaʻole ia e noho i loko o kou poʻo. ʻIke ʻia ke kaumaha kālā i kou hiamoe, kou ʻono, kou ahonui me ka poʻe āu e aloha ai. ʻO ia kekahi o nā mea maʻamau loa a nā kāne wahine e hakakā ai, a ʻaneʻane ʻaʻole nā hakakā no ke kālā maoli. He makaʻu i ʻaʻahu ʻia me ke kālā. Ke ʻike ʻoe i ka hopohopo he pane kino, kino holoʻokoʻa, ma kahi o he hōʻoia o ka hāʻule pilikino, hiki iā ʻoe ke hoʻomaka e mālama iā ia pēlā, ʻo ia ka mea mua e hoʻokuʻu maoli ai i kona paʻa.

He koʻikoʻi ke kapa ʻana i kēlā pōʻai, no ka mea, holo ke ala puka ma nā ʻaoʻao ʻelua. Hoʻokūpaʻa ʻoe i ke kino. A laila, lawe ʻoe i hoʻokahi hana liʻiliʻi a maoli no ke kālā. ʻAʻole lawa kekahi o lāua ʻokoʻa. Me ka pili, hoʻomaka lāua e hoʻohuli iā ia.

E hoʻonoho i ke kino ma mua o kou hoʻopā ʻana i nā helu

ʻAʻole hiki iā ʻoe ke hoʻolālā kālā i ka maluhia ʻoiai e kuʻi ana kou puʻuwai. ʻAʻole e loaʻa ka noʻonoʻo. Ma mua o kou nānā ʻana i kekahi mea kālā, e hāʻawi iā ʻoe iho he kanaono kekona e hoʻohaʻahaʻa iki ai.

ʻO ka hanu hoʻokuʻu lōʻihi a mālie ka mea wikiwiki loa iā ʻoe. E hanu i loko no ka helu ʻehā, a laila e hanu i waho no ka helu ʻeono a ʻoi aku. ʻO ka hanu mālie i waho ka ʻāpana e hōʻailona ai i kou kino he palekana ke hoʻomaha. E hana iā ia i kekahi mau manawa. ʻAʻole ʻoe e hoʻāʻo nei e maikaʻi loa. Ke hoʻāʻo nei ʻoe e akāka i mea e noʻonoʻo ai.

A laila e kau i kahi pā a puni ka hopohopo. Aloha ka piʻihau kālā e noho ma nā wahi a pau i nā manawa a pau, no laila, e hāʻawi iā ia i kahi wahi a me kahi palena. E koho i ʻumikūmālima a iwakālua minuke, e noho me nā helu maoli, a e hana i ka noʻonoʻo kālā ma laila. Ke pau ka manawa, ua pau ʻoe no ka lā. Inā puka ka hopohopo i ke aumoe, hiki iā ʻoe ke haʻi iā ia, me ka ʻoiaʻiʻo, he hālāwai kāu me ia i ka lā ʻapōpō. ʻAʻole kēlā he hōʻole. ʻO ia ka ʻokoʻa ma waena o ke alo ʻana i kāu kālā a me ka hoʻomaʻeʻele ʻia e ia.

E kūʻai i ka ʻohu no kahi hoʻolālā hiki iā ʻoe ke ʻike

ʻO ka ʻōlelo aʻo i kumu ʻepekema maʻamau loa no ke kaumaha kālā, ʻaneʻane luhi, ʻo ia kekahi ʻāpana o ke kumu e hana ai: e lawe i ka makaʻu ʻano ʻole mai kou poʻo a ma luna o kahi mea hiki iā ʻoe ke nānā.

ʻO ka ʻohu ka mea e hānai ai i ka weliweli. He weliweli a kino ʻole ka "Ke moe wai nei au." ʻO ka papa o ka mea āu e ʻaiʻē maoli ai, iā wai, a i ka manawa hea, he papa wale ia. He papa paʻakikī paha ia. He liʻiliʻi nō ia ma mua o ka makaʻu, no ka mea, ʻaʻohe kihi o ka makaʻu a he kihi ko ka papa. Kau ka NHS, ma kāna alakaʻi no ka hoʻokō ʻana i nā hopohopo kālā, i ke alo ʻana i ke kūlana ma kahi o ka pale ʻana iā ia kokoke i ke poʻo, no kēia kumu pono.

Inā hiki iā ʻoe, e hoʻāʻo i kēia i ka noho hoʻokahi:

1. E kākau i ka mea e komo nei i kēlā me kēia mahina a me ka mea e puka nei. ʻO ia a pau, e komo pū me nā ʻāpana ʻino. ʻAʻole ʻoe e ʻae ʻia e hoʻokolokolo i kēia manawa. Ke nānā wale nei ʻoe.
2. E hoʻonohonoho i ka mea āu e ʻaiʻē ai ma o ka mea koʻikoʻi maoli, ka hoʻolimalima, nā lawelawe, kekahi mea e mālama i kahi kaupoku ma luna ou a me nā kukui, ma kahi o ka mea hiki ke kali a kūkākūkā ʻia.
3. E koho i hoʻokahi mea hiki iā ʻoe ke hana i kēia pule. Hoʻokahi kelepona. Hoʻokahi uku i hoʻoneʻe ʻia. Hoʻokahi kāinoa i kāpae ʻia. ʻAʻole ka mauna holoʻokoʻa.

ʻO kēlā ʻanuʻu hope ka mea e hoʻololi maoli ai i kou ʻano, a eia ke kumu. ʻO ke kaumaha kālā, ma kona naʻau, he manaʻo o ka nele o ka mana. ʻO kēlā me kēia hana liʻiliʻi āu e lawe ai he ʻāpana o ka mana e hoʻi mai ana. ʻAʻole paha e neʻe nui ka nui āu e ʻaiʻē ai i kēia pule. Hiki i kou manaʻo o ka hiki ke hana i kekahi mea e pili ana ke neʻe nui. ʻAʻole kēlā he mea ʻole. ʻO ia ka mea e ʻae ai iā ʻoe e hiamoe.

E pale i nā mea kumu, ʻoi loa i kou makemake ʻole

Ke lilo ke kālā i pilikia, ʻo nā kākoʻo maʻamau nā mea mua e haʻalele, a ʻo lākou nā mea ʻino loa e nalowale. Hoʻōki ʻoe i ka hiamoe pono. Lele ʻoe i ka hele wāwae. Kiʻi ʻoe i kahi mea inu e hoʻohaʻahaʻa ai i ke kaumaha. Me he mea ʻuʻuku kēlā me kēia o ia. Me ka pili, hoʻokahakaha lākou i ka paʻa pono āu e pono ai e mālama i ka mea paʻakikī.

Kekahi mau pale e kūpono ke kiaʻi me ka manaʻo:

• E mālama i kekahi ʻano hana mau. Hōʻino ke kaumaha i ka hiamoe a me ka ʻai, a hana ka hiamoe i hōʻino ʻia i nā mea a pau e ʻano weliweli aʻe ma mua o ka mea ʻiʻo. ʻO ka hele i kahi moe a ala ma kahi o ka manawa like he mea liʻiliʻi e paʻa ai ka nui.
• E mālama i ka waiʻona. He hoʻopau maopopo ia no ka noʻonoʻo holo, a he ʻino ia. Pololei ka NHS no kēia: ʻaʻole ka inu e kōkua iā ʻoe e hana i ka pilikia a hoʻohui pinepine i ke kaumaha ma lalo. He pōkole ka maha a ʻoi aku ka ʻino o ke kakahiaka.
• E hoʻoneʻe i kou kino, ʻoiai he iki. ʻAʻole e uku kahi hele wāwae i kahi bila. Puhi nō ia i kekahi o ke kemika hōʻailona e paʻa ai ʻoe, ka mea e maʻalahi ai ka hoʻoholo aʻe.
• Mai hāmau. He ikaika ka hilahila kālā, a koi ʻo ia iā ʻoe e peʻe, e kāpae i nā hoaaloha, e hali kanakahi. ʻO ka haʻi ʻana i hoʻokahi kanaka hilinaʻi i ka ʻoiaʻiʻo maʻalahi, "pilikia loa nā mea i kēia manawa," hāpai ia i kahi nui o ke kaumaha e pīhoihoi ai. ʻAʻole ʻoe pono iā lākou e hoʻoponopono. Pono ʻoe e ʻole ʻo ʻoe wale e hali nei.

Koʻikoʻi kēlā mea hope ma mua o kona helehelena. ʻO ka hapa nui o ka ʻeha o ke kaumaha kālā, ʻaʻole ia ke kālā ponoʻī. ʻO ka huna a me ka hoʻāhewa-iho i hoʻopaʻa ʻia ma luna.

E akahele i kou ʻōlelo ʻana iā ʻoe iho

Aia kekahi leo e puka pinepine me ka pilikia kālā, a he aloha ʻole loa ia. Ua pono iā ʻoe ke ʻike maikaʻi aʻe. Ua loaʻa kēia i nā mea ʻē aʻe a pau. Hana mau ʻoe i kēia. Manaʻo ʻia kēlā leo me he kuleana. ʻAʻole ʻo ia. He aloha ʻole wale ia, a hoʻoʻoi ia i kou maʻalahi e koʻekoʻe a peʻe, ʻaʻole e emi.

ʻO ka hapa nui o ka pilikia kālā, ʻoi aku ka pili me nā kūlana ma mua o ke ʻano: nā uku i hahai ʻole, kahi bila olakino i hoʻolālā ʻole ʻia e kekahi, kahi hoʻokuke, ka makemakika maʻalahi o nā kumukūʻai e piʻi nei. ʻO ka ʻōlelo ʻana iā ʻoe iho me ke ʻano āu e ʻōlelo ai i kahi hoaaloha maikaʻi ma ke kūlana like, ʻaʻole ia he palupalu. Mālama ʻo ia iā ʻoe e hana. Pale ke kanaka e moe wai ana i ka hilahila i ka palapala panakō. Wehe ke kanaka e lokomaikaʻi ana iā ia iho e kūpaʻa ai a hana i ke kelepona.

E kiʻi i ke kōkua maoli, ma nā ʻaoʻao ʻelua

ʻElua ʻano kōkua ma ʻaneʻi, a pono paha ʻoe i nā mea ʻelua.

Ma ka ʻaoʻao kālā, ʻaʻole pono iā ʻoe e hoʻoponopono kanakahi, a ʻaʻole pono ʻoe. Aia ke aʻo ʻaiʻē manuahi a malū, a ʻo ka poʻe e hana nei ua ʻike i kēlā me kēia kūlana hiki iā ʻoe ke noʻonoʻo me ka haʻalulu ʻole. Hiki iā lākou ke kōkua iā ʻoe e hoʻonoho i ka mea e uku ai, e kamaʻilio me ka poʻe ʻaiʻē ma kou inoa, e hoʻonohonoho i kahi hoʻolālā kūpono, a e ʻimi i nā koho āu i ʻike ʻole ai aia ma ka papa. Hiki i kahi mea aʻo hōʻaiʻē waiwai ʻole, kahi papahana aʻo kālā kaiāulu, a i ʻole kahi laina aʻo ʻaiʻē kūpono ke hana i kēia, a ʻaʻohe o lākou e hoʻohilahila iā ʻoe no kāu kelepona. Akā, e akahele i kekahi e hoʻohiki e holoi i kāu ʻaiʻē no kahi uku mua a i ʻole e koi iā ʻoe e hoʻoholo wikiwiki. He ahonui a manuahi pinepine ke kōkua maoli. ʻO ka lawe lima aku kekahi o nā mea kōkua loa hiki iā ʻoe ke hana, a hoʻohaʻahaʻa pinepine ia i ka piʻihau me ka wikiwiki, no ka mea, ʻo ka ʻike ʻole i kāu mau koho he ʻāpana nui o ka mea e walaʻau ai ka makaʻu kālā. I ka manawa e lilo ai ka mea ʻike ʻole i hoʻolālā, iho ka leo.

Ma ka ʻaoʻao olakino noʻonoʻo, e nānā i ka lōʻihi o ka noho ʻana o kēia ma luna ou. ʻO ka manaʻo haʻahaʻa a hopohopo i kou wā ma lalo o ke kaumaha kālā maoli he pane maʻamau i kahi kūlana paʻakikī, ʻaʻole he hōʻailona he hewa kekahi mea iā ʻoe. Akā, inā ua kaumaha ka hopohopo no ʻoi aku ma mua o ʻelua pule, inā ʻaʻole ʻoe e hiamoe nei, inā ʻaʻole hiki iā ʻoe ke hoʻolei i ka makaʻu, inā ua hoʻōki ʻoe i ka hiki ke hauʻoli i kekahi mea, he kūpono ke lawe i kēlā i ke kauka a i ʻole i kahi mea lapaʻau. Hiki iā lākou ke kōkua i ka ʻāpana hiki ʻole i ke aʻo kālā ke hōʻea, ke ʻano o ke komo ʻana o ke kaumaha i kou kino a me kou mau manaʻo.

A inā hele ia ma waho o ke kaumaha, inā hoʻomaka ke kaumaha e ʻano me ka ʻoi aku ma mua o kāu hiki ke hali, a i ʻole loaʻa ʻoe e noʻonoʻo ana ʻoi aku kou maikaʻi me ka hala ʻana, e mālama i kēlā me he pilikia koke a kiʻi i ke kōkua i kēia manawa. ʻAʻole i ka lā ʻapōpō. Hiki ke ola i nā pilikia kālā, ʻo lākou a pau, ʻo nā mea hoʻi ʻaʻole e ʻano pēlā i ʻekolu hola o ke kakahiaka. He ʻoiaʻiʻo ka poʻe hiki ke kōkua iā ʻoe ma nā hapalua ʻelua o kēia, a ʻaʻole paʻakikī ke kiʻi iā lākou.

ʻAʻole ka helu ma ka pale ke ana o ʻoe. He pilikia ia, a hana ʻia nā pilikia, hoʻokahi hanu maluhia a hoʻokahi ʻanuʻu liʻiliʻi i ka manawa.

Nā kumu

• American Psychological Association, American Psychological Association Survey Shows Money Stress Weighing on Americans' Health Nationwide
• American Psychological Association, Money
• NHS, How to cope with financial worries
• HelpGuide.org, Coping with Financial Stress