Àyẹ̀wò Ọ̀sọ̀ọ̀sẹ̀: Wíwà Nítòsí Nígbà tí Ayé Bá Ń Dí

Ọ̀pọ̀ àjọṣepọ̀ kì í wó lulẹ̀ ní ọ̀sẹ̀ búburú kan ṣoṣo. Wọ́n ń fà lọ díẹ̀díẹ̀. Ẹ̀yin méjèèjì ni ẹ ń jí ní kùtùkùtù, ẹ̀yin méjèèjì ni ẹ ń pẹ́, ẹ̀yin méjèèjì ni ẹ ń fi etí kan gbọ́rọ̀ lórí àwo nígbà tí fóònù rẹ ń tàn lórí kọ́ńtà. Kò sí ẹni tó ń jà. Kò sí ẹni tó ń bínú kúrò. Ẹ kàn ń fẹ́ láti sọ̀rọ̀ ní tòótọ́ ṣùgbọ́n ẹ kì í rí alẹ́ tí agbára wà fún ẹ̀yin méjèèjì. Oṣù ń kọjá. Nígbà náà, ní alẹ́ kan lásán, o wo ẹnì kan tí o fẹ́ràn kọjá yàrá, o sì rí i pé ẹ ti di ọ̀rẹ́ ilé tó ń kún fún ìbọ̀wọ̀, tí ẹ jọ ń pín kàlẹ́ńdà.

Fífà-lọ yẹn wọ́pọ̀ tó bẹ́ẹ̀ tí ó lè rí bíi ohun tí kò ṣeé yẹ̀. Kì í ṣe bẹ́ẹ̀. Ojútùú rẹ̀ kéré ó sì rọ̀ ju bí àwọn ènìyàn ṣe ń retí lọ. Ó jẹ́ àyẹ̀wò déédéé, tí a mọ̀ọ́mọ̀ ṣe, àkókò tí a yà sọ́tọ̀ láti mọ bí ẹnì kejì ṣe wà kí a sì sọ bí àwa náà ṣe wà.

Èyí ń ṣiṣẹ́ fún ìgbéyàwó. Ó tún ń ṣiṣẹ́ fún ọ̀rẹ́ tó jìnnà, ẹ̀gbọ́n tàbí àbúrò àgbàlagbà, òbí tí o ń pè ní ọjọ́ Sunday, tàbí ọ̀dọ́ tí kò tún sọ nǹkan púpọ̀ mọ́. Ìrísí rẹ̀ á yí padà. Ọ̀rọ̀ pàtàkì náà á dúró.

Ìdí tí ìjẹ́-ọ̀rẹ́ fi nílò ìtọ́jú

Ìtàn àríjẹ kan wà pé ìjẹ́-ọ̀rẹ́ gidi gbọ́dọ̀ máa ṣiṣẹ́ fúnra rẹ̀. Bí ìdè náà bá lágbára, èrò náà ni pé o kò gbọ́dọ̀ ṣètò rẹ̀. Ohun tó bá jáde fúnra rẹ̀ ló rọmáǹtíìkì. Ohun tí a ṣètò jẹ́ iṣẹ́ àṣekára.

Ìwádìí tọ́ka sí ọ̀nà mìíràn. Robert Waldinger ń darí Ìwádìí Harvard lórí Ìdàgbàsókè Àgbàlagbà, tó ti tẹ̀lé àwọn ènìyàn kan náà fún ọdún tó ju ọgọ́rin lọ, ọ̀kan lára àwọn àwárí rẹ̀ tó dúró jù ni pé ìgbóná àjọṣepọ̀ rẹ ní àárín ọjọ́ orí ń sọ àsọtẹ́lẹ̀ ìlera àti ìdùnnú rẹ ní ẹ̀wádún lẹ́yìn náà dáadáa ju ọrọ̀, òkìkí, tàbí kòlẹ́sítẹ́rọ́ọ̀lù lọ. Waldinger sọ ọ́ ní ọ̀nà tó rọrùn láti rántí: àjọṣepọ̀ nílò eré ìdárayá bí ara ṣe nílò rẹ̀. Ó pè é ní ìlera àjọṣepọ̀. Bí a bá fi wọ́n sílẹ̀, àní àjọṣepọ̀ tó dára máa ń ṣòfò jẹ́ẹ́jẹ́, kì í ṣe láti àṣìṣe kan ṣoṣo, bíkòṣe láti ìkọ̀sílẹ̀ lásán.

Ohun tó wà nínú ewu kò jẹ́ ti ìmọ̀lára nìkan. Ilé-Iṣẹ́ Ìjọba fún Ọjọ́-ogbó ti America (National Institute on Aging) so ìdánìkanwà àti ìyà-sọ́tọ̀ tó pẹ́ pọ̀ mọ́ ọ̀pọ̀ àìsàn ọkàn, ìsoríburúkú, àti ìdínkù ìrònú. A ṣe wá jinlẹ̀ tó bẹ́ẹ̀ fún ìsopọ̀ tí àìsí rẹ̀ fi ń fojú han nínú ara bíi másùnmáwo ìwọ̀nba. Apá ìdàkejì rẹ̀ ni ìtura náà. Ìfarakanra kékeré, tí a máa ń tún ṣe, ni ọ̀pọ̀ ohun tó ń mú kí ìdè kan wà láàyè. O kò nílò ìhùwàsí ńlá. O nílò àṣà.

Kí ni àyẹ̀wò jẹ́ ní gidi

Àyẹ̀wò jẹ́ àkókò tí a dáàbò bò níbi tí àjálá kan ṣoṣo jẹ́ ẹ̀yin méjèèjì. Kì í ṣe àwọn ètò. Kì í ṣe àkókò àwọn ọmọ tàbí ẹni tó máa pe adáṣe-àwọ̀mì. Àwọn wọ̀nyẹn ṣe pàtàkì, ṣùgbọ́n wọ́n máa ń gbé gbogbo ohun tó jẹ́ ẹlẹgẹ́ jáde bí o bá jẹ́ kí wọ́n ṣe bẹ́ẹ̀, ọ̀pọ̀ tọkọtaya sì ti ní ìṣe púpọ̀ nípa sísọ̀rọ̀ àwọn iṣẹ́ ilé.

Àwọn olùtọ́jú-ọpọlọ tọkọtaya tó ń tẹ̀lé ọ̀nà Gottman ń kọ́ni ní ìtumọ̀ èyí tí wọ́n ń pè ní "Ipò Ìṣọ̀kan," ìjókòó ọ̀sọ̀ọ̀sẹ̀ níbi tí àwọn tọkọtaya ti ń pààrọ̀ ìdáhùn sí ìbéèrè díẹ̀ tó rọrùn. Ìlànà náà yẹ ká yá nítorí ètò rẹ̀ ń ṣe iṣẹ́ jẹ́ẹ́. O bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú ohun tó ń lọ dáadáa kí o tó fọwọ́ kan ohun tí kò lọ.

Àyẹ̀wò sábà máa ń gba ìlù mẹ́rin kọjá:

1. Ìmoore lákọ̀ọ́kọ́. Ẹnì kọ̀ọ̀kan ń dárúkọ ohun díẹ̀ pàtó tí ẹnì kejì ṣe ní ọ̀sẹ̀ yìí tó gún régé. Kì í ṣe "o dára," bíkòṣe "o ṣé fún gbígba iṣẹ́ àárọ̀ ní ọjọ́ Tuesday kí n lè sùn." Jíjẹ́ pàtó ló ń mú un ṣeé gbàgbọ́.
2. Ohun tó dára. Ìṣẹ́jú kan lórí ohun tó rọrùn tàbí tó lọ́wọ̀ọ̀ tàbí tó dàbí àjọṣiṣẹ́ láìpẹ́. Èyí ni apá tí àwọn ènìyàn ń fò, fífò rẹ̀ sì ni ìdí tí ọ̀pọ̀ "ìsọ̀rọ̀pọ̀" fi ń dà bí ìkọlùjà.
3. Ohun tó le. Báyìí ni o ń gbé ohun tó ti wà lọ́kàn rẹ dìde, nígbà tó ṣì kéré. Ọ̀ràn kan, tí a sọ jẹ́ẹ́, bíi ìmọ̀lára tìrẹ dípò ìdájọ́ wọn.
4. Ohun tó tẹ̀ lé. Ẹnì kọ̀ọ̀kan ń béèrè ohun kan pàtó tí yóò ràn án lọ́wọ́ láti nímọ̀lára ìjẹ́-ọ̀rẹ́ ní ọ̀sẹ̀ tó ń bọ̀.

Ìyẹn ni. Ìṣẹ́jú ogún lè bò ó. Kókó rẹ̀ kì í ṣe láti yanjú gbogbo ìgbésí ayé rẹ ní alẹ́ ọjọ́ Sunday. Ó jẹ́ láti dènà kí àwọn ohun kéékèèké kí ó má kójọpọ̀ di ohun ńlá.

Bí o ṣe lè jẹ́ kí ó dúró

Apá tó le kì í ṣe ìjíròrò náà. Ó jẹ́ dídé bẹ̀, ọ̀sẹ̀ dé ọ̀sẹ̀, nígbà tí àárẹ̀ bá mú ọ. Àwọn nǹkan díẹ̀ ń ràn ọ́ lọ́wọ́.

Fi í mọ́ ohun tí o ti ń ṣe. Bí ìpàdé oúnjẹ ọ̀sán tó dúró ṣáṣá ṣe rọrùn láti pa mọ́ ju "ẹ jẹ́ ká rí ara wa lọ́jọ́ kan" tó ṣì lọ́rọ̀ọ̀, àyẹ̀wò á là nígbà tí a bá gbìn ín. Ọjọ́ Sunday lẹ́yìn àwo. Kọfí àkọ́kọ́ ọjọ́ Saturday. Ìrìn àjò ìpadàbọ̀ láti ilé àwọn àna. Àṣà máa ń so mọ́ ìlànà tó wà tẹ́lẹ̀ dáadáa ju sí èrò rere lọ.

Jẹ́ kí ó kúkúrú kí o sì dáàbò bò ó gidigidi. Ìṣẹ́jú mẹ́ẹ̀ẹ́dógún tó dúró ṣáṣá dára ju àpérò wákàtí méjì akíkanjú tí o máa bẹ̀rù tí o sì máa fagilé. Fóònù sílẹ̀ àti ojú sí ojú bí o bá lè ṣe é. Bí o bá ń ṣe àyẹ̀wò pẹ̀lú ẹni tó jìnnà, ìpè gidi dára ju fífi ìhìn ránṣẹ́ lọ, nítorí ohùn ń ru ìgbóná ìfẹ́ tí ìbòjú ń tẹ́ jáde.

Bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú ohun rere, ní tòótọ́. Ọpọlọ wa yára láti forúkọ àríwí sílẹ̀ ó sì lọ́ra láti forúkọ inúrere sílẹ̀, nítorí náà ìgbésẹ̀ ìmoore kì í ṣe ohun àìnídìí. Òun ni ohun tó ń mú kí ìgbésẹ̀ tó le ṣeé gbà. Nígbà tí ẹnì kan bá nímọ̀lára pé a rí i fún ohun tó ń ṣe dáadáa, ó lè gbọ́ ohun tí kò lọ dáadáa láìmúra dání fún ìkọlù.

Nígbà tí ó bá dé àkókò rẹ láti sọ ohun tó le, gbà á bíi tìrẹ. "Ìdánìkanwà ti ń bà mí láìpẹ́, mo sì fẹ́ ọ" ń ṣí ilẹ̀kùn. "O kì í fi àkókò sílẹ̀ fún mi láé" ń tì í pa. Ọ̀sẹ̀ kan náà, ìdánìkanwà kan náà, ìjíròrò tó yàtọ̀ pátápátá. Bẹ̀rẹ̀ jẹ́ẹ́, dárúkọ ìmọ̀lára náà, béèrè ohun tí o fẹ́.

Nígbà tí ó bá dé àkókò rẹ láti gbọ́, kàn gbọ́rọ̀. Ìgbésẹ̀ tó lágbára jù tí o lè ṣe ni láti wádìí pẹ̀lú ìfẹ́ dípò dídáàbò bo ara rẹ. Béèrè ìbéèrè. Sọ ohun tí o gbọ́ padà kí o tó ṣàlàyé ara rẹ. Ọ̀pọ̀ ènìyàn kì í béèrè kí o yanjú ohunkóhun. Wọ́n ń béèrè kí a lóye wọn, ìlóye sì ń gún régé bíi ìtọ́jú.

Nígbà tí kò bá lọ dáadáa

Àwọn àkọ́kọ́ díẹ̀ á rí bíi ohun ìtìjú. Yíyì, àní tó dàbí ìṣeré díẹ̀. Ìyẹn jẹ́ ohun àdánidá ó sì máa dín kù. Bá a lọ fún mẹ́ta tàbí mẹ́rin kí o tó pinnu bóyá ó ń ṣiṣẹ́.

Ní àwọn ọ̀sẹ̀ kan, apá tó le á gbóná o kò sì lè gún régé. Nígbà tí ìyẹn bá ṣẹlẹ̀, ọgbọ́n rẹ̀ ni láti lọ́ra dípò títì kọjá pẹ̀lú ipá. Bí ọ̀kan lára yín bá kún fún ìmọ̀lára, tí ọkàn ń lù kánkán, tí ọ̀fun le, tí kò sì gbọ́ ẹnì kejì mọ́, ẹ ti dẹ́kun sísọ̀rọ̀, ẹ sì ti bẹ̀rẹ̀ ìdáàbòbò. Dárúkọ rẹ̀ pẹ̀lú ìfẹ́. "Mo fẹ́ máa bá a lọ, ṣùgbọ́n mo nílò ìṣẹ́jú ogún." Gba ìsinmi náà, ṣe ohun tó ń mú ara rẹ balẹ̀, kí o sì padà wá. Ìjíròrò tí a dá dúró tí ẹ parí dáadáa dára ju ìjíròrò tí ẹ parí tí ó dun ẹ̀yin méjèèjì lọ.

Bí ọ̀ràn kan tó ń dun ni bá ń farahàn léraléra tí kò sì yí padà, tàbí bí àyẹ̀wò náà fúnra rẹ̀ bá ń yí di ìjà déédéé, ìyẹn kì í ṣe àmì pé o kùnà lórí èyí. Ó jẹ́ àmì pé ọ̀ràn náà tóbi ju bí ìsọ̀rọ̀ ọ̀sọ̀ọ̀sẹ̀ ṣe lè dì mú lọ. Olùtọ́jú-ọpọlọ tọkọtaya tàbí olùmọ̀ràn ìdílé kì í ṣe àṣàyàn ìkẹyìn fún àjọṣepọ̀ tó wà lẹ́nu etí. Ọ̀pọ̀ ènìyàn tó dúró ṣáṣá tó sì nífẹ̀ẹ́ ń lo ọ̀kan bíi àtúnṣe, gẹ́gẹ́ bí o ṣe lè rí olùkọ́ láti mú ọ dára sí i lórí ohun tó ṣe pàtàkì. Bí àjọṣepọ̀ kan bá sì máa ń jẹ́ kí o nímọ̀lára ìbẹ̀rù, ìṣàkóso, tàbí àìléwu, ìyẹn kọjá àyẹ̀wò èyíkéyìí, wíwá ìrànlọ́wọ́ ìkọ̀kọ̀ sì ni ìgbésẹ̀ akíkanjú tó sì tọ́.

Ṣùgbọ́n ní ọ̀pọ̀ ìgbà, kì í ṣe ìyẹn ni ó ń ṣẹlẹ̀. Ní ọ̀pọ̀ ìgbà, ènìyàn méjì kàn dí, wọ́n sì jẹ́ kí okùn náà tú. Òtítọ́ tó ń tuni nínú ni bí ó ṣe kéré tó láti gbé e sókè padà. Ìṣẹ́jú mẹ́ẹ̀ẹ́dógún òtítọ́, ní alẹ́ kan tí ẹ bá ń fi ìyẹn yí ojú fo ara yín kọjá, tó láti rán ẹ̀yin méjèèjì létí pé ẹ̀yin ṣì wà lórí ẹgbẹ́ kan náà. Bẹ̀rẹ̀ ní ọ̀sẹ̀ yìí. Ìjíròrò tí o ń fẹ́ láti ṣe ni ẹni tó yẹ ká fi sí kàlẹ́ńdà.

Àwọn Orísun

• Harvard Gazette, Work out daily? OK, but how socially fit are you?
• The Gottman Institute, How to Have a State of the Union Meeting
• National Institute on Aging (NIH), Loneliness and Social Isolation: Tips for Staying Connected