Àwọn Àṣà Mẹ́rin Tó Ń Sọ Àsọtẹ́lẹ̀ Ìpínyà, àti Ohun Tó Yẹ Kí a Ṣe Dípò Rẹ̀

Fojú inú wo àríyànjiyàn lásán kan. A kò ṣí ẹ̀rọ ìfọ̀-àwo, lẹ́ẹ̀kan sí i, ọ̀kan nínú yín sì sọ ohun kan nípa rẹ̀. Ohun kékeré ni. Ṣùgbọ́n níbìkan láàrin ìṣẹ́jú méjì tó tẹ̀lé e, ìjíròrò náà dá jíjẹ́ nípa àwo dúró, ó sì bẹ̀rẹ̀ sí jẹ́ nípa ẹni tí ẹ̀yin méjèèjì jẹ́. Ohùn á yí padà. Ojú á yí padà. Ọ̀kan nínú yín á tutù á sì dákẹ́, èkejì á máa tì síwájú, ẹ̀yin méjèèjì á sì lọ sùn tí ẹ nímọ̀lára bí àjèjì díẹ̀ sí i.

Gbogbo tọkọtaya ló ní àwọn òru bí ìyẹn. Òtítọ́ tó le ni pé àwọn àpẹẹrẹ ìjà kan, tí a bá tún ṣe léraléra, ń ṣe ìpalára gidi sí àjọṣepọ̀, àwọn olùwádìí sì lè ṣàwárí wọn.

Onímọ̀-ẹ̀kọ́-ọpọlọ John Gottman lo ọ̀pọ̀ ọdún nínú yàrá ìwádìí tó dàbí ilé-gbé kékeré ní Yunifásítì Washington, ó ń ya àwòrán tọkọtaya bí wọ́n ṣe ń sọ̀rọ̀ nípa àìfohùnṣọ̀kan wọn. Àwọn ẹgbẹ́ rẹ̀ tọpasẹ̀ ojú, ọ̀rọ̀, àti ìlù ọkàn. Lẹ́yìn náà wọ́n tẹ̀lé àwọn tọkọtaya kan náà fún ọ̀pọ̀ ọdún láti rí ẹni tí ó jọ dúró àti ẹni tí kò ṣe bẹ́ẹ̀. Láti inú gbogbo àwòrán yẹn, àṣà pàtó mẹ́rin fara hàn gẹ́gẹ́ bí àwọn tó máa ń farahàn nígbà gbogbo nínú àwọn àjọṣepọ̀ tó ń lọ sí ìṣòro. Gottman fún wọn ní orúkọ tó gbóná, the Four Horsemen, orúkọ yẹn sì ti dúró nítorí pé àwọn àpẹẹrẹ náà rọrùn láti dá mọ̀ ní kété tí o bá mọ ohun tí o ń wò.

Ìròyìn rere tó wà nísàlẹ̀ gbogbo èyí: àṣà ni wọ̀nyí, kì í ṣe àbùkù ìwà. A lè fi àṣà tó dára jù rọ́pò àṣà. Ẹ jẹ́ kí a gba orí ọ̀kọ̀ọ̀kan wọn, kí a sì lo àkókò gidi lórí ohun tó yẹ kí a wá dípò rẹ̀.

Àṣà kìíní: ìbáwí

Ìyàtọ̀ wà láàrin ẹ̀dùn-ọkàn àti ìbáwí, ó sì yẹ láti ní kúlẹ̀kúlẹ̀ nípa rẹ̀.

Ẹ̀dùn-ọkàn jẹ́ nípa ohun kan tó ṣẹlẹ̀. "Ọkàn mi kò balẹ̀ nígbà tí o kò fi ránṣẹ́ pé o ó pẹ́ dé." Ìbáwí gba àsìkò kan náà, ó sì tọ́ka sí ènìyàn náà. "O kì í ronú nípa ẹnikẹ́ni àyàfi ara rẹ." Ọ̀kan jẹ́ nípa ìṣẹ̀lẹ̀. Èkejì jẹ́ ìdájọ́ lórí ẹni tí wọ́n jẹ́.

Àwọn ọ̀rọ̀ náà *nígbà gbogbo* àti *láé* jẹ́ àmì. Bẹ́ẹ̀ ni ìyọ́ láti "èyí dà mí láàmú" sí "ohun kan ṣàṣìṣe pẹ̀lú rẹ." Gbogbo ènìyàn ló ń ṣe ìbáwí nígbà mìíràn, ọ̀rọ̀ líle kan ṣoṣo kò sì ní parí ohunkóhun. Ewu náà ni nígbà tí ó bá di ìṣètò àkọ́kọ́, ọ̀nà tí gbogbo àìfohùnṣọ̀kan ń gbà.

Àṣà kejì: ẹ̀gàn

Nínú mẹ́rin náà, èyí ni èyí tó yẹ láti mú lọ́nà tó ṣe pàtàkì jù. Nínú ìwádìí Gottman, ẹ̀gàn ni asọtẹ́lẹ̀ tó lágbára jù pé àjọṣepọ̀ kan yóò tú ká.

Ẹ̀gàn jẹ́ ìbáwí tí a fi ìríra kún. Yíyí ojú. Ìfín. Ẹ̀gàn-ọ̀rọ̀ tí a pinnu láti fi dun ni. Ìṣẹ̀fẹ̀, ìfibú, bí bá ọkọ tàbí aya rẹ sọ̀rọ̀ ní ọ̀nà tí o kò ní jẹ́ kí ẹnikẹ́ni bá ọ̀rẹ́ sọ̀rọ̀ láé. Nísàlẹ̀ rẹ̀ ni ìdúró ti wíwo ẹnì kejì mọ́lẹ̀, kíká wọn sí ẹni tó wà nísàlẹ̀ rẹ dípò ẹni tó wà lẹ́gbẹ̀ẹ́ rẹ.

Ó ń ṣe ìbàjẹ́ ju ohunkóhun mìíràn lọ nítorí ó lòdì sí ìfẹ́ àti ọ̀wọ̀, àwọn ènìyàn sì ń nímọ̀lára rẹ̀ nínú ara wọn. Ẹ̀gàn sọ fún ọkọ tàbí aya rẹ pé o ti jáwọ́ nínú jíjẹ́ ẹgbẹ́ wọn. Nǹkan díẹ̀ ló ń ba ìfẹ́ jẹ́ kánkán ju bẹ́ẹ̀ lọ.

Àṣà kẹta: ìgbèjà-ara

Èyí dà bí ohun tó bọ́gbọ́n mu pátápátá láti inú, ìyẹn gan-an ni ìdí tó fi lẹ̀ mọ́ni tó bẹ́ẹ̀.

Nígbà tí o bá nímọ̀lára pé à ń kọlù ọ́, o ó gbèjà ara rẹ. O ó ṣàlàyé ìdí tí kì í fi ṣe àṣìṣe rẹ, o ó tọ́ka sí ohun tí wọ́n kọ́kọ́ ṣe, o ó fi ẹ̀dùn-ọkàn padà pàdé ẹ̀dùn-ọkàn. Ó dà bí ìdáàbòbò-ara. Fún ọkọ tàbí aya rẹ, ó dà bí kíkọ̀ láti gbọ́ tiwọn, àti ìhìn jẹ́ẹ́ pé tiwọn nìkan ni ìṣòro náà.

Ìgbèjà-ara jẹ́ ọ̀nà láti dá ọkọ tàbí aya rẹ lẹ́bi ní ti gidi nígbà tí ó ń dún bí ẹni pé o kàn ń dúró fún ara rẹ.

Ìṣòro náà ni pé kì í mú ọ̀rọ̀ rọlẹ̀ láé. Ó ń sọ fún ẹnì kejì pé àníyàn wọn kò já mọ́ nǹkan kan, torí náà wọ́n á sọ ọ́ sókè sí i, báyìí ẹ̀yin méjèèjì ń gbèjà ara, kò sì sí ẹni tó ń fetísílẹ̀.

Àṣà kẹrin: ìdákẹ́rọ́rọ́

Àṣà kẹrin ni èyí tó dàbí pé kò jẹ́ nǹkan kan rárá. Ògiri á dìde. Ọ̀kan nínú tọkọtaya á dá ìfèsì dúró, á wo ibòmíì, á dákẹ́, ó ṣeéṣe kí ó kúrò nínú yàrá. Láti òde ó lè dà bí ohun tí ó tutù tàbí kódà ìkà.

Ó sábà máa ń jẹ́ pé kì í ṣe bẹ́ẹ̀. Ìdákẹ́rọ́rọ́ sábà máa ń ṣẹlẹ̀ nígbà tí ara ẹnì kan bá kún àkúnwọ́sílẹ̀ tó bẹ́ẹ̀, ọkàn ń lù gbọ̀nmùgbọ̀nmù, ètò ara ti kún àkúnya, débi pé wọn kò lè gba ọ̀rọ̀ mìíràn wọlé mọ́. Dídákẹ́ jẹ́ ìgbìyànjú tó gbẹ̀yìn láti dá àkúnya náà dúró. Ìṣòro náà ni pé ọkọ tàbí aya tó ṣẹ́kù tí ó ń bá ògiri sọ̀rọ̀ nímọ̀lára pé a kọ̀ òun sílẹ̀, ó sì máa ń tì síwájú, èyí tó ń mú kí àkúnya bo ẹni tó dákẹ́ náà sí i. Yíká àti yíká.

Bí àwọn mẹ́rin náà ṣe ń bọ́ ara wọn

Wọ́n kì í sábà farahàn ní òun nìkan. Wọ́n máa ń dé ní ọ̀wọ̀ọ̀wọ́, ọ̀kọ̀ọ̀kan ń pe èyí tó tẹ̀lé e.

Ó sábà máa ń bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú ìbáwí. Ìbáwí, tí a bá tún ṣe, á di ẹ̀gàn. Ẹ̀gàn á pe ìgbèjà-ara, nítorí ta ni kì yóò gbèjà ara rẹ̀ lòdì sí ẹ̀gàn. Nígbà tí ìgbèjà kò sì yí ohunkóhun padà, ẹnì kan á dákẹ́rọ́rọ́ nígbẹ̀yìn á sì lọ. Ohun tó bẹ̀rẹ̀ bí ẹ̀rọ ìfọ̀-àwo tí a kò ṣí ti di àyíká pípa tó ń ṣe ara rẹ̀ báyìí, a kò sì sọ̀rọ̀ nípa ìṣòro àkọ́kọ́ náà rárá.

Rírí àyíká náà ni ìgbésẹ̀ gidi àkọ́kọ́. O kò lè dá àpẹẹrẹ tí o kò lè dárúkọ dúró. Ní kété tí o bá lè sọ fún ara rẹ, ní àsìkò náà, *áà, èyí ni ti ẹ̀gàn,* o ti dá àyè kékeré sílẹ̀ láti ṣe ohun tó yàtọ̀.

Ohun tó yẹ kí a ṣe dípò rẹ̀

Yàrá ìwádìí Gottman kò kàn ṣàkọsílẹ̀ ohun tó ń ba àjọṣepọ̀ jẹ́. Wọ́n kẹ́kọ̀ọ́ nípa àwọn tọkọtaya tó ń jà tí wọ́n sì jọ ń gbé pọ̀ pẹ̀lú ayọ̀, àwọn tọkọtaya wọ̀nyẹn kò sì jẹ́ aláìní-ìjà. Wọ́n jà tó. Ọ̀nà ìgbésẹ̀ tó yàtọ̀ ni wọ́n kàn ní. Fún àṣà apanirun kọ̀ọ̀kan, ìgbésẹ̀-àtakò tó dára ilera wà.

Dípò ìbáwí: bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lẹ́, kí o sì sọ ohun tí o nílò

Ọ̀nà tí ìjíròrò ṣe ń bẹ̀rẹ̀ máa ń pinnu bí ó ṣe ń parí. Ìbẹ̀rẹ̀ líle fẹ́rẹ̀ẹ́ ṣèdánilójú ìparí líle.

Torí náà, bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú bí o ṣe nímọ̀lára àti ohun tí o fẹ́, lo "èmi" dípò "ìwọ." Kì í ṣe "ìwọ kì í ràn mí lọ́wọ́ níbí láé," bí kò ṣe "ara mi ti rẹ̀, mo sì fẹ́ràn ìrànlọ́wọ́ nínú ilé ìdáná lálẹ́ yìí lóòótọ́." Àìní kan náà, ìlẹ̀kùn tó yàtọ̀ pátápátá. Ọ̀kan á mú ọkọ tàbí aya rẹ wà ní ìgbèjà kí o tó parí gbólóhùn. Èkejì á pè wọ́n wọlé.

Dípò ẹ̀gàn: kọ́ àṣà ìmoore

Ẹ̀gàn ń hù nínú ilẹ̀ tí a ti gbàgbé. Òògùn-àtọ́gùn rẹ̀ kì í ṣe ohun tí o ṣe láàrin ìjà. Ohun tí o kọ́ ní gbogbo ọjọ́ lásán ni, nípa ṣíṣàkíyèsí àti sísọ sókè àwọn ohun tí o mọyì nípa ẹni tí o wà pẹ̀lú rẹ̀.

Gottman pè é ní "àwọn nǹkan kékeré léraléra." Ọpẹ́ tòótọ́. Dídárúkọ ohun tí o mọyì. Ooru díẹ̀ tí a fún láìsí ìdí. Àwọn tọkọtaya tó ń ṣe èyí déédéé ń kó ìṣúra ìfẹ́-rere jọ, nígbà tí ìjà bá sì dé, ó ṣeéṣe gan-an kí wọ́n túbọ̀ ka ara wọn ní ọ̀nà oore. Ìwádìí rẹ̀ tọ́ka sí òfin ìwọ̀nba kan: nínú àwọn àjọṣepọ̀ tó dúró, tó láyọ̀, àwọn àsìkò rere pọ̀ ju àwọn tó burú lọ ní nǹkan bí márùn-ún sí ọ̀kan. O kò ní àfojúsùn láti má ní àsìkò búburú láé. O ní àfojúsùn láti jẹ́ kí àwọn tó gbóná máa lọ síwájú.

Dípò ìgbèjà-ara: gba apá kan nínú rẹ̀

O kò ní láti gba gbogbo ẹ̀sùn náà. O kàn ní láti rí apá tó tọ́ kí o sì gbà á, tọkàntọkàn.

"O tọ̀nà, mo gbàgbé lóòótọ́, mo sì lóye ìdí tó fi bí ọ nínú." Ìyẹn nìyẹn. Ó dà bí ẹni tí kò ní ààbò, ó fẹ́rẹ̀ẹ́ dàbí àdánù. Ní ìṣe ó ń ṣe ìdàkejì, nítorí ní kété tí ọkọ tàbí aya rẹ bá nímọ̀lára pé a gbọ́ wọn, ooru á jáde kúrò nínú àríyànjiyàn. Ìgbèjà-ara ń dá epo si iná. "Bẹ́ẹ̀ ni, apá yẹn wà lọ́rùn mi" kékeré, olóòótọ́, ń pa á.

Dípò ìdákẹ́rọ́rọ́: béèrè ìsinmi-àsìkò gidi

Tí o bá lè nímọ̀lára pé ara rẹ ń kún àkúnya, ọkàn ń sáré, ọpọlọ ń di òfìfo, ìfẹ́ láti sá, dídákẹ́ tí o sì ń díbọ́n bí ẹni pé o ń fetísílẹ̀ kò ní ràn ẹnikẹ́ni nínú yín lọ́wọ́. Dárúkọ rẹ̀ kí o sì béèrè fún ìdáwọ́dúró.

Sọ ohun kan bíi, "Mo fẹ́ yanjú èyí, ṣùgbọ́n ọkàn mi ru jù láti ronú dáadáa. Ṣé a lè lo ìṣẹ́jú ogún kí a sì padà sí i?" Ìṣẹ́jú ogún náà ṣe pàtàkì. Ìyẹn ni nǹkan bí ìgbà tí ara tó kún àkúnya nílò láti fara balẹ̀ ní ti gidi. Kí o sì ṣe ohun tó ń mú ìtura ní ti gidi láàrin àkókò náà, ìrìn, orin, mímí lọ́ra, kì í ṣe àdánrawò ọkàn nípa bí wọ́n ṣe ṣì rìn tó. Kí o sì padà wá. Ìlérí láti padà ni kókó gbogbo rẹ̀. Ìsinmi-àsìkò jẹ́ ọ̀nà láti wà nínú ìjíròrò, kì í ṣe ọ̀nà láti sá kúrò nínú rẹ̀.

Ìgbà tó yẹ láti wá ìrànlọ́wọ́

Ọ̀pọ̀ tọkọtaya ló lè yí àwọn àpẹẹrẹ wọ̀nyí padà fúnra wọn ní kété tí wọ́n bá lè rí wọn. Àwọn kan kò lè ṣe é, ìyẹn sì kì í ṣe ìkùnà. Tí ìjà kan náà bá ń yí ká láìka ohun tí o gbìyànjú sí, tí ẹ̀gàn bá ti di afẹ́fẹ́ tí o ń mí, tàbí tí ọ̀kan nínú yín bá ti jáwọ́ jẹ́ẹ́jẹ́ẹ́, oníṣègùn-ọpọlọ tọkọtaya tó dára lè ràn ọ́ lọ́wọ́ ní àwọn ọ̀nà tí àpilẹ̀kọ kan ṣoṣo kò lè ṣe. Àwọn ọ̀nà tí a kọ́ lórí ìwádìí yìí, títí kan Gottman-method therapy àti emotionally focused therapy, ti ran ọ̀pọ̀ tọkọtaya lọ́wọ́ láti rí ọ̀nà padà.

Ìlà tó le sí i tún wà tó yẹ láti sọ ní gbangba. Àwọn àpẹẹrẹ tó wà níbí jẹ́ nípa ìjà lásán láàrin ènìyàn méjì tí wọ́n ní àbò pẹ̀lú ara wọn ní ìpìlẹ̀. Tí o bá nímọ̀lára ẹ̀rù ọkọ tàbí aya rẹ nígbà kan, tí ìdẹ́rùbà, ìṣàkóso, tàbí ìpalára ara tàbí ìbálòpọ̀ èyíkéyìí bá wà, ìyẹn kì í ṣe ìṣòro ìbáraẹnisọ̀rọ̀ tí a lè jíròrò, kì í sì í ṣe tìrẹ láti tún ṣe nìkan. Wá lẹ́ẹ̀kún-un ìṣúnná-ìwà-ipá-ilé (domestic-violence hotline) tàbí akọ́ṣẹ́mọṣẹ́ tó lè ràn ọ́ lọ́wọ́ láti ronú nípa àbò rẹ. O tọ́ sí láti nímọ̀lára àbò pẹ̀lú ẹni tí o fẹ́ràn.

Bí ọ̀kan nínú èyí bá sì ru ìwúwo kan sókè tó dàbí ohun tó tóbi ju àjọṣepọ̀ náà fúnra rẹ̀, irú tó ń tẹ̀lé ọ wọ inú ìyókù ìgbésí ayé rẹ, jọ̀wọ́ bá dókítà tàbí oníṣègùn-ọpọlọ sọ̀rọ̀. O kò ní láti yanjú rẹ̀ fúnra rẹ.

Ọ̀pọ̀ àjọṣepọ̀ kì í parí nínú ìbúgbàù kan tó gbóná. Wọ́n ń rẹ̀wẹ̀sì gba ẹgbẹ̀rún ìjíròrò kékeré tó dá jíjẹ́ oore dúró lọ́ra. Èyí sì tún ni apá tó ní ìrètí. Àtúnṣe ń ṣẹlẹ̀ ní ọ̀nà kan náà, ìjíròrò tó dára kan lọ́wọ́ọ̀wọ́, bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú èyí tó kàn.

Àwọn Orísun

• The Gottman Institute, The Four Horsemen: Criticism, Contempt, Defensiveness, and Stonewalling
• The Gottman Institute, The Four Horsemen: The Antidotes
• Psychology Today, Antidotes for the 4 Strongest Predictors of Divorce