Bíbìkítà Láìgbé Gbogbo Rẹ̀ Rù

Olùdásí-ròyìn tààrà jókòó ní idakeji rẹ ó sì bẹ̀rẹ̀ sí sọkún. Ọkọ/aya wọn ṣàìsàn. Iṣẹ́ tí wọ́n bìkítà nípa rẹ̀ ń yọ́ lọ, wọ́n sì ń bẹ̀rù láti tú ọ jánu. O fetísílẹ̀. O túmọ̀sí gbogbo ọ̀rọ̀ ìtùnú náà. Lẹ́yìn náà níbìkan ní wákàtí tó tẹ̀lé, lẹ́yìn tí wọ́n ti padà sí tábìlì wọn ní ìmọ́lára-fẹ́ẹ́rẹ́, o ṣàkíyèsí pé o kò lè dojú-kọ ohunkóhun. Ìbẹ̀rù wọn ti wà nínú àyà rẹ báyìí, kì í sì í kúrò nígbà tí wọ́n bá kúrò.

Bí o bá ń darí àwọn ènìyàn, irú èyí kan máa ń ṣẹlẹ̀ sí ọ ní gbogbo ìgbà. Ẹgbẹ́ tó wà nínú ìpọ́njú, dídá-ẹnì-jẹ́ tí o ní láti fi jíṣẹ́, alábàáṣiṣẹ́pọ̀ tó hàn gbangba pé ó ń ṣẹ̀. A retí pé kí o jẹ́ ẹni tó dúró ṣinṣin, ibi tí àwọn ìmọ̀lára líle lè bà lé. Nítorí náà o ń fà mọ́ra. Ọjọ́ lẹ́yìn ọjọ́, ìjíròrò lẹ́yìn ìjíròrò, o ń mú ojú-ọjọ́ gbogbo ènìyàn wọlé o sì ń tọ́jú rẹ̀ nínú ara rẹ.

Lẹ́yìn náà ní ọjọ́ Ìṣẹ́gun kan o mọ̀ pé o kò ní ohunkóhun mọ́ láti fi, o kò sì lè lóye ìdí rẹ̀ ní pàtó. O ṣe ohun gbogbo lọ́nà tó tọ́. O bìkítà.

Ìyẹn ni ìdẹkùn náà. Ìṣòro náà sábà kì í ṣe pé o bìkítà jù. *Bí* o ṣe bìkítà ni.

Ohun méjì tí àwa méjèèjì ń pè ní ìmọ̀lára-ìbáradọ́gba

Ìyàtọ̀ kan wà lábẹ́ gbogbo èyí tí ó fẹ́rẹ̀ẹ́ jẹ́ pé kò sí ẹni tí ó kọ́ ọ ọ́, ní kété tí o bá rí i o kò lè ṣàìríi mọ́.

Irú bíbìkítà kan ni ìmọ̀lára pẹ̀lú ẹnìkan. O mú ìmọ̀lára wọn wọ ara rẹ o sì ní ìrírí irú rẹ̀. Ìbẹ̀rù wọn di ìbẹ̀rù rẹ. Àwọn olùwádìí pe èyí ní ìmọ̀lára-ìbáradọ́gba, ní ìtumọ̀ tóóró, ó sì jẹ́ orísun ọ̀pọ̀ ìbáṣepọ̀ ènìyàn. Ó tún jẹ́ ibi tí ewu náà ń gbé, nítorí o lè di ìrora-yáwó tó tóbi tó báyìí péré kí ó tó bẹ̀rẹ̀ sí kún ọ.

Irú èkejì ni ìmọ̀lára fún ẹnìkan. O rí ìjìyà wọn kedere, ó wú ọ lọ́kàn, ohun tí ó sì dìde nínú rẹ ni ìfẹ́ àti ìfàmọ́ra láti ṣèrànwọ́, dípò ìjìyà fúnra rẹ̀. Ìyẹn súnmọ́ ohun tí àwọn olùwádìí túmọ̀sí nípa àánú. O dúró tí o fẹsẹ̀múlẹ̀ nínú ara rẹ nígbà tí o bá ń yíjú sí tiwọn.

Àwọn wọ̀nyí dà bí eré-ọ̀rọ̀. Wọn kì í ṣe bẹ́ẹ̀. Onímọ̀-sáyẹ́nsì-ọpọlọ Tania Singer àti alábàáṣiṣẹ́pọ̀ rẹ̀ Olga Klimecki fi àwọn ènìyàn sínú ẹ̀rọ-ìṣàwòran-ọpọlọ wọ́n sì wo ohun tó ṣẹlẹ̀ nígbà tí a fi wọ́n hàn sí ìpọ́njú àwọn ẹlòmíràn ní ọ̀kọ̀ọ̀kan àwọn ọ̀nà méjì wọ̀nyí. Nígbà tí àwọn olùdópọ̀ dúró nínú ìmọ̀lára-ìbáradọ́gba tútù, jẹ́rìí ìrora tan iná àyíká ìrora àti ìhalẹ̀ ti ọpọlọ fúnra rẹ̀, àwọn ènìyàn sì ròyìn pé wọ́n ní ìmọ̀lára búburú síi, ó rẹ̀ wọ́n síi, ó dà bí ẹni tí wọ́n fẹ́ fà sẹ́yìn síi. Nígbà tí a kọ́ àwọn ènìyàn kan náà nínú àánú, ohun tó yàtọ̀ ṣẹlẹ̀. Iṣẹ́ ṣíṣe yí padà sí àwọn nẹtiwọ́ọ̀kì tí a so mọ́ ìfẹ́, ìbáṣepọ̀, àti èrè. Ojú wọn balẹ̀. Wọ́n ròyìn ìmọ̀lára *rere* àní nígbà tí wọ́n ń wo ìjìyà ẹnìkan tààrà, wọ́n sì fẹ́ sún mọ́ jù, kì í ṣe sá.

Ó wá hàn pé àwọn wọ̀nyí kì í ṣe ìtọ́wò méjì ti ohun kan. Wọ́n ń sáré lórí ẹ̀rọ tó yàtọ̀ sí ara wọn lọ́pọ̀lọpọ̀ nínú ọpọlọ.

Nítorí náà "rírẹ̀-àánú" ní orúkọ tó dìẹ̀ àṣìṣe

O ṣeé ṣe kí o ti gbọ́ gbólóhùn rírẹ̀-àánú, kí o sì ti ní ìmọ̀lára rẹ̀. Ìrẹ̀rẹ̀ náà jẹ́ gidi. Àpèlé náà tọ́ka sí olùṣẹ̀ tí kò tọ́.

Ohun tó ń rẹ àwọn ènìyàn sílẹ̀ kì í ṣe àánú. Ó jẹ́ ohun tí àwọn olùwádìí kan ń pè ní ìpọ́njú-ìmọ̀lára-ìbáradọ́gba báyìí, àkúnwọ́sílẹ̀ tó wá láti inú fífà ìmọ̀lára mọ́ra tí o kò ní ọ̀nà láti tú jáde. Àánú, irú tútù àti tó ṣiṣẹ́, dà bí ẹni pé ó ń dáàbò bo lòdì sí àkúnwọ́sílẹ̀ yẹn níti gidi. Ó jẹ́ ìdúró tó ṣe é tún-ṣe. Irú ìmọ̀lára-ìbáradọ́gba tó ń rì kò ṣe bẹ́ẹ̀.

Èyí túnṣe ìgbàgbọ́ kan tí ọ̀pọ̀ àwọn olùdarí olùfara-mọ́-iṣẹ́ ń gbé láì ṣàyẹ̀wò rẹ̀: pé láti jẹ́ ẹni tó bìkítà, o ní láti jìyà pẹ̀lú gbogbo ẹni tí o bá ń darí. Pé bí ìrora wọn kò bá di ìrora rẹ, o tutù. Ìgbàgbọ́ yẹn ń ṣe òdìkejì ohun tí o rò. Ó ń bù ọ́ ní ìdákẹ́jẹ́ẹ́ di òfìfo, olùdarí tó di òfìfo kò sì lè dúró ṣinṣin fún ẹnikẹ́ni.

Ìdí tí àkúnwọ́sílẹ̀ rẹ kò fi dúró tirẹ

Ìdí tó wúlò wà tí èyí fi ṣe pàtàkì kọjá àlàáfíà ara rẹ, ó sì rọrùn láti pàdánù nígbà tí o bá ń tẹ orí mọ́lẹ̀ tí o ń fà mọ́ra.

Ìmọ̀lára máa ń rìn káàkiri ẹgbẹ́. Àwọn ènìyàn máa ń ka ara wọn nígbà gbogbo, lọ́pọ̀ ìgbà lábẹ́ ìpele ìrònú tó ní ìmọ̀, wọ́n sì máa ń fún àfiyèsí tó pọ̀jù ẹnikẹ́ni tí wọ́n bá rí gẹ́gẹ́ bí olùdarí. Ipò rẹ máa ń gbé ìpilẹ̀ kalẹ̀ tí yàrá náà ń yá lọ́wọ́. Nígbà tí o bá kún fún ìbẹ̀rù-yáwó tí o kò ṣiṣẹ́, kì í dúró ní títì mọ́ inú rẹ. Ó ń yọ́ jáde. Ìdìpọ̀ ní àgbárí rẹ, àwọn ìdáhùn kúkúrú, agbára tó dà bí àìbalẹ̀ díẹ̀ nínú ìpàdé, ẹgbẹ́ náà máa ń mú gbogbo èyí, wọ́n sì máa ń dìpọ̀ ní ìdákẹ́jẹ́ẹ́ ní ìdáhùn.

Nítorí náà bíbìkítà-jù kì í ṣe iye-owó tí o ń san ní ìkọ̀kọ̀ nìkan. Olùdarí tó ń sáré lórí ìpọ́njú-ìmọ̀lára-ìbáradọ́gba ń fún gbogbo ẹni tí ó wà ní àyíká rẹ̀ ní àpẹrẹ ìpolówó ìpele-kékeré, èyí tí ó jẹ́ òdìkejì ohun tí wọ́n ń gbìyànjú láti ṣe nípa fífà mọ́ra ní àkọ́kọ́. Ìwádìí lórí ìdarí olúfẹ̀ẹ́-àánú ń bọ̀ sórí àyè kan náà nígbà gbogbo: nígbà tí àwọn olùdarí bá dáàbò bo àlàáfíà tiwọn àti ti àwọn ènìyàn wọn níti gidi, àwọn ẹgbẹ́ máa ń bọ́ lọ́wọ́ ìkùnà ní kíákíá, wọ́n máa ń gbẹ́kẹ̀lé ara wọn síi, wọ́n sì máa ń ṣe iṣẹ́ tó dára síi. Àánú tó ní ọ kún inú rẹ̀ kì í ṣe ìfara-ẹni-pamọ́ra. Ó ń gbé ẹrù ru fún gbogbo ẹgbẹ́.

Ẹbùn tó dúró ṣinṣin jùlọ tí o lè fún ẹgbẹ́ ni olùdarí tó ti jẹ àwọn ohun líle náà jẹ́ níti gidi dípò gbígbé wọn káàkiri ní ìdájẹ-àbọ̀.

Bí èyí ṣe dàbí ní ìjíròrò gidi

Ìyípadà láti ìmọ̀lára-pẹ̀lú sí ìmọ̀lára-fún jẹ́ ti inú lọ́pọ̀lọpọ̀, ṣùgbọ́n ó yí bí o ṣe ń farahàn padà ní àwọn ọ̀nà tó hàn.

Nígbà tí ẹnìkan bá mú ohun líle wọn jùlọ wá sí ọ̀dọ̀ rẹ, ṣàkíyèsí ìfàmọ́ra láti ṣàjọpọ̀ pẹ̀lú rẹ̀, láti bá ìpáyà wọn dọ́gba pẹ̀lú tirẹ, láti bẹ̀rẹ̀ sí ṣàtúnṣe tàbí bẹ̀rù nínú ọkàn pẹ̀lú wọn. Lẹ́yìn náà ṣe ohun tó dákẹ́ síi dípò bẹ́ẹ̀. Pa ẹsẹ̀ ara rẹ mọ́ lórí ilẹ̀. Dúró nínú ìmí ara rẹ. Jẹ́ kí ohun wú ọ lọ́kàn láìjẹ́ kí ó gbá ọ lọ.

Àwọn ohun díẹ̀ tó ń ràn lọ́wọ́ ní àkókò náà:

• Fetísílẹ̀ láti lóye, kì í ṣe láti fà mọ́ra. Iṣẹ́ rẹ ni láti mú kí wọ́n nímọ̀lára pé a rí wọn àti láti ronú kedere nípa ohun tí wọ́n nílò tó kàn. O kò lè ṣe apá kejì bí o bá ti rì sínú àkọ́kọ́.
• Béèrè ṣáájú kí o tó gbé. "Kí ni yóò ràn lọ́wọ́ níti gidi báyìí, ìfetísílẹ̀, àwọn èrò, tàbí ìṣẹ́jú kan láti tú gbá jáde?" Ní ọ̀pọ̀ ìgbà àwọn ènìyàn kò nílò kí o gbé ìwúwo náà. Wọ́n nílò ẹlẹ́rìí. Gbígbé ohun tí wọ́n kàn fẹ́ kí o gbọ́ ni bí o ṣe ń pari di àkúnwọ́sílẹ̀.
• Bìkítà nípa ènìyàn náà, lẹ́yìn náà ṣe nǹkan lórí ìṣòro náà. Ìmọ̀lára-ìbáradọ́gba tó dúró ní ìmọ̀lára lè fi àwọn méjèèjì sílẹ̀ nínú ìdìmú. Ìwádìí lórí ìdarí olúfẹ̀ẹ́-ìmọ̀lára-ìbáradọ́gba ṣe kedere nípa èyí: ìfẹ́ láìsí ìmúṣẹ ka bí ohun tó ṣófo. Àánú máa ń pari gbólóhùn náà nípa ṣíṣe nǹkan, àní nǹkan kékeré kan.
• Jẹ́ kí ìmọ̀lára náà gba ọ kọjá. Lẹ́yìn ìjíròrò tó wúwo, mú ìṣẹ́jú kan ṣáájú nǹkan tó tẹ̀lé. Ìrìn kan sí fèrèsé. Ìmí lọ́ra méjì. O ń jẹ́ kí ìmọ̀lára wọn rìn kọjá ọ dípò kí ó dúró sí ọ.

Ṣàkíyèsí pé kò sí ọ̀kankan nínú èyí tó tutù ju ohun tí o ń ṣe ṣáájú lọ. Ó gbóná síi, ó sì dúró ṣinṣin síi, nítorí ẹnìkan ṣì wà nínú rẹ láti ṣe bíbìkítà náà.

Àwọn ààlà kì í ṣe òdìkejì ìfẹ́

Ìbẹ̀rù tó dákẹ́ wà lábẹ́ ọ̀pọ̀ bíbìkítà-jù: pé pípa ìlà èyíkéyàá mọ́ máa ń sọ ọ́ di ẹni búburú. Pé olùdarí tó dára wà ní àyè nígbà gbogbo, ó ń fà mọ́ra láìlópin, àpótí àìnísàlẹ̀ fún àwọn ọjọ́ líle àwọn ẹlòmíràn.

Amy Edmondson, ẹni tó ti lo ọ̀pọ̀ ọdún ní kíkẹ́kọ̀ọ́ ohun tó ń mú kí àwọn ẹgbẹ́ ní ìmọ̀lára àìléwu tó láti sọ̀rọ̀, ṣe kedere pé àìléwu-ọkàn kì í ṣe ohun kan náà pẹ̀lú jíjẹ́ rírọ̀ tàbí àìní-ààlà. Àwọn ẹgbẹ́ tó léwu jùlọ máa ń so ìfọkànbalẹ̀ àti ìbìkítà pọ̀ pẹ̀lú ètò gidi àti àwọn ìfojúsọ́nà kedere. Àwọn ènìyàn lè mú gbogbo ara wọn wá kí wọ́n sì ṣì mọ ibi tí àwọn etí wà. Ìfẹ́ àti àwọn ààlà kì í ṣe ọ̀tá. Wọ́n gbára lé ara wọn.

Ní ìṣe, ìyẹn túmọ̀sí pé kì í ṣe ìdàlẹ̀tì ẹgbẹ́ rẹ láti:

• Pinnu ohun tí ó jẹ́ tirẹ láti gbé àti ohun tí ó jẹ́ ti akọ́ṣẹ́mọṣẹ́. O jẹ́ alábòójútó, kì í ṣe oníṣègùn-ọkàn. Jíjẹ́ ọ̀gá tó bìkítà kò nílò kí o pèsè àtìlẹ́yìn ìṣègùn, ìgbìyànjú láti ṣe é lè pa àwọn méjèèjì lára.
• Dáàbò bo àwọn wákàtí kan níbi tí a kò ti lè dé ọ̀dọ̀ rẹ, kí o lè ní ohun tó ṣẹ́kù fún àwọn ìṣẹ̀lẹ̀ tí ó nílò ọ níti gidi.
• Tọ́ka ẹnìkan sí ìrànwọ́ gidi nígbà tí àìní wọn bá tóbi ju ibi-iṣẹ́ lọ. "Mo bìkítà nípa rẹ, èyí sì dàbí ohun tó pọ̀ ju bí mo ṣe ní irinṣẹ́ láti ṣàtìlẹ́yìn dáradára. Ṣé o ti lè bá ẹnìkan sọ̀rọ̀, dókítà rẹ, olùgbáni-níyànjú, ìlà ìrànwọ́ òṣìṣẹ́?" Gbólóhùn yẹn kì í ṣe ìfisílẹ̀. Ó jẹ́ ìfẹ́ pẹ̀lú àfojúsùn rere.

Olùdarí tó ní àwọn ààlà jẹ́ olùdarí tó ṣì máa dúró ní oṣù mẹ́fà láti ìsinsìnyí. Ìtẹ̀síwájú yẹn fúnra rẹ̀ jẹ́ irú bíbìkítà kan.

Àwọn àmì àkọ́kọ́ pé o ti yí wọ àkúnwọ́sílẹ̀

Ọ̀pọ̀ àwọn ènìyàn tó ń jóná láti inú bíbìkítà kì í rí i tó ń bọ̀, nítorí ìṣubú náà lọ́ra olùfà náà sì dàbí ọlọ́lá. O kàn ń wà níbẹ̀ fún àwọn ènìyàn. Ta ni yóò dá a lẹ́bi?

Àmì náà sábà wà nínú àwọn ìyípadà kéékèèké ṣáájú ìparun. O bẹ̀rẹ̀ sí ní ìmọ̀lára ìbẹ̀rù díẹ̀ nígbà tí orúkọ kan bá farahàn lórí kàlẹ́ńdà rẹ. O dín-irọ̀ díẹ̀ nínú àwọn ìjíròrò tí ó máa ń wú ọ lọ́kàn tẹ́lẹ̀, tí o ń kírí pẹ̀lú nígbà tí ohun kan nínú rẹ ti yọ̀ kúrò. O bá ara rẹ ní ìbínú ní ilé lórí ohunkóhun, tàbí ní ìpẹ̀tẹ̀ ní ọ̀nà àjèjì, tàbí àìlè-dáwọ́ àtúnṣíré ìṣòro ẹlòmíràn ní agogo méjì òru. Bóyá o ti bẹ̀rẹ̀ sí yẹra fún àwọn ènìyàn tó nílò ohun kan lọ́wọ́ rẹ, èyí tí ó jẹ́ apá tó máa ń mú ẹ̀bi wá.

Kò sí ọ̀kankan nínú èyí tó túmọ̀sí pé o ti dáwọ́ jíjẹ́ ẹni rere dúró. Ó túmọ̀sí pé fífà-mọ́ra náà ti kọjá agbára rẹ láti mú un kúrò, ètò rẹ sì ń gbìyànjú láti dáàbò bo ara rẹ̀ ní ọ̀nà kanṣoṣo tó mọ̀, nípa pípa ìmọ̀lára pátápátá. Àìláàánú yẹn jẹ́ olùwádìí èéfín, kì í ṣe ìdájọ́.

Nígbà tí o bá mú àwọn àmì wọ̀nyí ní àkọ́kọ́, àtúnṣe náà ṣọ̀wọ́n láti jẹ́ bíbìkítà kéré. Ó jẹ́ mímú àwọn ohun padà tó jẹ́ kí bíbìkítà ṣe é tún-ṣe: ìsinmi, àtìlẹ́yìn tirẹ, ìmọ̀ kedere nípa ohun tó jẹ́ tirẹ láti gbé, àti àyè láti fi ohun tí kì í ṣe tirẹ lélẹ̀.

Irú rẹ tó ń dúró pẹ́

Ète níbí kì í ṣe láti nímọ̀lára kéré. Ó jẹ́ láti dáwọ́ dídàrú ìparẹ́-ara-ẹni pẹ̀lú ìwàrere dúró.

O lè jẹ́ ẹni tí ẹgbẹ́ rẹ gbẹ́kẹ̀lé pẹ̀lú ọjọ́ búburú jùlọ wọn láìsí kí o sì san án pẹ̀lú ìdúró-ṣinṣin tirẹ. O ṣe é nípa dídúró tí o jẹ́ ara rẹ nígbà tí o bá ń yíjú sí wọn, nípa ṣíṣe nǹkan lórí ohun tí o nímọ̀lára dípò kìkì rírì sínú rẹ̀, nípa pípa àwọn ìlà tó jẹ́ kí o máa farahàn mọ́. Ìfẹ́ tó ń tán kì í ṣe irú bíbìkítà tó ga jù. Ó kàn jẹ́ iná tí o gbàgbé láti bọ́.

Nígbà tí fífà-mọ́ra náà bá ti lọ jìnnà jù, nígbà tí ìbẹ̀rù náà kò bá kúrò ní òpin ọjọ́, nígbà tí o bá láìláàánú sí àwọn ènìyàn tí o máa ń bìkítà nípa wọn tẹ́lẹ̀, tàbí tí o ń bínú, tàbí tí o ń bẹ̀rù gbogbo ìpàdé-ọ̀kan-sí-ọ̀kan, mú èyí gẹ́gẹ́ bí ìròyìn, kì í ṣe àbùkù-ìwà. Bá dókítà rẹ tàbí oníṣègùn-ọkàn sọ̀rọ̀. Gbára lé àwọn ènìyàn tó lè gbé *ọ* mú fún ìgbà díẹ̀. Ohun tó bìkítà jùlọ tí o lè ṣe fún gbogbo ẹni tó ń gbẹ́kẹ̀lé ọ ni láti rí i dájú pé ẹni tó ń ṣe bíbìkítà náà kò parẹ́ ní ìdákẹ́jẹ́ẹ́.

O lè pa gbogbo ọkàn rẹ mọ́ nínú iṣẹ́ yìí. Kàn má ṣe fi í lélẹ̀ ní ẹyọ-ẹyọ títí di ìgbà tí kò sí ọ̀kankan rẹ̀ tó ṣẹ́kù fún àwọn ènìyàn tí o nífẹ̀ẹ́ níti gidi, pẹ̀lú ara rẹ.

Àwọn orísun

• PubMed (Cerebral Cortex), Functional neural plasticity and associated changes in positive affect after compassion training
• PubMed Central, Whither compassionate leadership? A systematic review
• Harvard Business Review, How to Sustain Your Empathy in Difficult Times
• Mind Tools, Expert Interview with Amy Edmondson on Psychological Safety