Bí O Ṣe Lè Wà Fún Ọ̀rẹ́ Kan Tó Ń Ṣọ̀fọ̀

Ìyá ọ̀rẹ́ rẹ kú ní Ọjọ́ Ìṣẹ́gun. Tàbí ìgbéyàwó wọn parí, tàbí ọmọ náà kò wá, tàbí ajá tí wọ́n ti ní fún ọdún mẹ́rìnlá ni a fi sùn ní àárọ̀ ọjọ́ yẹn. O fẹ́ kàn sí wọn. Lẹ́yìn náà o dúró-gan-an, nítorí apá kan jẹ́ẹ́, ẹlẹ́rù rẹ kún fún ìgbàgbọ́ pé nǹkan pípé kan wà láti sọ, àti pé bí o kò bá lè rí i ìwọ yóò mú gbogbo nǹkan burú síi.

Nítorí náà báyìí ni ohun àkọ́kọ́ láti mọ̀, ó sì ń gba ìfúnpá náà kúrò: kò sí nǹkan pípé kan láti sọ. Kò sí ẹni tó ní àwọn ọ̀rọ̀ tó tún èyí ṣe, nítorí kò sí ohun tó ń tún èyí ṣe. Ohun tí àwọn ènìyàn tó ń ṣọ̀fọ̀ ń rántí, ní ọ̀pọ̀ ọdún lẹ́yìn náà, kì í ṣe ọ̀rọ̀ ìmọ̀-ọ̀rọ̀ ẹnikẹ́ni. Wọ́n ń rántí ẹni tó farahàn. Wọ́n ń rántí ẹni tó dúró.

Ìyẹn ni gbogbo iṣẹ́ náà, ní tòótọ́. O kò ní láti jẹ́ ọlọ́gbọ́n. O ní láti wà níbẹ̀.

Ìdí tí èyí fi rí líle tó bẹ́ẹ̀

Bí kíkàn sí ẹni tó ń ṣọ̀fọ̀ bá mú kí o ní àníyàn, o kò tutù tàbí kí o fọ́. O jẹ́ ènìyàn. Ọ̀pọ̀ wa ni a kò kọ́ rí bí a ṣe ń ṣe èyí. A dàgbà yí àṣà kan ká tó ka ikú gẹ́gẹ́ bí nǹkan láti tójú kúrò kíákíá, nítorí náà a dé ọ̀sẹ̀ tó burú jù ti ẹnì kan láìsí àkọsílẹ̀ àti pẹ̀lú ẹ̀rù púpọ̀.

Ẹ̀rù náà sábà ń dún bí ọ̀kan lára àwọn wọ̀nyí. *Èmi yóò rán wọn létí èmi yóò sì mú kí wọ́n sunkún.* *Èmi yóò sọ nǹkan tó ṣì.* *Mi ò súnmọ́ tó láti dá sí.* Ṣàkíyèsí pé gbogbo àwọn mẹ́tẹ̀ẹ̀ta jẹ́ nípa ìnira rẹ, kì í ṣe ìnílò wọn. Ìyẹn kì í ṣe ìbáwí. Ó kàn wúlò láti rí i, nítorí lẹ́yìn tí o bá rí i o lè gbé e kalẹ̀.

Ìwọ kì yóò rán wọn létí. Àwọn olùwádìí ọ̀fọ̀ àti àwọn oníṣègùn dájú lórí kókó yìí, Harvard Health sì sọ ọ́ ní gbangba: dídárúkọ ẹni tó kú kì yóò mú kí ọ̀rẹ́ rẹ ní ìbànújẹ́ síi. Wọn kò gbàgbé. Pípàdánù náà ni afẹ́fẹ́ tí wọ́n ń mí. Nígbà tí o bá sọ orúkọ náà sókè, o kò ṣí ọgbẹ́ kan. O ń sọ fún wọn pé ẹni náà ṣe pàtàkì, ó sì ṣì ṣe pàtàkì, àti pé wọn kò ní láti gbé ìrántí náà nìkan.

Farahàn, lẹ́yìn náà máa farahàn

Báyìí ni ìṣesí tó fẹ́rẹ̀ẹ́ jẹ́ pé gbogbo ẹni tó ń ṣọ̀fọ̀ ń ṣàpèjúwe. Ní ọ̀sẹ̀ àkọ́kọ́ tàbí méjì, àwọn oúnjẹ ń dé, àwọn káàdì ń kó jọ, fóònù ń tàn. Lẹ́yìn náà ìsìnkú parí, gbogbo ènìyàn padà sí ìgbésí ayé tiwọn, ilé sì dákẹ́ gan-an nígbà tí ọ̀fọ̀ gidi bá ń tẹ̀dó. Àwọn ìpè ń dín kù. Ọ̀fọ̀ kì í dín kù.

Mayo Clinic Health System tọ́ka sí àlàfo yìí gan-an, ó sì jẹ́ ibi tí o lè ṣe oore jù. Ọ̀rẹ́ tó fi ọ̀rọ̀ ránṣẹ́ ní Ọjọ́rú àìròtẹ́lẹ̀ kan oṣù mẹ́ta lẹ́yìn náà, *mò ń ronú nípa ìwọ àti baba rẹ lónìí,* ń fún ni ní nǹkan tó ṣọ̀wọ́n jù tó sì níye lórí ju lasagna mìíràn lọ.

Àwọn ọ̀nà díẹ̀ láti jẹ́ ọ̀rẹ́ yẹn:

• Sàmì sí àwọn ọjọ́ líle. Àwọn ọjọ́ ìbí, ìrántí ọdún ikú, àwọn ọdún àjọyọ̀ àkọ́kọ́. Fi wọ́n sínú kàlẹ́ńdà rẹ báyìí kí o má gbàgbé, kí o sì kàn sí wọn nígbà tí wọ́n bá dé. Àkọsílẹ̀ kúkúrú kan tó.
• Gbé ìṣísẹ̀ ní àkọ́kọ́. Ọ̀pọ̀ àwọn tó ṣọ̀fọ̀ kò lè kó agbára jọ láti béèrè fún ìrànlọ́wọ́, nítorí náà wọn kì yóò ṣe é. Má dúró kí a pè ọ́ padà sínú. Jẹ́ ẹni tó ń bá a lọ ní kíkànkùn.
• Lo orúkọ náà. Sọ̀rọ̀ nípa ẹni tó kú. Pín ìrántí kan, fọ́tò kan, nǹkan kékeré tó ń pani-lẹ́rìn-ín tí wọ́n ṣe. Ó jẹ́ ẹ̀bùn láti gbọ́ pé ẹlòmíì rántí.
• Dín ààlà fún ìbáraẹnisọ̀rọ̀ kù. O kò nílò ìdí tàbí àkókò tó dáa. Emoji ọkàn níye. Memu tí ó ìbá ti wù wọ́n níye.

Fún ni ní nǹkan pàtó, kì í ṣe "ohunkóhun"

"Jẹ́ kí n mọ̀ bí o bá nílò ohunkóhun" jẹ́ ìfẹ́, ó sì jẹ́ fẹ́rẹ̀ẹ́ aláìwúlò pẹ̀lú. Ó kó ìpinnu kan síi fún ẹni tí ọpọlọ rẹ̀ ti ṣú pẹ̀lú ìkùukùu ọ̀fọ̀ láti ṣe, nǹkan kan síi láti ṣàkóso. Wọn fẹ́rẹ̀ẹ́ kì yóò pe ẹnikẹ́ni láé.

Ṣe ìfilọ́lẹ̀ náà ní pàtó dípò bẹ́ẹ̀, níbi tí o bá sì lè ṣe é, kàn ṣe nǹkan náà. Harvard Health àti Mayo méjèèjì dé orí ìmọ̀ràn kan náà níbí. Gbìyànjú:

• "Mò ń mú oúnjẹ alẹ́ wá ní Ọjọ́bọ. Ṣé o fẹ́ kí n fi í sílẹ̀ ní gbàgede, tàbí kí n dúró?"
• "Mo wà ní ṣọ́ọ̀bù. Mò ń mú wàrà, búrẹ́dì, àti kọfí fún ọ. Ohunkóhun mìíràn?"
• "Mo lè gba àwọn ọmọ ní àárọ̀ Ọjọ́ Àbámẹ́ta kí o lè sùn. Èmi yóò wà níbẹ̀ ní aago mẹ́ta."
• "Mo lómìnira láti jókòó pẹ̀lú rẹ kí n sì gba fóònù tàbí kí n ṣàkóso àwọn ìwé. Ọjọ́ wo ló bá ọ mu?"

Ìyàtọ̀ náà ni pé o ti mú iṣẹ́ bíbéèrè náà kúrò. O ti gba nǹkan kúrò lórí àwo wọn dípò fífi kún un.

Ohun láti sọ, àti ohun láti fò kọjá

Ènìyàn ya sí ìtùnú wọ́n sì láìmọ̀ọ́mọ̀ ya sí àwọn ọ̀rọ̀ ìṣẹ̀ǹbáyé. Àwọn tó ń ta jù ni àwọn tó ń gbìyànjú láti rí apá ìmọ́lẹ̀: *wọ́n wà ní ibi tó dára jù, ohun gbogbo ń ṣẹlẹ̀ fún ìdí kan, ó kéré tán wọn kì í jìyà mọ́, àkókò ń wo gbogbo ọgbẹ́ sàn.* Kódà nígbà tí a bá túmọ̀ wọn pẹ̀lú ìfẹ́, àwọn wọ̀nyí lè kàn-án bí ilẹ̀kùn tó ń tì. Wọ́n ń sọ fún ẹni tó ń ṣọ̀fọ̀ jẹ́jẹ́ pé ìrora wọn jẹ́ ìṣòro láti jiyàn kúrò.

O kò ní láti jẹ́ ọlọ́gbọ́n. Àwọn nǹkan olóòótọ́, tó rọrùn ni àwọn tó ń ràn:

• "Ó dùn mí gan-an. Mo fẹ́ràn rẹ."
• "Mi ò mọ ohun tí n óò sọ, ṣùgbọ́n mo wà níbí, n kò sì ní lọ síbìkan."
• "Èyí le gan-an. O kò ní láti wà dáadáa nísinsìnyí."
• "Sọ fún mi nípa wọn."

Ìkẹyìn yẹn ni a fún níye díẹ̀. Sábà ohun tó kún fún ìfẹ́ jù tí o lè fún ni kì í ṣe gbólóhùn rárá. Ó jẹ́ àfiyèsí rẹ. Jẹ́ kí wọ́n sọ ìtàn kan náà ní ẹ̀ẹ̀mẹta. Jẹ́ kí ìdákẹ́ wà. O kò nílò láti kún un tàbí kí o tún un ṣe. Ẹni tó nímọ̀lára pé a gbọ́ òun ní tòótọ́, láìsí ṣíṣàkóso tàbí mímú inú dùn fún, ti gba nǹkan tí ọ̀pọ̀ ènìyàn kò ní gbà láé.

Kí o sì takò ìfẹ́-ọ̀hùn láti fi ọ̀fọ̀ sórí àkókò ìṣètò. Kò sí ìyára tó tọ́, kò sì sí ìlà ìparí. Cleveland Clinic ṣàkíyèsí pé ọ̀fọ̀ máa ń wá ní ìgbì dípò ìpele tó tójú, àti pé kò sí àkókò gan-an láé tí ẹni kan fi "parí." Àwọn gbólóhùn bí *o yẹ kí o ti ń tẹ̀síwájú báyìí* kì í ṣe ìṣírí. Wọ́n jẹ́ fífisílẹ̀ kékeré. Jẹ́ kí ọ̀rẹ́ rẹ ṣọ̀fọ̀ ní ìyára tiwọn, fún ìgbà yòówù tó máa pẹ́.

Nígbà tó tóbi ju bí ọ̀rẹ́ ṣe lè gbé

Ọ̀fọ̀ kì í ṣe àìsàn ọpọlọ. Ó jẹ́ ìfẹ́ tí kò ní ibi tí ó lọ, ọ̀pọ̀ ènìyàn, tí a bá fún ní àkókò àti ìtìlẹ́yìn, díẹ̀díẹ̀ ń tún rí ìdúró wọn pa dà bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé wọ́n ti yí padà fún ayérayé.

Ṣùgbọ́n nígbà mìíràn ọ̀fọ̀ ń di. Nígbà tí ìrora bá dúró ní gbígbẹ̀ bákan náà ní ọdún kan lẹ́yìn náà, nígbà tí ọ̀rẹ́ rẹ kò lè ṣiṣẹ́ lójoojúmọ́, tó ń yẹra fún gbogbo ènìyàn, tàbí tó dà bí ẹni tó dì nínú pípàdánù náà láìsí ìtura kankan ní ìríran, ìyẹn lè jẹ́ ohun tí àwọn oníṣègùn pè ní ọ̀fọ̀ gígùn tàbí ìdíjú, ó sì ń dáhùn dáradára sí ìrànlọ́wọ́ akọ́ṣẹ́mọṣẹ́. Dídárúkọ rẹ̀ jẹ́jẹ́ lè jẹ́ ìṣe ìfẹ́: "Mo ti ṣàkíyèsí bí èyí ṣe wúwo síbẹ̀, mò sì ń ṣe kàyéfì bóyá kíkà sí ẹnì kan lè ràn ní láti gbé e. Èmi yóò ran ọ́ lọ́wọ́ láti wá ẹnì kan bí o bá fẹ́."

Fi àfiyèsí síi bí o bá gbọ́ àìní-ìrètí tó ń wọlé. Bí ọ̀rẹ́ rẹ bá sọ tàbí tọ́ka sí pé ìgbésí ayé kò níye, pé wọ́n fẹ́ pòórá, tàbí pé gbogbo ènìyàn ìbá sàn jù láìsí wọn, mú un ní tòótọ́ kí o sì dúró nítòsí. O kò nílò láti ní àwọn ìdáhùn. O nílò láti má fi wọ́n sílẹ̀ nìkan pẹ̀lú rẹ̀, kí o sì ran wọ́n lọ́wọ́ láti dé ìtìlẹ́yìn gidi, yálà ó jẹ́ dókítà wọn, oníṣègùn ọpọlọ, tàbí ìlà ìdààmú. Sísọ "mò ń ṣàníyàn nípa rẹ, mò sì ń dúró gan-an níbí" kì í ṣe púpọ̀ jù. Ó lè jẹ́ ohun gbogbo.

O kò lè gba pípàdánù náà kúrò. Ìyẹn kì í ṣe iṣẹ́ rẹ láé. Ohun tí o lè jẹ́ ni wíwà ṣinṣin, tó ń padà ní àsìkò kan tí ọ̀pọ̀ ènìyàn ń ṣàmìlọ. Fi ọ̀rọ̀ náà ránṣẹ́. Sọ orúkọ náà. Farahàn lẹ́ẹ̀kan síi ní oṣù tó ń bọ̀. Báyìí ni a ṣe ń gbé ẹni kan kọjá nǹkan tó burú jù tó ti ṣẹlẹ̀ sí wọn rí, kì í ṣe nípa ìṣe pípé kan, bíkòṣe nípa àwọn ènìyàn tó kàn ń bá a lọ ní padà.

Àwọn orísun

• Mayo Clinic Health System, Offering support to the grieving
• Harvard Health Publishing, Ways to support someone who is grieving
• Cleveland Clinic, Grief: What It Is, Types, Symptoms & How To Cope