Nā ʻōlelo aʻo wikiwiki
- E hoʻokaʻawale iā ia i ka hiki a me ka hiki ʻole ke mālama.
- E koho i puka makani hopohopo pōkole o kēlā me kēia lā.
- E ʻike i kou mau wāwae, e kapa i ʻelima mea.
Aia kekahi ʻano luhi kūikawā e puka mai ana mai ka ʻike ʻole. ʻAʻole ʻoe i ka pilikia. ʻAʻole maoli i ʻino kekahi mea. Ke kali wale nei ʻoe e ʻike, a ʻaʻole hoʻokuʻu kou manaʻo iā ia. Holo ia i ka lupe hoʻokahi he haneli manawa i ka lā, e hoʻāʻo ana i kēlā me kēia ʻano o ka mea e hiki paha, me he mea lā e mākaukau ai ʻoe no ka mea ʻino loa ke hoʻomāʻamaʻa.
Malia paha ke kali nei ʻoe i ka biopsy. A i ka hiki ʻana o nā ʻoki i kāu hui. Inā e holo ka hāʻawi, inā ua pau ka pilina, inā e lawa ke kālā a hiki i ka pau o ka mahina. ʻOkoʻa nā kikoʻī. Like ka manaʻo. ʻAneʻane makemake aʻe ʻoe e loaʻa ka pane ʻino ma mua o ka noho hou ʻana i ka nīnau.
Inā aia ʻoe i laila i kēia manawa, ʻaʻole ʻoe nāwaliwali a ʻaʻole ʻoe e hana nui wale. ʻO ka maopopo ʻole kekahi maoli o nā kūlana paʻakikī loa no kekahi manaʻo kanaka e noho ai. Kōkua ke ʻike i ke kumu. Pēlā nō ke loaʻa kekahi mea e hana ai me kou mau lima ʻoiai ʻoe e kali ana.
No ke aha e ʻako ai ka ʻike ʻole iā ʻoe
He mīkini wānana kou lolo, i ke kumu. Ke kuhi mau nei ia i ka mea e hiki mai ana i hiki ai iā ia ke mālama palekana iā ʻoe, a makemake nui ʻo ia i kekahi hopena i ʻike ʻia ma mua o kekahi hāmama. Ke ʻole hoʻoponopono ka hopena, hoʻomau kēlā ʻōnaehana wānana e ʻā me ka ʻaʻohe mea e kau ai. ʻO ia ka lupe āu e ʻike ai. ʻAʻole ia he kīnā i loko ou. ʻO ia ka mīkini e hana ana i kāna hana, me ka pane ʻole wale nō e kau ai.
Loaʻa i nā kauka noʻonoʻo kekahi inoa no ka nui o ka hopena o kēia i kekahi kanaka: ka hoʻomanawanui ʻole i ka maopopo ʻole. ʻO ia ka pae e manaʻo ʻia ai ka ʻike ʻole ʻaʻole hiki ke ʻae ʻia ma kahi o ka ʻano ʻino wale nō. ʻOkoʻa nui ka poʻe ma ʻaneʻi. Hiki i kekahi ke paʻa māmā i kekahi nīnau hāmama. No kekahi, ʻaneʻane hiki ʻole ke hali i ka nīnau hāmama hoʻokahi, a mālama ka manaʻo ʻoiai he liʻiliʻi ka manawa o kekahi hopena ʻino he ʻaneʻane ʻoiaʻiʻo e kū mau ai e pale.
He koʻikoʻi kēia no ka mea i loaʻa i ka noiʻi. Wehewehe kekahi loiloi ma ka puke pai *Neural Plasticity* i ka maopopo ʻole e hānai ana i ka piʻihau ma o kēia kahawai pono: ʻaʻole ʻo ka mea maopopo ʻole iho ka mea e hana i ka pōʻino, akā ʻo kā kākou mau pane noʻonoʻo, manaʻo, a hana iā ia. ʻO ke kiʻekiʻe o ka hoʻomanawanui ʻole i ka maopopo ʻole o kekahi, ʻoi aku ka lilo ʻana o kekahi nīnau hāmama i hopohopo, pale, a he kino i paʻa i ka maliu. ʻO ka hopohopo, ma kēia mālamalama, ʻo ia ka hoʻāʻo o kou manaʻo e hana i kekahi maopopo ʻaʻole i ola. He ʻano hua wale ia. Kakaikahi ia.
No laila, ʻo kekahi hapa o kāu mea e hali nei ʻaʻole ia ke kūlana. ʻO ia ke kūʻē i ke kūlana. ʻAʻole kēlā he hoʻāhewa. He nūhou maikaʻi maoli ia, no ka mea, he mea ke kūʻē hiki iā ʻoe ke hana me ia, ʻoiai ʻaʻole neʻe nā ʻoiaʻiʻo.
E hoʻomaka me ka mea nāu e mālama maoli ai
Ke kau nā mea a pau i ke ea, ʻo ka manaʻo ka hopu ʻana i ka mana ma nā wahi a pau āu e hiki ai. ʻO ke akamai, ʻo ia ka hopu ʻana ma kahi kūpono.
E noʻonoʻo i ʻelua pōʻai. Paʻa kekahi i nā mea a pau āu e hiki ke hoʻoikaika: kāu mau koho, kāu hoʻoikaika, ka mea āu e hoʻolilo ai i ka hola aʻe, ka mea āu e kīkoʻo ai. Paʻa kekahi i nā mea a pau hiki ʻole iā ʻoe: nā hoʻoholo o nā poʻe ʻē, ka hopena i hoʻopaʻa mua ʻia i loko o kekahi ʻeke ma kahi, ka papa manawa āu ʻaʻole e kau. ʻAneʻane ka ʻehaʻeha a pau o ka maopopo ʻole e puka mai ana mai ka ninini ʻana i ka ikaika i kēlā pōʻai lua, kahi hiki ʻole iā ia ke kau.
Kau ka American Psychological Association i ka "e mālama i kāu mea e hiki ai" kokoke i ke kikowaena o kāna alakaʻi no kēia kumu pono. He liʻiliʻi kā lākou mau ʻōlelo aʻo me ka manaʻo. E hoʻolālā i nā ʻai o ka pule. E hoʻomoe i kou lole ma ka pō ma mua o kekahi mea kaomi. E mālama i hoʻokahi hana mau paʻa. Me he mea liʻiliʻi loa kēia e koʻikoʻi ai, a ʻo ia ka manaʻo. ʻAʻole ʻoe e hoʻāʻo e hoʻoponopono i ka maopopo ʻole nui. Ke hāʻawi nei ʻoe i kou ʻōnaehana aʻalolo i ka hōʻike maoli he mea ola mau ʻoe i kou ola ponoʻī, ʻaʻole e hoʻoholo ʻia nā mea a pau nou.
He mau ala e ʻike ai i kou pōʻai:
- E kākau i ke kūlana, a laila e māhele i ʻelua papa inoa: ka mea hiki iaʻu ke hoʻopili, ka mea hiki ʻole. Hana ka ʻike ʻana ma ka pepa i kekahi mea ʻaʻole hiki i ka noʻonoʻo wale.
- E hana i hoʻokahi hana kikoʻī mai ka papa mua i kēia lā, ʻoiai he iki. E hoʻouna i ka leka uila. E hoʻopaʻa i ka hālāwai. E nīnau i ka nīnau e hoʻomōakāka ai.
- Ke ʻike ʻoe iā ʻoe iho e hana ana i ka papa lua, e kapa iā ia me ka mālie. "ʻAʻole kēlā naʻu." A laila e hoʻihoʻi i kou manaʻo i kahi hiki iā ia ke hana i kekahi mea.
ʻAʻole kēia he hoʻopunipuni ʻaʻole maoli ka mea paʻakikī. ʻO ia ka hoʻolilo ʻana i kou ikaika palena ma kahi hiki iā ia ke hoʻololi i kekahi mea ma kahi o kahi hiki wale iā ia ke nīnaunau.
E ʻae iā ʻoe iho e ʻike iā ia ma kahi o ka hakakā me ia
Eia kekahi neʻe me he mea hope lā a hana nō naʻe. E kū i ka hoʻāʻo e ʻōlelo iā ʻoe iho i waho o ke ʻano ʻino.
Ke kākau ka Mayo Clinic Press no ke kūpaʻa i ka maopopo ʻole, ʻo kekahi o kā lākou ʻōlelo aʻo mua ka pūliki ʻana i kāu mea e ʻike nei ma kahi o ke pahu iā ia, a e hāʻawi iā ia i kekahi inoa. Piʻihau. Makaʻu. ʻAʻohe mana. Kaumaha. Lawe ka kapa inoa ʻana i kekahi manaʻo i ka nui kāhāhā o ka wela mai ia. Kū ʻoe i ka noho ʻana i loko o ka manaʻo a hoʻomaka e nānā iā ia, a mai ia māwae liʻiliʻi hoʻokuʻu ia i kona paʻa.
ʻO ke ala kūʻē, ka mea a ka hapa nui o kākou e hana maʻa ai, ʻo ia ke kāohi. E noho hana lawa i ʻole e ʻike iā ia. E hōʻoluʻolu iā ʻoe iho e maikaʻi ana. E hoʻowalaʻau a hiki i ka hola moe. Hana ia no hoʻokahi hola a laila hoʻi mai ka manaʻo, ʻoi aku pinepine ka leo nui, pinepine i ka hola ʻekolu o ke kakahiaka. Hānai pinepine ka pale ʻana i ka manaʻo iā ia.
E hoʻāʻo i kēia ke piʻi ka makaʻu: e kū a e hoʻopau i ka ʻōlelo "i kēia manawa ke manaʻo nei au i..." me ka mea ʻoiaʻiʻo. E ʻike i kahi i noho ai i kou kino. E ʻae iā ia e noho ma laila. ʻAʻole pono ʻoe e hoʻoponopono a hōʻoiaʻiʻo iā ia. Neʻe nā manaʻo a hala ke kū ʻoe i ke pale ʻana i ka puka.
E hoʻihoʻi iā ʻoe iho i kēia manawa
Ola ka maopopo ʻole i loko o ka wā e hiki mai ana wale nō. ʻO ka hopohopo, ʻo ia kou manaʻo e huakaʻi manawa ana i kekahi manawa ʻaʻole i hiki, pinepine i kekahi ʻaʻole loa e hiki. ʻO ke kaupaona hilinaʻi loa, ʻo ia ka hoʻi ʻana i kēia manawa, kahi ʻaʻole e hana maoli ana ka mea i makaʻu ʻia.
ʻO ia ke kuleana o nā hana hoʻokumu, a ʻaʻole lākou e koi i kekahi mea kūikawā. E ʻike i kou mau wāwae ma ka papahele. E ʻike i ʻelima mea hiki iā ʻoe ke ʻike, ʻehā e hiki ke lohe, ʻekolu e hiki ke pā. E hanu mālie hoʻokahi a e hana i ka hanu i waho ʻoi aku ka lōʻihi ma mua o ka hanu i loko. ʻAʻole kekahi o kēia e hoʻololi i ka hopena. Hoʻomanaʻo nā mea a pau i kou kino i kēia manawa pono, ua maikaʻi ʻoe, ua palekana ʻoe, ʻaʻole ʻoe i loko o ka pōʻino.
Kōkua nō hoʻi ka hāʻawi ʻana i ka hopohopo i kekahi pahu liʻiliʻi aʻe ma kahi o ka ʻae iā ia e holo i ka lā holoʻokoʻa. Kau kekahi poʻe i kekahi "puka makani hopohopo", he ʻumikūmālima a iwakālua minuke i ka hola hoʻokahi i kēlā me kēia lā, kahi e ʻae ai lākou iā lākou iho e noʻonoʻo iā ia a pau loa. Ke puka ka hopohopo ma waho o ia puka makani, haʻi lākou iā ia e kali no kona hālāwai. Pinepine, i ka hiki ʻana o ka puka makani, ua kahe ka wikiwiki mai ia aku.
A e nānā i kāu mau mea komo. ʻO ka hoʻolaha hou ʻana no ka nūhou a nā mea hou me he hana lā, akā mālama nui ia i ka pihā i hoʻā hou ʻia. ʻOi aku ka maikaʻi o ka nānā ʻana i hoʻokahi a ʻelua manawa i nā hola paʻa ma mua o ka nānā ʻana he kanahā.
Ke lilo ka mea maopopo ʻole i hoʻoholo hiki ʻole iā ʻoe ke hana
ʻAʻole pili nā maopopo ʻole a pau i ke kali ʻana i ka pane o kekahi ʻē. I kekahi manawa, ʻo ʻoe ka mea pono e koho, a ʻaʻole hiki iā ʻoe ke ʻike mamao lawa e ʻike ai inā ke koho pololei nei ʻoe. E lawe i ka hana a e noho paha. E neʻe a ʻole paha. E hana i ke kamaʻilio paʻakikī a e hoʻokuʻu paha. ʻO ka ʻike e pono ai ʻoe e maopopo ai, ʻaʻole i loaʻa, no laila paʻa loa ʻoe, a lilo ka paʻa loa i kona ʻehaʻeha ponoʻī.
He mau mea e maʻalahi aʻe ai e hali:
- E ʻimi i ka maikaʻi lawa, ʻaʻole i ka hemolele. Kakaikahi ka koho kīnā ʻole, ʻo ka mea maikaʻi loa wale nō āu e ʻike ai me kāu i ʻike ai i kēia lā. ʻO ke kali ʻana i ka maopopo ma mua o kou koho ʻana, ʻo ia pinepine ke koho ma ka ʻalu wale, ʻo ia nō he hoʻoholo, akā ʻo kekahi āu i hana ʻole ai.
- E kau i kekahi palena manawa no ke koho. Hānai ka kūkākūkā pau ʻole i ka piʻihau. ʻO ka hāʻawi ʻana iā ʻoe iho i kekahi lā ʻoiaʻiʻo e hoʻoholo ai e kāohi i ka nīnau mai ka holo pau ʻole.
- E nīnau i kāu mea e haʻi ai i kekahi hoa. ʻOi aku pinepine ko kākou naʻauao no nā pilikia o nā poʻe ʻē ma mua o ko kākou iho. E noʻonoʻo i kekahi āu e aloha ai i kou wahi pololei. ʻO ka ʻōlelo aʻo āu e hāʻawi ai iā ia, ʻo ia pinepine ka ʻōlelo aʻo āu i pale ai.
- E hoʻomanaʻo, ʻaʻole paʻa mau ka hapa nui o nā koho. Hiki ke hoʻoponopono, hoʻohuli, a hoʻopololei ʻia ka nui o nā hoʻoholo ma hope. ʻO ka mālama ʻana i kekahi hoʻoholo hiki ke loli me he mea i kālai ʻia ma ka pōhaku e hana iā ia ʻoi aku ka weliweli ma mua o kona pono.
ʻAʻole ʻoe e koho pololei i nā manawa a pau, a he ʻāpana kēlā o ka noho ʻana he kanaka e hana ana. ʻO ka hana ʻana i kekahi koho kūpono me ka ʻike piha ʻole a laila e ola iā ia i mua, ʻo ia ka nui o ke ola makua. He ʻae iā ʻoe e hana i kēlā me ka hemolele ʻole.
Ua ola ʻoe i ka ʻike ʻole ma mua
He pono e ʻōlelo maʻemaʻe, no ka mea, maʻalahi ke poina i ke kaomi: ua ola ʻoe i ka maopopo ʻole ma mua, he nui nā manawa, a aia mau ʻoe.
E noʻonoʻo hope i kekahi manawa āu i ʻike ʻole ai i ka hopena o kekahi mea a ʻano hiki ʻole ke hali ka ʻike ʻole. He kali no nā hopena, he hoʻoholo ma waho o kou mau lima, he kau kahi e kau ai nā mea a pau i ke ea. Ua hele aʻe ʻoe i laila. Malia ua maikaʻi ka hopena, malia ʻaʻole, akā ma kēlā me kēia ʻano ua ʻike ʻoe e hiki iā ʻoe ke mālama i ka nui aʻe ma mua o kāu i manaʻoʻiʻo ai i ka wā ʻino loa o ke kali.
He ʻike kēlā hoʻomanaʻo. Kuhi ka Mayo Clinic Press a me ka APA i ka lawe ʻana mai ka ʻike o mua he mea hana kūpaʻa maoli, a he maʻalahi ke kumu. ʻO kou makaʻu i ka maopopo ʻole, ʻo ia ka nui he moʻolelo ʻaʻole hiki iā ʻoe ke mālama. ʻŌlelo ka hōʻike o kou ola ponoʻī i ka ʻokoʻa. Ua mālama ʻoe ma mua. E mālama hou ʻoe, ʻoiai he palaki.
ʻAʻole ka pahuhopu o kēia a pau ka lilo ʻana i kekahi e aloha i ka ʻike ʻole. ʻAneʻane ʻaʻohe mea. ʻO ia ka loaʻa ʻana o ka oluolu hou aʻe ke ʻano ʻino, e like me kāu e kūkulu ai i kekahi ikaika ʻē, he liʻiliʻi i ka manawa. E ʻano ʻano ʻino mau paha ka ʻike ʻole. Hiki nō iā ʻoe ke ola i ke ola piha i loko ona.
Ke ʻoi aku ke kali ma mua o ka hali hoʻokahi
I kekahi manawa, ʻoi aku ke kaumaha o ka ukana ma mua o ke ʻano paʻakikī o kēlā me kēia lā, a ʻo kēia mau mea hana, ʻoiai he maoli, ʻaʻole lawa iā lākou iho. ʻAʻole kēlā he hāʻule. He ʻike ia.
Inā ke kāohi nei ka hopohopo iā ʻoe mai ka hiamoe, ka ʻai, ka hana, a me ka noho me ka poʻe āu e aloha ai, he pono kēlā e lawe i kekahi kauka a kauka noʻonoʻo paha. ʻO ka hopohopo hoʻomau a hiki ʻole ke kāohi no nā hopena maopopo ʻole, ʻo ia kekahi o nā mea hiki loa ke lapaʻau, a loaʻa i nā ala i kūkulu ʻia ma luna o ka hoʻomanawanui ʻole i ka maopopo ʻole kekahi moʻolelo paʻa. ʻAʻole pono ʻoe e paʻa ikaika ma laila.
E kīkoʻo ma mua, ʻaʻole ma hope, inā ke waiho nei ka maopopo ʻole iā ʻoe me ka manaʻolana ʻole, inā ke hoʻohana nei ʻoe i ka waiʻona a i nā lāʻau ʻē e hala ai ke kali, a inā ua hoʻomaka kou manaʻo e hele i nā manaʻo o ka noho ʻole ma ʻaneʻi. He mau hōʻailona ia e kamaʻilio me kekahi i kēia manawa, i kēia lā, ʻaʻole ma hope o ka hoʻoponopono ʻana o hoʻokahi mea hou aku. Hiki i kekahi kanaka hilinaʻi, kekahi kauka, a kekahi laina pilikia ke kōkua iā ʻoe e hali iā ia ʻoiai ʻaʻole maopopo ka kiʻi.
He ʻano hana ka kali, a ke hana nei ʻoe ia. Ia manawa, e ʻoi aku ke aloha iā ʻoe iho. Ke mālama nei ʻoe i kekahi mea paʻakikī maoli, a ʻaʻole pono ʻoe e mālama iā ia me ka hemolele, a hoʻokahi.
Nā Kumu
- American Psychological Association, 10 tips for dealing with the stress of uncertainty
- Mayo Clinic Press, 5 ways to cope with uncertainty
- Neural Plasticity (PubMed Central), From Uncertainty to Anxiety: How Uncertainty Fuels Anxiety in a Process Mediated by Intolerance of Uncertainty
- HelpGuide.org, Dealing with Uncertainty