Ìgbẹ́kẹ̀lé-Ararẹ Láìsí Ìgbéraga

Fojú inú wo ènìyàn méjì tó ń wọ ìpàdé kan náà. Àkọ́kọ́ ń sọ̀rọ̀ ní àkọ́kọ́, ó ń sọ̀rọ̀ jùlọ, kò sì dà bí ẹni tó ń ṣiyèméjì ọ̀rọ̀ kankan tó jáde lẹ́nu rẹ̀. Èkejì ń tẹ́tísílẹ̀, ó béèrè ìbéèrè rere kan, ó sọ ohun tó rò ní kedere, ó sì gba nǹkan kan tí kò dájú rẹ̀. Ọ̀pọ̀ wa ni a kọ́ láti kà ẹni àkọ́kọ́ bí ẹni tó ní ìgbẹ́kẹ̀lé. Pẹ̀lú àkókò, tí o bá ń ṣiṣẹ́ lẹ́gbẹ̀ẹ́ méjèèjì, o máa kọ́ èyí tí o gbẹ́kẹ̀lé ní tòótọ́.

Ìgbẹ́kẹ̀lé-ararẹ ní ìṣòro orúkọ rere. A sábà máa ń fojú inú rí i bí ìró àti ìdánilójú, ẹni tí kì í wárìrì láé. Nítorí náà, nígbà tí ẹnìkan bá ń ṣàníyàn nípa "rírí bí onígbéraga," ìmọ̀ràn tí wọ́n máa gbà sábà ni láti dín ararẹ kù, gba àyè kéré, kí o sì fi gbogbo nǹkan sábọ̀. Ìyẹn ni àtúnṣe tó ṣàṣìṣe. Òdìkejì ìgbéraga kì í ṣe kíkéré. Ó jẹ́ irú ìgbẹ́kẹ̀lé-ararẹ tó dúró ṣinṣin síi, tó wúlò síi, tí kò nílò àwùjọ.

Wọn kì í ṣe ojú méjì lórí ìlà kan náà

Àṣìṣe tó wọ́pọ̀ jù ni gbígbé ìgbẹ́kẹ̀lé-ararẹ àti ìgbéraga gẹ́gẹ́ bí nǹkan kan náà, ìyàtọ̀ iye nìkan. Díẹ̀ dára, púpọ̀ jù dà sínú ìgbéraga. Nípa ọgbọ́n yẹn o máa dúró ní àìléwu nípa pípa iye náà mọ́ ní ìsàlẹ̀.

Wọ́n jẹ́ nǹkan ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀ ní tòótọ́ tí a tọ́ka sí ọ̀nà ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀. Ìgbẹ́kẹ̀lé-ararẹ jẹ́ pàápàá nípa ìwọ àti iṣẹ́ náà: ṣé mo gbàgbọ́ pé mo lè rídìí rẹ̀, ṣé mo sì fẹ́ gbìyànjú. Ìgbéraga jẹ́ pàápàá nípa àwọn ènìyàn mìíràn: mo dára ju ọ lọ, n kò nílò àbá rẹ, a kò ní béèrè lọ́wọ́ mi. Ọ̀kan ṣí ọ sílẹ̀. Èkejì ti ọ pa. O lè ní ìgbẹ́kẹ̀lé-ararẹ jinlẹ̀ kí o sì ní ìrẹ̀lẹ̀ pátápátá ní àkókò kan náà, àwọn ènìyàn tó dára jù tí o ti bá ṣiṣẹ́ sì sábà jẹ́ bẹ́ẹ̀.

Ẹ̀yà tó dákẹ́ síi ti àṣìṣe yìí tún wà. Ìgbẹ́kẹ̀lé-ararẹ rọrùn láti gbé jáde tí kò sí ó sì rọrùn láti dàrú pẹ̀lú agbára. Onímọ̀ ọpọlọ iṣòwò Tomas Chamorro-Premuzic fi í sọ ní kedere: agbára ni bí o ṣe dára gan-an nínú nǹkan kan, nígbà tí ìgbẹ́kẹ̀lé-ararẹ kàn jẹ́ bí o ṣe gbàgbọ́ pé o dára tó, méjèèjì kì í sì í rìn papọ̀ nígbà gbogbo. Ọ̀pọ̀ ènìyàn ń dún ní dídájú tí wọ́n sì ṣàṣìṣe. Ọ̀pọ̀ ènìyàn tó ní agbára máa ń rò ní jẹ́jẹ́ pé ẹlẹ́tàn ni wọ́n. Nítorí náà, ẹni tó ń pariwo jù nínú yàrá kì í ṣe ìgbẹ́kẹ̀lé àìléwu, bẹ́ẹ̀ náà ni ìrònú pé ìṣiyèméjì-ararẹ rẹ túmọ̀ sí pé o kò dára tó.

Ibi tí nǹkan gangan ti wá

Bí ìgbẹ́kẹ̀lé-ararẹ kì í bá ṣe ìwà tí o dì mọ́, níbo ni ó ti wá? Onímọ̀ ọpọlọ Albert Bandura lo ọ̀pọ̀ ẹ̀wádún lórí èrò tó súnmọ́ tó pè ní agbára-ararẹ, ìgbàgbọ́ rẹ pé o lè ṣe nǹkan kan pàtó ní tòótọ́. Iṣẹ́ rẹ̀, tí American Psychological Association ṣe àkópọ̀ rẹ̀, ń tọ́ka sí àwọn ibi díẹ̀ tí a ti ń kọ́ ìgbàgbọ́ yẹn, kò sí ọ̀kankan nínú wọn tí ó jẹ́ "pípinnu láti ní ìmọ̀lára ìgbẹ́kẹ̀lé."

Èyí tó tóbi jù kàn jẹ́ ṣíṣe àwọn nǹkan tó le àti yíyè wọn bọ́. Ní gbogbo ìgbà tí o bá gba nǹkan tó kọjá ọ díẹ̀ tí o sì jáde ní apá kejì, o ń kó ẹ̀rí jọ. Wíwo àwọn ènìyàn bí ìrẹ tí wọ́n ṣe é jáde ń ràn lọ́wọ́ pẹ̀lú. Bẹ́ẹ̀ náà ni ìṣírí olóòótọ́ láti ọ̀dọ̀ ẹni tí o gbẹ́kẹ̀lé ìdájọ́ rẹ̀. Ṣàkíyèsí ohun tó pàdánù nínú àtòkọ yẹn: ìfọ̀rọ̀sọ. O kì í fi ọ̀rọ̀ wọ ararẹ sínú ìgbẹ́kẹ̀lé tòótọ́. O ń jèrè rẹ̀ ní àwọn àtúnṣe kékeré, ìdí tí kò fi dà sínú ìgbéraga sì ni pé o rántí bí kò ti pẹ́ tí o kò ti lè ṣe nǹkan náà.

Ìyẹn ni àmì tó mọ́ jù láàárín méjèèjì. Ìgbéraga jẹ́ ẹlẹgẹ́. Ó ní láti dáàbò bo àwòrán ẹni tó ti mọ ohun gbogbo, nítorí náà kò lè ní ààyè fún ìbéèrè, èsì, tàbí àwọn àṣìṣe. Ìgbẹ́kẹ̀lé-ararẹ dúró pẹ́. Ó dúró lórí "Mo ti rídìí àwọn nǹkan tó le rí, mo sì lè tún ṣe é," èyí tó túmọ̀ sí pé kò ní nǹkan tó máa pàdánù nípa sísọ pé "ọ̀rọ̀ rere, n kò ronú nípa rẹ̀."

Bí ó ṣe rí ní àṣà

Ìyàtọ̀ láàárín méjèèjì kì í ṣe ìmọ̀lára. Ó ń farahàn nínú àwọn ìwà kékeré, tí a lè wò. Àwọn díẹ̀ tó tọ́ sí ṣíṣe àdánwò:

• Sọ "N kò mọ̀" láìwárìrì. Lẹ́yìn náà sọ ohun tí wàá ṣe láti rídìí rẹ̀. Gbígba ààlà ohun tí o mọ̀ ń kà bí ààbò, kì í ṣe àìlera, nítorí ẹni tó balẹ̀ nínú ipò rẹ̀ nìkan ni ó lè ṣe é láìkáári.
• Béèrè fún àbá kí o sì lò ó ní tòótọ́. Ìgbéraga ń béèrè fún ọ̀ṣọ́ ọ̀rọ̀, ó ti pinnu tẹ́lẹ̀. Ìgbẹ́kẹ̀lé-ararẹ ń béèrè nítorí àwọn ènìyàn mìíràn ń rí nǹkan tí o kò lè rí, yíyí ọkàn rẹ padà ní ìdáhùn sì jẹ́ agbára, kì í ṣe ìpadàsẹ́yìn.
• Fi iyì fún ẹlòmíì lọ́pọ̀lọ́pọ̀. Nígbà tí o bá dájú iyì ararẹ, àwọn ìṣẹ́gun àwọn ènìyàn mìíràn kì í ná ọ ní nǹkan kankan. Kíkó iyì jọ fún ararẹ fẹ́rẹ̀ jẹ́ àmì ẹni tó ní ìmọ̀lára àìléwu ju bí ó ṣe rí lọ nígbà gbogbo.
• Gba àwọn àṣìṣe ní kedere. "Mo ṣàṣìṣe lórí ìyẹn, èyí ni ohun tí mò ń yí padà" jẹ́ ọ̀kan lára gbólóhùn tó ní ìgbẹ́kẹ̀lé jù tí ènìyàn lè sọ, àti ọ̀kan lára èyí tó ṣọ̀wọ́n jù. Ìwádìí lórí àwọn olùdarí ti rí i pé àwọn tó lè gba àwọn ìkùnà sábà máa ń rí bí ẹni tó ní ìgbẹ́kẹ̀lé tòótọ́ síi, kì í ṣe kéré.
• Di èrò rẹ mú kí o sì wà ní ṣíṣí lẹ́ẹ̀kan náà. O lè sọ ohun tí o rò gan-an kí o sì ṣì túmọ̀ rẹ̀ nígbà tí o bá béèrè ohun tí gbogbo ẹlòmíì rí. Méjèèjì kò sí nínú ìfàsọ̀rọ̀. Àkópọ̀ yẹn ni ọ̀pọ̀ ohun tí à ń pè ní ènìyàn tó dúró ṣinṣin.

Kò sí ọ̀kankan nínú ìwọ̀nyí tó nílò pípariwo síi. Ọ̀pọ̀lọpọ̀ nínú wọn dákẹ́ síi.

Nígbà tí ìṣòro náà bá jẹ́ kíkéré, kì í ṣe púpọ̀ jù

Ọ̀pọ̀ ènìyàn tó ní ìrònú máa ń ka àpilẹ̀kọ bíi èyí wọ́n sì ń ṣàníyàn nípa ìpẹ̀kun tó ṣàṣìṣe lórí òṣùwọ̀n náà. Wọn kò sí nínú ewu ìgbéraga. Wọ́n ṣọ́ra tó pé wọn kò fẹ́ rí bí ẹni tó kún fún ararẹ tí wọ́n fi ń ta agbára gidi lọ́wọ́, wọ́n dákẹ́ nínú àwọn yàrá tí èrò wọn yóò ti ràn lọ́wọ́, wọ́n sì jẹ́ kí ohùn tó pariwo jù borí láìjẹ́ pé wọ́n ronú.

Bí ìyẹn bá jẹ́ ìwọ, fífi agbára rẹ pamọ́ kì í ṣe ìrẹ̀lẹ̀. Ó kàn jẹ́ iye tí gbogbo yàrá náà ń san. Títa ohun tí o mọ̀ lọ́wọ́ kì í mú kí ènìyàn fẹ́ràn rẹ síi, ó sì ń gba ènìyàn lọ́wọ́ ìrànlọ́wọ́ tí wọ́n nílò. Ìgbẹ́kẹ̀lé tó dákẹ́ ṣì ní láti dún. Sọ ohun náà. Gba iṣẹ́ tó dẹ́rù bà ọ́ díẹ̀. Jẹ́ kí a rí ọ pé o ní agbára. O lè ṣe gbogbo ìyẹn kí o sì ṣì tẹ́tísílẹ̀ jù ẹnikẹ́ni, kí o ṣì fi iyì fún ẹgbẹ́ rẹ, kí o ṣì yí ọkàn rẹ padà. Ìyẹn ni gbogbo èròngbà náà, méjèèjì kì í ṣe òdìkejì láti ìpilẹ̀ṣẹ̀.

Àkíyèsí kan lórí àwọn ọjọ́ tó le

Ìyàtọ̀ wà láàárín ìrẹ̀lẹ̀ tó ní ìlera àti ohùn tó ń sọ fún ọ pé ẹlẹ́tàn ni ọ́ láìka ohun tí o bá ṣàṣeparí sí. Ọ̀pọ̀ wa ní díẹ̀ nínú ohùn yẹn, oúnjẹ déédéé ti àwọn ìṣẹ́gun kékeré sì máa ń pa á dákẹ́ pẹ̀lú àkókò. Fún àwọn ènìyàn kan síbẹ̀, ó ń pariwo síi ó sì ń dúró síi, irú ìṣiyèméjì-ararẹ tí kò dáwọ́ tó ń wọ inú bí o ṣe ń sùn, bí o ṣe ń ṣiṣẹ́, àti bí o ṣe ń bá ararẹ lò.

Bí olùdánilẹ́bi inú rẹ bá ti dẹ́kun jíjẹ́ ti ìgbà mìíràn tí ó sì bẹ̀rẹ̀ sí ní darí eré náà, ìyẹn kì í ṣe ìṣòro ìgbẹ́kẹ̀lé tí o lè ṣe àdánwò ọ̀nà rẹ jáde nínú rẹ̀ nìkan, ó sì tọ́ sí gbígbà ní pàtàkì. Sísọ̀rọ̀ rẹ̀ pẹ̀lú oníṣègùn ọpọlọ kì í ṣe ìjẹ́wọ́ ìkùnà. Ó jẹ́ ọ̀kan lára àwọn ìgbésẹ̀ tó ní ìgbẹ́kẹ̀lé jù tó wà, yíyàn láti gba ìrànlọ́wọ́ tòótọ́ dípò fífi agbára pílẹ̀kẹ̀ kọjá. Èròngbà kì í ṣe láti ní ìmọ̀lára ìdánilójú ní gbogbo ìgbà rí. Ó jẹ́ láti gbẹ́kẹ̀lé pé o lè mójútó ohun tó ń bọ̀, àti láti jẹ́ kí àwọn ènìyàn tó wà yí ọ ká ràn ọ́ lọ́wọ́ láti gbé e.

Àwọn Orísun

• Harvard Business Review, Less-Confident People Are More Successful
• Harvard Business Review, If Humility Is So Important, Why Are Leaders So Arrogant?
• American Psychological Association, Self-efficacy: The theory at the heart of human agency