Ríró Ẹni Tó Wà Nínú Ìnira Lẹ́yìn

Ọ̀pọ̀ wa máa ń dì díẹ̀ nígbà tí ẹni tí a bìkítà nípa rẹ̀ bá ń tú ká. A fẹ́ ràn án lọ́wọ́. A kò sì fẹ́ mú un burú sí i, nítorí náà a máa ń ṣiyèméjì. A máa ń sọ pé "jẹ́ kí n mọ̀ bí o bá nílò ohunkóhun," èyí tó jẹ́ inúrere tí kò sì fẹ́rẹ̀ẹ́ jẹ́ pé wọ́n gbà á láé, lẹ́yìn náà a máa ń dúró, ìdúró náà sì máa ń dà bí àìṣe-nǹkan nítorí bẹ́ẹ̀ ni ó rí lọ́pọ̀.

Ìròyìn dídùn ni pé ìlà fún jíjẹ́ ẹni tó wúlò ní tòótọ́ rẹlẹ̀ ju bí o ṣe rò lọ. O kò nílò àwọn ọ̀rọ̀ tó tọ́. O kò nílò ìwé-ẹ̀rí ìmọ̀-ọkàn tàbí àtúnṣe. Ohun tí àwọn ènìyàn tó wà nínú ìrora ń rántí, ní gígùn lẹ́yìn tí ìṣòro náà bá kọjá, ni ẹni tó farahàn tó sì dúró nínú yàrá pẹ̀lú wọn. Apá yẹn ni o lè ṣe.

O kò lè túnṣe rẹ̀, ìyẹn kì í sì í ṣe iṣẹ́ náà

Èyí ni ìdẹkùn tí ó fẹ́rẹ̀ẹ́ jẹ́ pé gbogbo ènìyàn ń bọ́ sí. Ọ̀rẹ́ kan sọ nǹkan wúwo kan fún ọ, ọpọlọ rẹ sì bẹ̀rẹ̀ lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀ sí í wá ojútùú. O ń dì mú ìmọ̀ràn, ìtànṣán ìrètí, ohun tó ṣiṣẹ́ fún ẹ̀gbọ́n-ìyá rẹ. Ó ń wá láti inú ìfẹ́. Ó sì sábà máa ń jásí bí ilẹ̀kùn tó ń dí pa.

Nígbà tí ẹnìkan bá ń rí ìrora, ohun tí wọ́n sábà ń wá kọ́kọ́ ni ìmọ̀lára tó rọrùn pé ẹnì mìíràn rí i tí kò sì sá lọ. Mental Health First Aid fa ìlà tó wúlò láàrin ìfetísílẹ̀ tó ń ṣiṣẹ́, níbi tí o ti ń yẹ àwọn òtítọ́ wò tí o sì ń fúnni ní àwọn àṣàyàn, àti ìfetísílẹ̀ *oníyọ̀ọ́nú*, níbi tí o ti fi gbogbo ìyẹn sí ẹ̀gbẹ́ tí o sì kàn gbìyànjú láti nímọ̀lára ohun tó dà bíi láti jẹ́ wọn ní báyìí. Fún ẹni tó wà nínú ìdààmú, èkejì ni ó kọ́kọ́ wá. Àwọn ohun-ìṣèrànwọ́ àti ìyanjú-ìṣòro lè dúró. Wọ́n sábà máa ń jásí dáadáa sí i ní gbàrà tí ẹni náà bá nímọ̀lára pé a gbọ́ òun.

Nítorí náà, nígbà tí o bá ṣàkíyèsí ara rẹ tí o ń kó ìmọ̀ràn jọ, dádúró. Gbìyànjú dípò rẹ̀:

• "Ìyẹn dà bí ohun tó le gan-an. Inú mi dùn pé o sọ fún mi."
• "N kò lóye rẹ̀ pátápátá, ṣùgbọ́n mo fẹ́ lóye. Sọ sí i fún mi."
• "O kò gbọ́dọ̀ ti yanjú èyí ní báyìí."

Kíyèsí pé kò sí ọ̀kan nínú ìwọ̀nyẹn tó gbìyànjú láti fi ọ̀rọ̀ mú wọn kúrò nínú bí wọ́n ṣe nímọ̀lára. Ìyẹn ni kókó náà. "Ó kéré tán kò burú jù" àti "ara rẹ á dá" àti "ṣé o ti gbìyànjú láti lọ sáré" gbogbo wọn ru ìhìn ìdákẹ́ kan nísàlẹ̀: *dẹ́kun rírí ìmọ̀lára yẹn.* Kódà nígbà tí o ní èrò rere, ó ń béèrè lọ́wọ́ wọn láti ṣàkóso ìnira rẹ dípò tiwọn.

Bí o ṣe lè fetísílẹ̀ gan-an

Ìfetísílẹ̀ dáadáa jẹ́ ohun ti ara gẹ́gẹ́ bí ó ṣe jẹ́ ti ọ̀rọ̀. Àwọn ìgbésẹ̀ díẹ̀ tó ń ṣe ìyàtọ̀ gidi:

Gbé fóònù náà kúrò. Kúrò pátápátá, ojú rẹ̀ sísàlẹ̀ tàbí nínú àpò. Àfiyèsí kíkún ṣọ̀wọ́n ju ìmọ̀ràn lọ, àwọn ènìyàn sì máa ń nímọ̀lára rẹ̀ lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀. Mayo Clinic, tó ń kọ̀wé fún àwọn ọ̀rẹ́ àti ẹbí ẹni tó ní ìsoríburúkú, gbé àfiyèsí lásán àti sùúrù sí ibi tó súnmọ́ orí àwọn ohun tó ń ṣèrànwọ́.

Bá ìyára wọn mu. Bí wọ́n bá ń sọ̀rọ̀ lọ́ra tí wọ́n sì rọlẹ̀, má ṣe wọlé pẹ̀lú ariwo àti kánkán. Rọ lọ́ra. Fi àwọn ìdákẹ́ sílẹ̀ dípò kí o sáré láti kún wọn. Ìdádúró kì í ṣe ìṣòro láti yanjú.

Sọ ohun tí o gbọ́ padà. Kì í ṣe gẹ́gẹ́ bí ọgbọ́n-ọnà láti ṣe, kàn láti rí i dájú pé o ti gbà á. "Ó dà bíi pé apá tó burú jù ni ìmọ̀lára pé o kò lè sọ fún ẹnikẹ́ni." Nígbà tí o bá sọ ọ́ padà, ohun méjì máa ń ṣẹlẹ̀: wọ́n nímọ̀lára pé a lóye wọn, o sì mú àwọn ibi tí o rò lọ́nà tí kò tọ́.

Béèrè, má ṣe rò á. "Kí ni yóò ṣèrànwọ́ gan-an ní báyìí?" sàn ju àmọ̀nà lọ. Nígbà mìíràn ìdáhùn náà jẹ́ ìbákẹ́gbẹ́pọ̀. Nígbà mìíràn ó jẹ́ gbígbé wọn lọ sí ìpàdé kan. Nígbà mìíràn ó kàn jẹ́ èyí, jíjókòó síhìn-ín, láìdá nìkan wà pẹ̀lú rẹ̀.

Fúnni ní nǹkan pàtó kan

"Jẹ́ kí n mọ̀ bí o bá nílò ohunkóhun" ń da gbogbo iṣẹ́ náà padà sórí ẹni tó ti rẹ̀wẹ̀sì tẹ́lẹ̀. Wọ́n ní láti mọ ohun tí wọ́n nílò, láti pinnu pé ó dára láti béèrè, lẹ́yìn náà kí wọ́n béèrè. Nígbà tí o bá wà nínú ìnira, ìyẹn jẹ́ ìgbésẹ̀ mẹ́ta tó pọ̀ jù.

Nítorí náà, mú un dájú kí ó sì rọrùn láti fọwọ́ sí. "Èmi máa mú oúnjẹ alẹ́ wá ní Ọjọ́ Ìsẹ́gun, ṣé aago mẹ́fà dára?" "Mo lómìnira ní òwúrọ̀ Ọjọ́ Àbámẹ́ta, ṣé o fẹ́ kí n bá ọ lọ sí ìpàdé yẹn?" "Ṣé mo lè gbé àwọn ọmọ lọ fún wákàtí díẹ̀ kí o lè sùn?" Ìpèsè pàtó jẹ́ ẹ̀bùn. Èyí tí kò ṣe kedere jẹ́ iṣẹ́-àṣetiléwá.

Bákan náà ni fún dídúró ní ìbáraẹnisọ̀rọ̀. Ìfọ̀rọ̀wérọ̀ kúkúrú kan láìsí ìbéèrè kankan tí a so mọ́ ọn, láìsí ìbéèrè tí wọ́n ní láti dáhùn, kìkì "mo ń ronú nípa rẹ lónìí," lè já mọ́ nǹkan ju bí o ṣe lè rò lọ. Ó ń sọ pé: o kò tíì bọ́ kúrò lójú mi. Àwọn ènìyàn tó wà ní ipò rírẹlẹ̀ sábà máa ń rò pé àwọn ti di ẹrù, wọ́n sì ń fàsẹ́yìn ní ìdákẹ́rọ́rọ́. Ìbéèrè-àlàáfíà dúróṣinṣin, tí kò béèrè nǹkan ń tì ìtàn yẹn padà pẹ̀lẹ́pẹ̀lẹ́.

Nígbà tó bá wúwo ju ọjọ́ líle lọ

Ìyàtọ̀ wà láàrin ẹni tó ń la àkókò líle kọjá àti ẹni tí ìnira rẹ̀ bẹ̀rẹ̀ sí í borí rẹ̀. Àwọn àmì tó tọ́ sí àfiyèsí, pàápàá nígbà tí wọ́n bá jẹ́ tuntun, tó ń burú sí i, tàbí tó so mọ́ àdánù kan tó ṣẹ̀ṣẹ̀ ṣẹlẹ̀: fífàsẹ́yìn kúrò lọ́dọ̀ àwọn ènìyàn tí wọ́n sábà ń gbáralé, sísùn púpọ̀ jù tàbí kéré jù, pípàdánù ìfẹ́ sí àwọn nǹkan tí wọ́n máa ń bìkítà nípa rẹ̀ tẹ́lẹ̀, ìyípadà ńláńlá nínú ìmọ̀lára, sísọ̀rọ̀ nípa jíjẹ́ ẹrù tàbí níní ìmọ̀lára àìnírètí tàbí ìhámọ́. NIMH dábàá pé nígbà tí àwọn àmì bíi ìwọ̀nyí bá le tí wọ́n sì ti dúró fún ọ̀sẹ̀ méjì tàbí jù bẹ́ẹ̀ lọ, àkókò ti tó láti mú akọ́ṣẹ́mọṣẹ́ wá.

A kò retí pé kí o ṣàyẹ̀wò àìsàn kankan. O kàn ń ṣàkíyèsí, tí o sì ń dárúkọ ohun tí o rí pẹ̀lẹ́pẹ̀lẹ́. "Mo ti ṣàkíyèsí pé o kò tíì jẹ́ ara rẹ gan-an láìpẹ́, mo sì bìkítà nípa rẹ. Ṣé o ti ronú láti bá ẹnìkan sọ̀rọ̀?" Lẹ́yìn náà o lè ràn án lọ́wọ́ pẹ̀lú apá tó le ní tòótọ́ nígbà tí o ti rẹ̀ tẹ́lẹ̀: wíwá orúkọ kan, ṣíṣe ìpè náà, dídé ìpàdé àkọ́kọ́. Ìṣàkóso àwọn ìgbésẹ̀ ti rírí ìrànlọ́wọ́ lè dà bí èyí tí kò ṣeé ṣe láti inú ipò rírẹlẹ̀. Ìyẹn ni ibi tí ọ̀rẹ́ dúróṣinṣin ti níyelórí gidigidi.

Bí o bá ń ṣàníyàn nípa ààbò wọn

Nígbà mìíràn àníyàn náà ń jinlẹ̀ sí i, ẹ̀rù sì ń bà ọ́ pé ẹni náà lè pa ara rẹ̀ lára. Ìwà-àdánidá sábà máa ń jẹ́ láti fẹsẹ̀ tẹ̀ẹ́lẹ̀ yí i ká. Ìtọ́ni láti ọ̀dọ̀ àwọn akọ́ṣẹ́mọṣẹ́ ìṣòro jẹ́ ìdàkejì. Béèrè tààrà àti pẹ̀lú ìfarabalẹ̀. "Ṣé o ń ronú nípa ìpara-ẹni?" Bíbéèrè kì í gbin èrò náà sí ọkàn. Ohun tó ń ṣe ni sísọ fún ẹni náà pé a gbà wọ́n láàyè láti jẹ́ olóòótọ́, àti pé o lè fara da òtítọ́.

988 Suicide and Crisis Lifeline ṣàpèjúwe gbogbo rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí àwọn ìgbésẹ̀ tó ṣe kedere díẹ̀: béèrè, wà níbẹ̀, ràn wọ́n lọ́wọ́ láti wà láìséwu, ràn wọ́n lọ́wọ́ láti darapọ̀ mọ́ àtìlẹyìn tó ń tẹ̀síwájú, kí o sì tọ̀ wọ́n wò lẹ́yìn náà. Òfin gbọin kan la gbogbo rẹ̀ kọjá. Bí ẹnìkan bá sọ fún ọ pé àwọn ní ètò láti pa ara wọn lára, má ṣe fọwọ́ sí láti pa á mọ́ ní àṣírí. Ìyẹn ni ìlérí kan tí o kò gbọ́dọ̀ ṣe. Mú ìrànlọ́wọ́ wọlé, kódà bí ó bá jẹ́ pé ìṣẹ́jú náà á dà bí àjèjì, nítorí ọ̀nà mìíràn burú jù. O lè pe tàbí kọ ìfọ̀rọ̀wérọ̀ sí 988 fúnra rẹ, fún ìtọ́ni, kódà bí kì í bá ṣe ìwọ ni ó wà nínú ìṣòro.

Má ṣe jó ara rẹ run

Títọ́jú ẹnìkan ní àkókò òkùnkùn ní iye rẹ̀, bíbá tẹ̀síwájú pé kò ní i sì ni bí àwọn ènìyàn rere ṣe ń tán ní ìdákẹ́rọ́rọ́. Kódà àwọn akọ́ṣẹ́mọṣẹ́ ìṣòro sọ ọ́ ní gbangba: ṣíṣàtìlẹyìn fún ẹlòmíràn lè rẹ ìlera ọpọlọ tìrẹ, a sì gbà ọ́ láàyè, kódà a retí i pé, kí o wá àtìlẹyìn pẹ̀lú.

Ìyẹn lè túmọ̀ sí gbígbáralé àwọn ènìyàn tìrẹ, pípa apá kan lára ìṣesí rẹ mọ́, tàbí ṣíṣètò ààlà tí o lè dì mú gan-an. Ìwọ kì í ṣe oníṣègùn-ọkàn wọn, o kò sì lè wà ní àrọ́wọ́tó ní aago mẹ́ta òwúrọ̀ ní gbogbo òru láéláé láìsí nǹkan tó ń fọ́. Dídì ààlà mú kì í ṣe kíkọ̀ wọ́n sílẹ̀. Ìwọ tó dúró ṣinṣin tí o sì ń dúró síbẹ̀ wúlò fún wọn gan-an ní ọjọ́ pípẹ́ ju ìwọ tó ti tẹ́ pẹrẹsẹ lọ.

O kò ní ṣe gbogbo ìjíròrò lọ́nà tó tọ́. O máa kọsẹ̀ lórí gbólóhùn kan, tàbí kí o wo fóònù rẹ ní àkókò tí kò tọ́, tàbí kí o sọ ohun tí kò ṣèrànwọ́ kí o sì ronú pìwàdà nípa rẹ̀ lẹ́yìn náà. Ó dára. Ẹni tó ń bá farahàn, láìpé, sàn ju ẹni tó dúró títí tí ó fi mọ ohun tó yẹ kí ó sọ gan-an. Fífarahàn ni gbogbo ọ̀ràn náà. Ìyókù ni ẹ lè jọ yanjú papọ̀.

Àwọn Orísun

• National Institute of Mental Health, Caring for Your Mental Health
• Mayo Clinic, Depression: Supporting a family member or friend
• 988 Suicide & Crisis Lifeline, Help Someone Else
• Mental Health First Aid, The Quiet Power of Empathic Listening