Àníyàn Nípa Ìtọ́jú Ìlera àti Eyín: Bí O Ṣe Lè Rí Ìtọ́jú Tí O Nílò Nígbà Tí Ìpàdé Bá Ń Dẹ́rù Bà Ọ́

Ìpàdé náà wà lórí kàlẹ́ndà. O lè rí i láti ọ̀pọ̀ ọjọ́ sẹ́yìn, ìdún jẹ́ẹ́ kan tó ń pariwo sí i bí ó ṣe ń súnmọ́. Bóyá àga tó ń tẹ̀ sẹ́yìn àti ìmọ́lẹ̀ dídán ni. Bóyá ohun èlò ìwọ̀n ẹ̀jẹ̀, tàbí abẹ́rẹ́, tàbí àkókò tí ẹnì kan tó wọ aṣọ ilé ìwòsàn bá wo ìbòjú tí ó sì dákẹ́. Bóyá o kò tilẹ̀ lè sọ ohun tí ó jẹ́. O kàn mọ̀ pé inú rẹ máa ń jábọ̀ nígbà tí ọ̀rọ̀-ìránnilétí bá dé, ohùn kékeré kan á sì bẹ̀rẹ̀ sí í wá ìdí láti fagilé rẹ̀.

O wà láàrin àwùjọ tó wọ́pọ̀ gan-an. Nǹkan bí ìdámẹ́ta àwọn ènìyàn ní United States ló ròyìn ìbẹ̀rù nípa ìtọ́jú eyín, nǹkan bí ẹnì kan nínú mẹ̀jọ sì ń rù ú ní ìwọ̀n tó lágbára tó láti pè ní àìsàn-ìbẹ̀rù, gẹ́gẹ́ bí Cleveland Clinic ṣe sọ. Ìbẹ̀rù ìtọ́jú ìlera ń tẹ̀lé ìlànà kan náà. Ọ̀pọ̀ ènìyàn tó ń darí àwọn ilé-iṣẹ́ tí wọ́n sì ń tọ́ ọmọ tí wọ́n sì ń kojú ìdààmú gidi lójoojúmọ́ ni ojú wọn máa ń fẹ̀ díẹ̀ nínú yàrá ìdúró. Ìbẹ̀rù náà kì í ṣe àbùkù ìwà. Ó jẹ́ ètò iṣan-ara tó ń ṣe ohun tí a ṣẹ̀dá rẹ̀ fún gan-an, ní ibi tí kò ti ṣèrànwọ́ ní tòótọ́.

Ìṣòro ni ohun tí ìbẹ̀rù ń rọ̀ ọ́ láti ṣe. Ìwẹ̀nùmọ́ eyín tí o fò kọjá. Àmì àìsàn tó ń dàmú tí o ń rò pé wàá ṣàyẹ̀wò. Ìwé-oògùn tí o kò lọ mú. Yíyẹra dà bí ìtura ní ìṣẹ́jú náà, lẹ́yìn náà ó máa ń mú ewu náà pọ̀ sí i jẹ́ẹ́, nítorí pé ìṣòro kékeré tí o kò wò kì í sábà dúró ní kékeré. Nítorí náà ó tọ́ láti mú un lọ́wọ́, kì í ṣe nítorí pé ìbẹ̀rù náà jẹ́ òmùgọ̀, ṣùgbọ́n nítorí pé ìtọ́jú tó wà ní ìhà kejì rẹ̀ ṣe pàtàkì.

Ìdí tí ara rẹ fi ń wo àyẹ̀wò bí ewu

Ọpọlọ rẹ ní ètò ìdágìrì àtijọ́, tó yára tí kò ronú ní ọ̀rọ̀. Ó ń ronú ní àwòṣe. Ìhámóró, àìní ìkáwọ́, ohun mímú, ọwọ́ àjèjì lẹ́gbẹ̀ẹ́ ojú rẹ tàbí iṣan-ẹ̀jẹ̀ rẹ, àṣeéṣe ìròyìn burúkú. Fún apá ọpọlọ rẹ tó dàgbà jù, àga dókítà eyín àti pàjáwìrì gidi lè jọra lọ́nà tó ya ni lẹ́nu. Nítorí náà ó ń ṣe ohun tó mọ̀ jù. Ọkàn á yára, èémí á fẹ́rẹ̀, iṣan á le, àfiyèsí á há mọ́ ewu náà. Kò sí ọ̀kankan lára ìyẹn tó jẹ́ ìpinnu tí o ṣe. Ó ń dé kí o tó ní àǹfààní láti fọ̀rọ̀ wérọ̀ pẹ̀lú rẹ̀.

Èyí náà ni ìdí tí ọ̀pọ̀ ènìyàn fi ń rí ìwọ̀n ẹ̀jẹ̀ gíga ní ilé ìwòsàn tí wọ́n sì ń rí èyí tó pé déédéé ní ilé. Orúkọ kan wà fún un: àrùn-aṣọ-funfun (white coat syndrome), Cleveland Clinic sì fojú díwọ̀n pé ó ń kan nǹkan bí ìdá 15 sí 30 àwọn ènìyàn tó ní ìwọ̀n gíga. A gbé ohun èlò náà kalẹ̀, ara á múra, nọ́ńbà náà á gòkè. Ìdágìrì kan náà ni, tó ń fara hàn gẹ́gẹ́ bí ìwọ̀n.

Fún ọ̀pọ̀ lára wa, ìbẹ̀rù náà pa dà sí ohun pàtó kan. Iṣẹ́-abẹ tó dun wa nígbà tí a wà ní kékeré. Dókítà tó ń hùwà kíkorò. Àkókò tí a rí ara wa ní ìdẹkùn tàbí tí a sọ̀rọ̀ borí wa. Ètò ìdágìrì náà kó ìrírí yẹn pamọ́, á sì tún tanná padà nígbà tí ohunkóhun bá jọ ọ́. Ó tọ́ láti mọ̀ èyí, nítorí pé ó túmọ̀ sí pé ìbẹ̀rù náà jẹ́ ohun tí a kọ́, ohun tí a kọ́ sì lè di ohun tí a ń tú padà. O kò dì mọ́ èyí títí láé.

Irú ìbẹ̀rù rẹ ṣe pàtàkì

"Àníyàn nípa ìlera" jẹ́ àgbákò gbòòrò, ìrànwọ́ tó ń ṣiṣẹ́ sì sinmi lé irú èyí tí o ń rù. Ó tọ́ sí ìṣẹ́jú kan ti ṣíṣòótọ́ pẹ̀lú ara rẹ nípa ohun tó ń da ọ láàmú gan-an, nítorí ìyẹn ni wàá ṣètò yí ká.

Àwọn kan ń bẹ̀rù ìrora, ẹ̀rọ-lílù tàbí abẹ́rẹ́ tàbí iṣẹ́-abẹ fúnra rẹ̀. Àwọn kan ń bẹ̀rù àìní ìkáwọ́, dídùbúlẹ̀ pẹ̀lú ọwọ́ ẹnì kan nínú ẹnu rẹ láìsí ọ̀nà rírọrùn láti sọ̀rọ̀. Àwọn kan ń bẹ̀rù ìdájọ́ náà, ìròyìn pé ohun kan kò dára, tó jẹ́ ìbẹ̀rù ọjọ́ ọ̀la ní tòótọ́ tó wọ aṣọ ilé ìwòsàn. Àwọn kan ní ìbẹ̀rù tó fẹ́rẹ̀ jẹ́ ti ara nìkan, bí i àìsàn-ìbẹ̀rù abẹ́rẹ́ tó lè mú kí àwọn ènìyàn dákú ní tòótọ́, tàbí ìṣesí-ríru tó ń sọ ìwẹ̀nùmọ́ eyín lásán di ìjà. Fún àwọn kan, apá tó burú jù ni àìlágbára ti ìdúró de, aṣọ náà, yàrá tó tutù, aago, àti àìmọ̀.

Wọ́n máa ń bára wọn kọ́ra, dájúdájú. Ṣùgbọ́n wọ́n ń béèrè oríṣiríṣi nǹkan. Ìrora máa ń dáhùn sí ìdẹ̀kun-ìmọ̀lára àti oògùn-ìtura àti dókítà eyín tó ń wádìí. Àìní ìkáwọ́ máa ń dáhùn sí àmì ìdúró àti àlàyé ìṣísẹ̀-ìṣísẹ̀. Ìbẹ̀rù ìdájọ́ máa ń dáhùn sí mímú ẹnì kan lọ pẹ̀lú rẹ àti bíbéèrè lọ́wọ́ dókítà láti rọra kí ó sì ṣàlàyé. Àìsàn-ìbẹ̀rù abẹ́rẹ́ ní àwọn ìgbésẹ̀ pàtó tirẹ̀. Nígbà tí o bá lè sọ irú rẹ̀, wàá dẹ́kun bíba ìkùukùu tí kò ṣe kedere jà, wàá sì bẹ̀rẹ̀ sí í yanjú ìṣòro tó dájú.

Kí ọjọ́ náà tó dé: dín àìmọ̀ kù

Ìpín ńlá nínú ìbẹ̀rù ìlera àti eyín ni ìbẹ̀rù ohun tí a kò mọ̀. Ọkàn máa ń fi àwọn ohun tó burú jù kún ààyè òfìfo. Fífún un ní ìsọfúnni gidi ń mú ààyè kúrò lọ́wọ́ rẹ̀.

• Sọ fún wọn pé àníyàn ń bà ọ́. Èyí ni ohun kan tó wúlò jù tí o lè ṣe, àwọn ènìyàn sì ń fò ó kọjá nítorí ìtìjú. Pè wọ́n ṣáájú, tàbí sọ ọ́ ní ibi tábìlì, tàbí kọ ọ́ sórí ìwé-ìbéèrè. Àwọn ilé ìwòsàn tó dára máa ń bá àwọn aláìsàn tó ní àníyàn lò lójúmọ́, wọn ìbá sì fẹ́ mọ̀. NHS ń fún ni níṣìírí ní pàtàkì láti sọ ìbẹ̀rù rẹ jáde kí ìwọ àti olùtọ́jú lè ṣètò ìbẹ̀wò náà papọ̀.
• Béèrè fún àlàyé ìṣísẹ̀-ìṣísẹ̀. Béèrè kí dókítà eyín tàbí dókítà ṣàlàyé ohun tí wọ́n fẹ́ ṣe kí wọ́n tó ṣe é. Ìyàlẹ́nu ni ọ̀pọ̀ ohun tó ń sọ ọ́ di ìdẹ́rùbà. Ọ̀rọ̀ tó rọrùn bí "wàá rí ìtẹ̀mọ́lẹ̀ díẹ̀ báyìí, kò sí ìrora mímú" lè yí gbogbo ìrírí náà padà.
• Ṣètò ní àkókò tí másùnmáwo kéré. Àkókò kùtùkùtù òwúrọ̀ túmọ̀ sí àkókò díẹ̀ tí o fi ń bẹ̀rù rẹ̀ àti àǹfààní tó kéré pé o ti jókòó ń bà nínú yàrá ìdúró nígbà tí wọ́n ń pẹ́.
• Mú ohun ìdúró-ṣinṣin wá. Agbọ́rọ̀sí-etí pẹ̀lú àkójọ orin tàbí pọ́dúkáàsì tó mọ̀. Ẹni tí o gbẹ́kẹ̀lé nínú yàrá ìdúró, tàbí nínú yàrá náà gan-an bí wọ́n bá gbà á láàyè. Ohun kan láti dì mú. Ìwọ̀nyí kì í ṣe ti ọmọdé. Wọ́n ń fún ètò iṣan-ara rẹ ní ohun ṣinṣin láti so mọ́.
• Rọra pẹ̀lú ohun ìmúniyára. Fi kọfí àfikún sílẹ̀ ní òwúrọ̀ yẹn. Caffeine àti ọkàn tó ń sáré ń bọ́ ara wọn, wọn á sì ti nọ́ńbà ẹ̀jẹ̀ yẹn sókè pẹ̀lú.

Nínú àga náà: àwọn ìgbésẹ̀ tó ń ṣiṣẹ́ ní tòótọ́

Nígbà tí ìdágìrì náà ti ń dún, o kò lè fi ọ̀rọ̀ mú ara rẹ balẹ̀. Kàkà bẹ́ẹ̀, ìwọ àti ara rẹ ni ẹ ó jọ ṣiṣẹ́.

1. Fa ìtújáde ẹ̀mí gùn sí i. Fa ẹ̀mí wọlé fún ìkà lọ́ra mẹ́rin, kí o sì tú u jáde fún ìkà mẹ́fà. Ìtújáde ẹ̀mí tó gùn jù jẹ́ ọ̀kan lára àwọn ọ̀nà tààrà díẹ̀ tí o ní fún ìdáhùn ìtura ti ara. Ìyíká mẹ́ta tàbí mẹ́rin tó láti mú ìdààmú kù. Kò sí ẹni tó máa ṣàkíyèsí pé o ń ṣe é.
2. Fohùnṣọ̀kan lórí àmì ìdúró. Pinnu lórí àmì tó ṣe kedere, tó sábà jẹ́ gbígbé ọwọ́ òsì rẹ sókè, tó túmọ̀ sí dídúró. NHS gbà nímọ̀ràn gan-an èyí. Ìbẹ̀rù pé kò sí ọ̀nà àbáyọ sábà máa ń tóbi ju ohunkóhun tí iṣẹ́-abẹ náà ń ṣe, mímọ̀ pé o lè dúró sì máa ń túmọ̀ sí pé o kì yóò nílò rẹ̀ láé.
3. Fún àfiyèsí rẹ ní iṣẹ́. Tẹ gìgísẹ̀ rẹ mọ́ ilẹ̀ kí o sì ṣàkíyèsí ìtẹ̀mọ́lẹ̀ náà. Ka àwọn ohun-ìbolẹ̀ àjà. Kọ orin kan nínú ọkàn rẹ. Ọpọlọ arónú àti ọpọlọ ìdágìrì ń jà lórí àfiyèsí kan náà, nítorí náà gbà á ní ọwọ́ ní mọ̀ọ́mọ̀.
4. Rẹ èjìká rẹ sílẹ̀ kí o sì tú àgbọ̀n rẹ sílẹ̀. Ìbẹ̀rù máa ń fara pamọ́ sínú ara. Àwọn ènìyàn tó wà nínú àga dókítà eyín máa ń di ibi ìsinmi-apá mú tí wọ́n sì ń pa àgbọ̀n mọ́ra líle. Ìtúsílẹ̀ tí a mọ̀ọ́mọ̀ ṣe, èjìká sísàlẹ̀, ọwọ́ ṣíṣí, ń fi àmì tó dákẹ́ jù ránṣẹ́ padà sí ọpọlọ.
5. Pín in sí àwọn ẹ̀yà kékeré. O kò gbọdọ̀ la gbogbo ìbẹ̀wò náà kọjá. Ohun tí o ní láti ṣe ni láti la ìṣẹ́jú tó ń bọ̀ yìí kọjá. Lẹ́yìn náà èyí tó tẹ̀lé e. Dídín àsìkò kù ń dín ìbẹ̀rù kù.

Ọ̀rọ̀ kan fún ìbẹ̀rù abẹ́rẹ́, tó jẹ́ ẹranko tirẹ̀: yí ojú rẹ padà, sọ fún àwọn òṣìṣẹ́, kí o sì béèrè bóyá o lè dùbúlẹ̀. Fún àwọn kan, ọ̀nà pàtó ti fífún iṣan le fún ìgbà díẹ̀ láti mú ìwọ̀n ẹ̀jẹ̀ dúró ń ṣèrànwọ́ láti dènà dídákú. Nọ́ọ̀sì lè ṣàlàyé rẹ̀ fún ọ. Kò sí ẹ̀bùn fún fífaradà á ní ìdákẹ́rọ́rọ́.

Wo olùtọ́jú náà bí alábàáṣiṣẹ́pọ̀ rẹ, kì í ṣe onídàájọ́ rẹ

Ọ̀pọ̀ ìbẹ̀rù ìlera máa ń rò jẹ́ẹ́ pé ẹni tó wà níwájú rẹ ń fún ọ ní àmì-ìdíwọ̀n. Dókítà eyín á kórìíra bí ó ṣe ti pẹ́ tó. Dókítà á bá ọ wí nípa ìwúwo, sìgá mímu, àti ohun tí o ti ń yẹra fún. Ìtàn yẹn máa ń mú kí àwọn ènìyàn jìnnà sí ìtọ́jú fún ọ̀pọ̀ ọdún, ó sì sábà jẹ́ èké. Wọ́n ti rí gbogbo rẹ̀. Àlàfo ọdún márùn-ún láàrin àwọn ìwẹ̀nùmọ́ kì í ṣe ohun ìyàlẹ́nu fún dókítà eyín; ojúmọ́ lásán ni.

O lè gbé àwọn ìlànà kalẹ̀. Dán díẹ̀ lára ìwọ̀nyí wò:

• Béèrè kí dókítà bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú ètò náà, kì í ṣe ọ̀rọ̀-ìkìlọ̀. "Ṣé o lè sọ ohun tí a ó ṣe tó kàn fún mi, kí a sì lè sọ̀rọ̀ nípa ọ̀ràn ìgbé-ayé lẹ́yìn náà?"
• Mú àkójọ àwọn ìbéèrè rẹ tí a kọ sílẹ̀ wá kí ìbẹ̀rù má bàa nu ìrántí rẹ nù lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀ tí ilẹ̀kùn bá ṣí.
• Kọ àkọsílẹ̀, tàbí béèrè bóyá o lè gba apá tí wọ́n ń ṣàlàyé àbájáde sílẹ̀. Àníyàn máa ń jẹ ìsọfúnni run; gbígbà-sílẹ̀ ń jẹ́ kí o gbọ́ ọ padà nígbà tí o bá balẹ̀ sí i.
• Bí olùtọ́jú kan bá ń kọ ọ́ sílẹ̀ tàbí tó ń sọ ìbẹ̀rù náà di búburú sí i, o lè wá ẹlòmíràn. Ẹni tó bá ọ mu jẹ́ ara ìtọ́jú, kì í ṣe ohun aláfẹ̀.

Àníyàn nípa ìròyìn burúkú tọ́ sí ọ̀rọ̀ òtítọ́ tirẹ̀. Yíyẹra fún ìpàdé náà kì í yẹra fún ìròyìn náà. Ó kàn ń sún un síwájú dé ibi tí àwọn àṣàyàn tó dára ti kéré sí i. Rírí ohun kan ní ìbẹ̀rẹ̀, nígbà tó wà ní kékeré tó sì ṣeé wò, ni gbogbo ìdí tí àwọn ìbẹ̀wò wọ̀nyí fi wà. Apá tó bẹ̀rù jù nínú rẹ ń gbìyànjú láti dáàbò bò ọ́, ohun tó dára jù tí o lè ṣe fún un sì ni láti lọ bí ó ti wù kó rí.

Nígbà tí ìbẹ̀rù bá tóbi ju àwọn ẹ̀tàn díẹ̀ lọ

Nígbà mìíràn, ìmísí àti ìbánisọ̀rọ̀ dáadáa kò tó, ìyẹn kì í sì ṣe àìkúnjúwọ̀n akitiyan. Bí ìbẹ̀rù rẹ bá lágbára tó pé o ti lo ọdún gbọọrọ láìsí ìtọ́jú, tàbí tí o ń fagilé àwọn ìpàdé tí o mọ̀ pé o nílò, tàbí tí ẹ̀rù ń bà ọ́ ní ẹnu-ọ̀nà, o ní àwọn àṣàyàn gidi tó tọ́ sí bíbéèrè nípa rẹ̀.

Ọ̀pọ̀ ilé ìwòsàn ló ń pèsè oògùn-ìtura fún àwọn aláìsàn tó ní àníyàn, láti oògùn ìdẹ̀rọ̀ pẹ̀lẹ́ dé oògùn-ìtura tó jinlẹ̀ jù fún iṣẹ́-abẹ ńlá. NHS ń ṣiṣẹ́ ètò oògùn-ìtura àkànṣe fún ìdí gan-an yìí, kí iṣẹ́ pàtàkì lè wáyé láìfi ẹni tó bẹ̀rù kọjá ohun tó lè faradà. Béèrè. Ó jẹ́ ìbéèrè tó wọ́pọ̀, kì í ṣe ojúrere àkànṣe.

Fún ìbẹ̀rù fúnra rẹ̀, ohun èlò tó gbéṣẹ́ jù fún ìgbà pípẹ́ ni ìtọ́jú-ọpọlọ nípa ìṣesí àti ìrònú (cognitive behavioral therapy), ìtọ́jú ìjíròrò kúkúrú tó dá lé kókó, tó sábà jẹ́ ìpàdé díẹ̀, kì í ṣe ọdún gbọọrọ lórí àga. NHS England tọ́ka sí ìpìlẹ̀ ẹ̀rí tó lágbára fún CBT nínú àníyàn eyín àti ti ìlera, tó sábà ń so ó pọ̀ pẹ̀lú ìfarahàn jẹ́ẹ́jẹ́ẹ́, ìṣísẹ̀-ìṣísẹ̀ kí ipò tí a ń bẹ̀rù lè máa pàdánù ìdíwọ́ rẹ̀ lọ́ra. Oògùn-ìtura lè mú ọ la ìpàdé tó ń bọ̀ kọjá. CBT lè túmọ̀ sí pé o kò nílò rẹ̀ títí láé.

Bí ìbẹ̀rù náà bá sì jẹ́ ara ìlànà tó gbòòrò jù, bí àníyàn bá ń farahàn káàkiri ìgbésí ayé rẹ tí kò sì wà nínú yàrá ìdúró nìkan, ìyẹn tọ́ láti gbé dìde pẹ̀lú dókítà tàbí oníṣègùn-ọpọlọ fúnra rẹ̀. Ìbẹ̀rù kan náà tó ń sọ ìwẹ̀nùmọ́ di ohun tí kò ṣeéṣe lè máa ṣe àpẹẹrẹ ọ̀pọ̀ àṣàyàn mìíràn jẹ́ẹ́.

Ìwòye tó jẹ́jẹ́ jù

Ó ń ṣèrànwọ́ láti fi èrò náà sílẹ̀ pé o yẹ kí o wà ní àlàáfíà pẹ̀lú gbogbo èyí. Ọ̀pọ̀ ènìyàn tó dúró ṣinṣin, tó sì lágbára ni kò wà bẹ́ẹ̀. Èròngbà náà kì í ṣe láti má nímọ̀lára ohunkóhun nínú àga yẹn rí. Èròngbà náà ni láti rí ìtọ́jú tí ara rẹ nílò nígbà tí o bá ń nímọ̀lára ohunkóhun tí o ń nímọ̀lára, pẹ̀lú àwọn ohun èlò díẹ̀ nínú àpò rẹ àti àwọn ènìyàn tó mọ̀ pé ẹ̀rù ń bà ọ́.

Bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú ohun kékeré kan. Ṣe ìpè náà. Sọ gbólóhùn náà sókè: "Àníyàn máa ń bà mí gan-an nípa èyí." Ìlà òtítọ́ kan yẹn, ju ẹ̀tàn ìmísí èyíkéyìí lọ, ni ó sábà jẹ́ ibi tí gbogbo nǹkan náà ti bẹ̀rẹ̀ sí í rọrùn.

Àwọn Orísun

• Cleveland Clinic, Dentophobia (Fear of Dentists): Causes, Symptoms & Treatments
• Cleveland Clinic, What Is White Coat Syndrome?
• NHS England, Clinical standards for dental anxiety management
• NHS inform, Coping with a fear of the dentist