Fífi Ìkanra Ọkàn Sílẹ̀ Kí Ó Tó Le

Ẹnì kan tó súnmọ́ ọ ṣe ohun kan tí kò dára. Bóyá wọ́n yẹ ìlérí kan, wọ́n gba ìyìn tó yẹ kó jẹ́ tìrẹ, wọ́n sọ ọ̀rọ̀ ìkà tí wọn kò lè fà padà láéláé. Ó tọ́ fún ọ láti farapa lọ́kàn. Wàhálà náà ni ohun tó ń ṣẹlẹ̀ lẹ́yìn náà, ní àwọn ọ̀sẹ̀ àti oṣù tó tẹ̀lé e, nígbà tí ìpalára náà kò bá jẹ́ ìṣẹ̀lẹ̀ kan mọ́ ṣùgbọ́n tó bẹ̀rẹ̀ sí í di ojú tí o fi ń wo nǹkan. O ń tún ìṣẹ̀lẹ̀ náà ṣe nínú ìwẹ̀. O gbọ́ orúkọ wọn, ẹ̀rẹ̀kẹ́ rẹ sì le kọ́rọ́. Nǹkan kékeré, tó yàtọ̀, tí wọ́n ṣe lónìí ni a kó pọ̀ mọ́ ẹ̀ṣẹ̀ àtijọ́ náà. Ìmọ̀lára náà ti dáwọ́ dídáhùn sí wọn, ó sì ti bẹ̀rẹ̀ sí í gbé inú rẹ.

Ìyẹn ni ìkanra ọkàn. Àkókò kan sì wà, ní ìbẹ̀rẹ̀, nígbà tí ó ṣì rọ̀ tó láti bá ṣiṣẹ́.

A fẹ́ ṣàlàyé nǹkan kan kedere láti ìbẹ̀rẹ̀, nítorí ó yí ohun gbogbo tó tẹ̀lé e padà. Fífi ìkanra ọkàn sílẹ̀ kì í ṣe fún àǹfààní ẹlòmíràn. Ó jẹ́ fún tìrẹ. O lè jọ̀wọ́ ìkanra lọ, síbẹ̀ kí o ṣì fi àyè sí àárín ìwọ àti wọn, kí o ṣì di ààlà rẹ mú, kí o sì máà gbẹ́kẹ̀lé wọn nínú ohun kan náà mọ́ láéláé. Èròngbà náà kì í ṣe láti jẹ́ ẹni rere. Ó jẹ́ láti dáwọ́ rírù ẹrù tó ń wúwo sí ọ jù lọ.

Ìdí tí ìmọ̀lára tó tọ́ fi ń di ohun líle

Ìkanra ọkàn ni ohun tí ìbínú ń dà nígbà tí kò bá ní ibi tí yóò lọ tí ó sì ní àkókò tó pọ̀ láti jókòó. Ìbínú ìpilẹ̀ṣẹ̀ náà ní iṣẹ́ kan: ó sọ fún ọ pé a ti kọjá ààlà kan. Apá yẹn dára. Ṣùgbọ́n ìbínú yẹ kó ru sókè kó sì rẹ̀ dànù. Nígbà tí a kò bá sọ ìpalára náà jáde, tí a kò tún un ṣe, tàbí tí a kàn kò yanjú rẹ̀, ọkàn máa ń ṣe ohun tí ọkàn ń ṣe. Ó máa ń rún un jẹ.

Àwọn onímọ̀ nípa ọpọlọ ń pe rírún yẹn ní ìrọ́nú-léraléra (rumination), òun sì ni ẹ̀rọ tó ń sọ ọgbẹ́ kan ṣoṣo di ẹ̀dun-ọkàn tó dúró pẹ́. O máa ń ronú nípa ẹ̀ṣẹ̀ náà, èyí tó mú kí ìmọ̀lára náà mú, èyí tó sì mú kí o túbọ̀ ronú nípa rẹ̀ sí i. Yípo kọ̀ọ̀kan máa ń fi ìpele mìíràn lélẹ̀. Ilé-iṣẹ́ Greater Good Science Center ní UC Berkeley ṣàpèjúwe ìrọ́nú-léraléra gẹ́gẹ́ bí ọ̀nà láti jẹ́ kí ọgbẹ́ àkọ́kọ́ náà máa ṣiṣẹ́ pẹ́ lẹ́yìn tí ìṣẹ̀lẹ̀ náà ti parí, tí a ń tún un ṣe títí tó fi dà bí òtítọ́ nípa ẹni náà dípò ìrántí lásán.

Èyí ni apá tó yẹ ká mú kíákíá. Ìkanra tó jẹ́ ọ̀sẹ̀ díẹ̀ jẹ́ ìmọ̀lára tí ò ń ní. Ìkanra tó jẹ́ ọdún díẹ̀ ti di apá kan bí o ṣe ń wo ẹnì kan, tí a hun mọ́ ọgọ́rùn-ún ìtumọ̀ kékeré. Símẹ́ǹtì náà ṣì tutù ní ìbẹ̀rẹ̀. Ó ṣòro gan-an láti tún un mọ nígbà tó bá ti le.

Ohun tó ń ná ọ ní jẹ́ẹ́jẹ́ẹ́

Àwọn ìtàn tí a ń sọ fún ara wa nípa ìkanra sábà máa ń ṣàpẹẹrẹ rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí irú agbára kan. Mo ń mú wọn jíhìn. Èmi kò gbàgbé. Ṣùgbọ́n ara kì í ní ìrírí ìkanra tí a dì mú bí agbára. Ó ní ìrírí rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí másùnmáwo tí kò dúró, tó ń bá a lọ.

Mayo Clinic, nínú ìtọ́sọ́nà rẹ̀ tó ti pẹ́ lórí èyí, sọ ọ́ ní gbangba: dídi ìkanra àti ìkorò mú lè túmọ̀ sí mímú ìbínú àti ìmọ̀lára àìdọ́gba wá sínú gbogbo ìbáṣepọ̀ àti ìrírí tuntun, títí àtijọ́ á fi kàn awọ̀ sí ìsinsìnyí. Àwọn olùwádìí tó ń kẹ́kọ̀ọ́ ìdáríjì ti wo ohun tí gbígbé ẹ̀dun-ọkàn kalẹ̀ ń ṣe lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀. Mú ẹ̀ṣẹ̀ náà wá sí ọkàn ní kúnná, àwọn àmì másùnmáwo á sì gòkè: ìlù ọkàn, ìfúnpá ẹ̀jẹ̀, ìle iṣan. Fojú inú wo bí o ṣe ń tú u sílẹ̀, àwọn àmì kan náà á sì máa dẹ̀ díẹ̀.

Ìdíyelé wà fún ìbáṣepọ̀ pẹ̀lú, ó sì ń yọ̀ ní àìròtẹ́lẹ̀. Ìkanra ọkàn ṣọ̀wọ́n láti dúró sí ohun tó fà á nìkan. Ó máa ń tú jáde. Ó máa ń farahàn gẹ́gẹ́ bí ìtẹ̀ba nínú ohùn rẹ, bí ìlọ́ra láti dárí àwọn nǹkan kékeré jì, bí ìṣirò-àmì tí o lè má tiẹ̀ ṣàkíyèsí pé o ń ṣe. Ẹnì kejì sábà kì í lè sọ ohun tó yí padà. Wọ́n kàn ń mọ̀ nípa òtútù náà.

Ohun tí fífi sílẹ̀ kì í ṣe

Ọ̀pọ̀ ènìyàn ń kọ iṣẹ́ yìí nítorí wọ́n rò pé ó ń béèrè pé kí wọ́n di ẹni tí a ń tẹ̀ mọ́lẹ̀. Kì í ṣe bẹ́ẹ̀. Ó ṣ'àǹfààní láti ṣe pàtó nípa ohun tí jíjọ̀wọ́ ìkanra ọkàn túmọ̀ sí àti èyí tí kò túmọ̀ sí.

• Kì í ṣe ìgbàgbé. O lè rántí gan-an ohun tó ṣẹlẹ̀ àti ohun tó kọ́ ọ.
• Kì í ṣe ìwádàláre. Nǹkan náà ṣì lè jẹ́ àṣìṣe. Pípè é ní àṣìṣe jẹ́ apá kan iṣẹ́ náà, kì í ṣe ọ̀tẹ̀ sí i.
• Kì í ṣe ìlàjà. O lè fi ìkorò náà sílẹ̀ nígbà tí o ṣì fi ẹni náà sí ọ̀nà jíjìn, tàbí kúrò nínú ìgbésí ayé rẹ pátápátá. American Psychological Association ṣọ́ra láti ya àwọn méjèèjì sọ́tọ̀: ìdáríjì jẹ́ ìyípadà inú lọ́hùn-ún bí o ṣe ń dì ẹ̀ṣẹ̀ náà mú, nígbà tí ìlàjà jẹ́ ìpinnu ọ̀tọ̀ nípa ìbáṣepọ̀ náà. O lè ṣe àkọ́kọ́ láìṣe èkejì.
• Kì í ṣe ìṣẹ̀lẹ̀ akíkanjú kan ṣoṣo. Ó jẹ́ ọ̀nà tí o ń yàn léraléra, sábà ní ìwọ̀nba díẹ̀díẹ̀, ọ̀pọ̀ ìgbà lẹ́yìn tí o rò pé o ti parí tán.

Nígbà tí ènìyàn bá lóye pé wọ́n lè pa ààlà wọn àti ìrántí wọn mọ́, ìkọ̀sílẹ̀ náà sábà máa ń rọ̀ dẹ̀. A kò béèrè pé kí o jọ̀wọ́ ara rẹ. A ń fún ọ ní ọ̀nà láti gbé nǹkan kalẹ̀.

Ọ̀nà àbájáde, nígbà tí o bá ti ṣetán

Kò sí àkókò tó ṣe pàtó fún èyí, tí o bá sì fipá mú un kó tó ṣetán ó máa ń pa dà sí ọ. Kọ́kọ́ fún ìpalára náà ní ẹ̀tọ́ rẹ̀. Nígbà tí o bá ní ìmọ̀lára ìmúratán díẹ̀, àwọn ìgbésẹ̀ díẹ̀ máa ń ṣèrànwọ́ déédéé. Onímọ̀-ọpọlọ Everett Worthington lo ẹ̀wádún gbáà láti kọ́ àti láti dán àwòṣe kan tó pè ní REACH, ẹ̀yà kan rẹ̀ sì jẹ́ ọ̀kan lára àwọn ọ̀nà tí a ti kẹ́kọ̀ọ́ jù lọ.

1. Sọ ìpalára náà ní òtítọ́. Kì í ṣe ẹ̀yà tí a bù kún, kì í ṣe èyí tí a dín kù. Ohun tó ṣẹlẹ̀ gan-an, àti ohun tó ná ọ. O kò lè jọ̀wọ́ ohun tí o kò ní wò tààrà.
2. Gbìyànjú, ní ṣókí, láti rí ẹni náà ní kíkún. Èyí ni ìgbésẹ̀ tó le jù tó sì lágbára jù. Kì í ṣe láti wádàláre wọn, ṣùgbọ́n láti fojú inú wo àwọn ìpọ́njú, ìbẹ̀rù, tàbí ààlà tí wọ́n ń ṣe láti inú rẹ̀. Àwọn tó ń pa wá lára sábà máa ń ṣe é láti inú ọgbẹ́ ara wọn, kì í ṣe ìfẹ́ mímọ́ láti pa ni lára. Rírí ìyẹn kò sọ ìṣe náà di èyí tó dára. Ó sọ ẹni náà di ẹ̀dá ènìyàn lásán dípò ẹ̀mí burúkú nínú orí rẹ.
3. Fún ìjọ̀wọ́ náà gẹ́gẹ́ bí ohun tí o fi ń ta ọrẹ. Worthington ṣàpẹẹrẹ ìdáríjì lápá kan gẹ́gẹ́ bí ẹ̀bùn, tí ó ń rántí àwọn ìgbà tí a dárí jì ọ́ fúnra rẹ. Ìyípadà-èrò náà ṣe pàtàkì: o kò jẹ́ kí wọ́n borí, o ń yàn láti dáwọ́ sísan èlé lórí gbèsè àtijọ́.
4. Pinnu rẹ̀ mọ̀ọ́mọ̀. Ṣe ìyàn náà lọ́nà mímọ̀, kódà kọ ọ́ sílẹ̀. Àwọn ìpinnu tí a ṣe nínú ooru ìmọ̀lára sábà máa ń pòórá nígbà tí ìmọ̀lára náà bá padà.
5. Dì í mú nígbà tí ìkanra bá tún yíká. Yóò ṣe. Ìwádìí Berkeley sọ òtítọ́ nípa èyí: ẹ̀dun-ọkàn àtijọ́ lè tún dìde fún ọ̀pọ̀ ọdún. Nígbà tó bá ṣe bẹ́ẹ̀, o kò bẹ̀rẹ̀ láti ìbẹ̀rẹ̀ mọ́. O rán ara rẹ létí pé o ti yàn tẹ́lẹ̀, o sì jẹ́ kí èrò náà kọjá dípò tí o ó fi bọ́ ọ.

Ohun-èlò mìíràn tó wúlò, tí a fà láti inú iṣẹ́ onímọ̀-ọpọlọ Stanford, Fred Luskin, lórí ìdáríjì: nígbà tí ẹ̀dun-ọkàn bá ń yí ká, fi ọ̀wọ̀ darí àfiyèsí rẹ sí nǹkan rere kan tó wà nísinsìnyí. Ẹ̀mí tó wà nínú àyà rẹ, ẹni tó wà lẹ́gbẹ̀ẹ́ rẹ, òtítọ́ lásán pé ìṣẹ́jú yìí kì í ṣe ìṣẹ́jú tí a pa ọ́ lára. Ìrọ́nú-léraléra máa ń dínkù nígbà tí o bá dáwọ́ fífún un ní àyè.

Nígbà tí kò bá fẹ́ yí

Àwọn ìkanra ọkàn kan kì í rọ̀ pẹ̀lú àwọn ìgbésẹ̀ tó wà lókè, ìyẹn sì jẹ́ ìwífún pàtàkì dípò ìkùnà ní apá tìrẹ. Bí ìpalára náà bá tóbi, bí ó bá dì mọ́ ọ̀tẹ̀ tàbí ìlòkulò, bí o bá rí ara rẹ tí o dí mọ́ ìtúnṣe fún ọ̀pọ̀ oṣù láìsí ìdẹ̀, iṣẹ́ náà lè nílò ju bí ìrànwọ́-ara-ẹni ṣe lè fúnni lọ.

Onímọ̀-ọpọlọ tó ń ṣiṣẹ́ pẹ̀lú ìbáṣepọ̀ tàbí ìpalára-ọkàn lè ràn ọ́ lọ́wọ́ ní ọ̀nà tí àkọsílẹ̀ kan kò lè ṣe. Wọ́n lè jókòó pẹ̀lú ìwọ̀n ohun tó ṣẹlẹ̀, ràn ọ́ lọ́wọ́ láti ya ohun tó jẹ́ tìrẹ gan-an láti jọ̀wọ́ sọ́tọ̀ kúrò nínú ohun tó nílò ààlà gidi tàbí ìjíròrò gidi, kí wọ́n sì dí ọ lọ́wọ́ láti dá ìdáríjì rú pẹ̀lú ìparẹ́-ara-ẹni. Wíwá ìrànwọ́ yẹn kì í ṣe jíjẹ́wọ́ pé o kò lágbára. Àwọn ẹrù kan wà tí a fẹ́ gbé kalẹ̀ pẹ̀lú ẹni mìíràn nínú yàrá.

Bí ìkanra náà bá sì ń gbé lẹ́gbẹ̀ẹ́ ìbáṣepọ̀ tó ń dẹ́rù bà ọ́, níbi tí o ti ní ìmọ̀lára àìséwu, ìṣàkóso, tàbí ìpalára, ìyẹn jẹ́ ọ̀ràn tirẹ̀ ọ̀tọ̀. Fífi ìkanra sílẹ̀ kì í ṣe ìdáhùn sí wíwà nínú ewu láéláé. Àbò ni ó kọ́kọ́ wá, àwọn ènìyàn sì wà tí a ti kọ́ láti ràn ọ́ lọ́wọ́ láti ronú rẹ̀ dáadáa.

Ìrètí jẹ́ẹ́jẹ́ẹ́ nínú gbogbo èyí rọrùn. Ẹ̀yà rẹ tí kò rù ẹ̀dun-ọkàn àtijọ́ ṣì wà nínú rẹ, tó fúyẹ́ díẹ̀, tó gbóná díẹ̀, tó wà ní àyè fún àwọn ènìyàn tí kò pa ọ́ lára. Ẹni yẹn tọ́ sí gbígbà padà. O kò ní láti ṣe é lónìí. O kàn ní láti dáwọ́ fífikún òkìtì náà, kí o sì bẹ̀rẹ̀, ní àwọn ọ̀nà kékeré, sí gbígbé díẹ̀ kúrò.

Àwọn Orísun

• Mayo Clinic, Forgiveness: Letting go of grudges and bitterness
• American Psychological Association, Forgiveness
• Everett Worthington, REACH Forgiveness
• Greater Good in Action, UC Berkeley, Nine Steps to Forgiveness