Owú: Lílóye Rẹ̀ àti Sísọ̀rọ̀ Nípa Rẹ̀

Ẹnìkan rẹ́rìn-ín díẹ̀ jù lórí àwàdà alábàáṣepọ̀ rẹ. Orúkọ ọ̀rẹ́ kan ń padà wá léraléra. O rí àwòrán méjì tí a kò sàmì rẹ sí, ìsúnkì tútù kékeré kan sì kọjá nínú ikùn rẹ. O kò pète láti nímọ̀lára ohunkóhun. Ìmọ̀lára náà dé fúnra rẹ̀, ní kíkún, báyìí ó sì ń sọ àríwí nínú orí rẹ.

Owú nìyẹn. Ó fẹ́rẹ̀ẹ́ jẹ́ pé gbogbo ènìyàn ló ń ní i. Ó jẹ́ ọ̀kan lára àwọn ìmọ̀lára tó wọ́pọ̀ jù tó wà, ó sì tún jẹ́ ọ̀kan lára àwọn tó ń dójú tini jù láti jẹ́wọ́ sókè, èyí gan-an ni ìdí tí ó fi ń jáde nínú ìṣe dípò kí a sọ̀rọ̀ nípa rẹ̀. Àwọn ènìyàn ń ṣàyẹ̀wò fóònù. Wọ́n ń dákẹ́ tí wọ́n sì ń tutù. Wọ́n ń dá ìjà sílẹ̀ nípa ohun mìíràn pátápátá. Ìmọ̀lára náà fúnra rẹ̀ kì í ṣe ìṣòro. Ohun tí a fi ń ṣe ni ó sábà máa ń jẹ́.

Àpilẹ̀kọ yìí jẹ́ nípa lílóye ohun tí owú jẹ́, ìdí tí ó fi ń dì ọ́ mú ní ọ̀nà tó ń ṣe é, àti bí o ṣe lè sọ ọ́ fún ẹlòmíràn ní gidi láìjẹ́ kí ìjíròrò náà di ilé-ẹjọ́.

Owú àti ìlara kì í ṣe ohun kan náà

A ń lo àwọn ọ̀rọ̀ náà lọ́nà pàṣípààrọ̀, ṣùgbọ́n wọ́n tọ́ka sí ẹ̀rù ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀ méjì. Ìlara ni fífẹ́ ohun kan tí ẹlòmíràn ní, iṣẹ́ wọn, ìrọ̀rùn wọn, àjọṣepọ̀ wọn. Owú ni ẹ̀rù pípàdánù ohun kan tí o ti ní tẹ́lẹ̀ fún ẹlòmíràn. Cleveland Clinic fa ìlà náà ní kedere: ìlara jẹ́ nípa gbígbà; owú jẹ́ nípa dídáàbò bò. Nígbà tí o bá ní owú, apá kan nínú rẹ ti pinnu pé ewu wà lórí ohun kan tí o ṣe pàtàkì sí.

Ìyẹn tọ́ láti rò jinlẹ̀, nítorí ó yí gbogbo ìrírí náà padà. Ìtànná owú, lábẹ́, jẹ́ àmì pé o bìkítà. O kì í ní owú lórí àwọn ohun tí o kò náání. Ìṣòro máa ń bẹ̀rẹ̀ nígbà tí fèrè-ìtaniji bá ń dún rara jù tí ó sì ń dún léraléra ju bí ipò gidi náà ṣe tọ́ sí lọ.

Ìdí tí ó fi ń kàn ni tó le bẹ́ẹ̀

Owú kì í sábà rìn dá nìkan. Ó sábà máa ń gùn wọlé lórí ohun kan tó dàgbà tó sì dákẹ́ jù.

Ó sábà máa ń jẹ́ àìníléró, ariwo ẹ̀yìn tó rẹlẹ̀ ti *n kò tó, nígbẹ̀yìn wọ́n á sì mọ̀ ọ́n.* Nígbà tí o kò bá gbẹ́kẹ̀lé iyì ara rẹ dáadáa, gbogbo ìṣẹ̀jú tí kò ṣe kedere ń dàbí ẹ̀rí. Ìwòye kan di ìdájọ́. Cleveland Clinic dárúkọ àìníléró àti iyì-ara-ẹni tó rẹlẹ̀ gẹ́gẹ́ bí ẹ̀rọ tó wọ́pọ̀ jù lẹ́yìn owú, pẹ̀lú ìfiwéra àìdábọ̀, àwọn ọ̀tẹ̀ àtijọ́, àti, nígbà mìíràn, àníyàn tó ń so ara rẹ̀ mọ́ ohunkóhun tó wà nítòsí.

Ìpele ti ara kan tún wà. Ètò ewu kan náà tó ń bójú tó ewu gidi kì í ya ìyàtọ̀ dáadáa láàrin ẹkùn àti èrò náà *inú wọn á dùn jù láìsí mi.* Ó kàn ń dá níná. Ọkàn rẹ yára, àfiyèsí rẹ há, ọkàn rẹ sì bẹ̀rẹ̀ sí í ṣe àwọn ìṣẹ̀lẹ̀-àròsọ. Kò sí ọ̀kan nínú ìyẹn tó jẹ́ àbùkù ìwà. Ó jẹ́ fèrè-ìtaniji àtijọ́ tó ń ṣe iṣẹ́ kan ṣoṣo tó mọ̀.

Àti ìdàrúdàpọ̀ olóòótọ́ nìyí. Nígbà mìíràn, owú ń tọ́ka sí ohun kan gidi. Alábàáṣepọ̀ tó ń fi ìkọ̀kọ̀ ṣe nǹkan ní gidi tàbí tó ń fà kúrò lè ru owú tó péye sókè. Ìmọ̀lára náà kì í wá pẹ̀lú àmì tó ń sọ fún ọ bóyá ìró láti àtijọ́ rẹ ni tàbí ìdáhùn tó bọ́gbọ́n mu sí ìsinsìnyí. Ìyẹn ni iṣẹ́ náà: mímọ èwo ni o ń bá lò kí o tó ṣe é.

Ìdẹkùn ìfiwéra

Irú owú kan pàtó wà tó fẹ́rẹ̀ẹ́ jẹ́ pé kò ní í ṣe pẹ̀lú àjọṣepọ̀ rẹ tí ó sì ní gbogbo ohun ṣe pẹ̀lú ìbòjú-ẹ̀rọ. O ń yíra kiri, àwòrán tó dára jù sì wà, ìsinmi ẹnìkan tí kò lápọ́n, alábàáṣepọ̀ onífẹ̀ẹ́ ẹnìkan, ẹnìkan tó dàbí ẹni tó ní ohun tí o ń bẹ̀rù jẹ́ẹ́jẹ́ẹ́ pé o ń pàdánù. Ìfiwéra ni epo ààyò owú, ayé òde-òní sì fún ọ ní ìpèsè aláìlópin.

Ìdẹkùn náà ni pé o ń fi inú rẹ pípé, tó dàrú wéra pẹ̀lú òde àwọn ènìyàn mìíràn tí a ti ṣàtúnṣe. O mọ gbogbo iyèméjì tí o ti ní rí nípa àjọṣepọ̀ rẹ. O kò mọ ọ̀kankan nínú tiwọn. Nítorí náà, a ti tan ìṣirò náà jẹ láti ìbẹ̀rẹ̀, ó sì máa ń jáde lọ́nà kan náà nígbà gbogbo: gbogbo ẹlòmíràn ti mọ̀ ọ́n, ìwọ kò sì mọ̀.

Ṣíṣàkíyèsí èyí kì í mú kí ìmọ̀lára náà pòórá, ṣùgbọ́n ó yí ìbáṣepọ̀ rẹ pẹ̀lú rẹ̀ padà. Nígbà tí ìgbì owú bá dìde láti inú ìbòjú-ẹ̀rọ dípò láti inú ìṣẹ̀jú gidi pẹ̀lú ẹni gidi, ìyẹn jẹ́ ìròyìn tó wúlò. Ó sábà túmọ̀ sí pé ìmọ̀lára náà jẹ́ nípa ìwọ, àwọn ẹ̀rù rẹ, ìmọ̀lára rẹ nípa ibi tí o dúró sí, kì í sì í ṣe nípa ohunkóhun tí ẹni tó wà lẹ́gbẹ̀ẹ́ rẹ ṣe. Nígbà mìíràn, ìgbésẹ̀ tó ní àánú jù ni láti fi fóònù náà lélẹ̀ kí o sì wo ẹni gidi tó wà nínú yàrá náà dípò àwọn abánidíje àròsọ tó wà lórí gíláàsì náà.

Kí o tó sọ ọ̀rọ̀ kan, wọ abẹ́ rẹ̀

Ìtẹ̀sí náà, nígbà tí owú bá ru sókè, ni láti yálà sìn ín tàbí kí a jù ú sí ẹnìkan. Àwọn méjèèjì ń padà ṣèpalára. Owú tí a sìn ń jò jáde lẹ́gbẹ̀ẹ́ bí ìfura àti ààlà. Owú tí a jù ń gúnlẹ̀ bí ẹ̀sùn, àwọn ẹ̀sùn sì ń mú kí àwọn ènìyàn dáàbò bo ara wọn dípò kí wọ́n sún mọ́.

Nítorí náà, ìgbésẹ̀ kan wà láàrin, ó sì jẹ́ tìrẹ nìkan.

1. Ṣàkíyèsí i láìtẹríba fún un. Nígbà tí ìmọ̀lára náà bá kàn, pè é lórúkọ fún ara rẹ ní kedere: *mo ní owú ní báyìí.* Ìṣe kékeré ti pípè-lórúkọ yẹn ṣe iṣẹ́ gidi. Ìwádìí àwòrán-ọpọlọ lórí ohun tí àwọn onímọ̀-nípa-ọpọlọ ń pè ní pípe-ìmọ̀lára-lórúkọ fi hàn pé fífi ìmọ̀lára sí ọ̀rọ̀ ń rẹ ìgbòkègbodò sílẹ̀ ní àárín fèrè-ìtaniji ọpọlọ. O kò ṣe eré-orí-ìtàgé nípa pípè é lórúkọ. O ń ṣàkóso ara rẹ.
2. Dúró de ìru náà kọjá. Ìṣàn àkọ́kọ́ ti ìmọ̀lára líle èyíkéyìí ni ó kéré jù ní ìgbẹ́kẹ̀lé. Fún un ní ìṣẹ́jú ogún kí o tó sọ tàbí ṣe ohunkóhun. Ó fẹ́rẹ̀ẹ́ jẹ́ pé kò sí ohunkóhun nípa ìmọ̀lára bí èyí tó nílò ìdáhùn lójijì.
3. Béèrè ohun tó ń dáàbò bò. Lẹ́yìn owú náà sábà máa ń jẹ́ àìní kan tó ní ìrísí tó rọ̀ jù: láti nímọ̀lára ẹni tí a yàn, láti nímọ̀lára ààbò, láti nímọ̀lára pé o ṣe pàtàkì sí ẹni yìí. Rí ìyẹn, o sì ti rí ohun tó tọ́ láti sọ̀rọ̀ nípa rẹ̀ ní gidi.
4. Ya ìtàn náà kúrò nínú àwọn òtítọ́. Kọ ohun tí o rí gan-an sílẹ̀, ní ọ̀rọ̀ tó ṣe kedere, kí o sì kọ ohun tí ọkàn rẹ kọ́ lé e lórí lọ́tọ̀. Àlàfo láàrin ọ̀wọ̀n méjì yẹn sábà ni gbogbo ìṣòro náà.

Èyí kì í ṣe nípa sísọ ara rẹ jáde kúrò nínú ìmọ̀lára náà. Ó jẹ́ nípa dídé sí ìjíròrò náà pẹ̀lú ohun tòótọ́ láti sọ dípò ẹ̀sùn tó gbóná, tí kò ṣe kedere.

Bí o ṣe lè sọ̀rọ̀ nípa rẹ̀ ní gidi

Àfojúsùn ìjíròrò náà kì í ṣe láti fa ìlérí jáde tàbí láti borí ìjẹ́wọ́. Ó jẹ́ láti jẹ́ ẹni tí a mọ̀, àti láti jẹ́ kí ẹni kejì sún mọ́ ohun kan tó ẹlẹgẹ́. Ìyẹn ń yí bí o ṣe ń ya ẹnu rẹ padà.

Fi ìrírí ti ara rẹ ṣáájú, kì í ṣe ìhùwàsí wọn. Ìdí kan wà tí àwọn onímọ̀-ìtọ́jú-ọkàn fi ń tẹnu mọ́ àwọn gbólóhùn "èmi." Bíbẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú *mo nímọ̀lára* dípò *o máa ń* ń rẹ ìṣọ́ ẹni kejì sílẹ̀, nítorí o ń fún wọn ní fèrèsé sí inú rẹ dípò àkójọ àwọn ẹ̀sùn. Mayo Clinic ṣàpèjúwe ìbánisọ̀rọ̀ pẹ̀lú ìgboyà lọ́nà yìí: o ń sọ ohun tó jẹ́ òtítọ́ fún ọ, ní tààrà àti láìsí ìwà-ipá, èyí tó jìnnà réré sí yálà gbígbé e mì tàbí kíkọlù. Fi "o máa ń fi ránṣẹ́ sí wọn nígbà gbogbo" wé "mo rí ara mi bí ẹni tí kò ṣeé rí díẹ̀ lálẹ́ yìí, mo sì ṣàkíyèsí ara mi tó ń ní owú." Àkọ́kọ́ bẹ̀rẹ̀ ìdáàbòbò. Èkejì bẹ̀rẹ̀ ìjíròrò.

Àwọn ohun díẹ̀ tó ń ṣèrànwọ́ ní kété tí o bá wà nínú rẹ̀:

• Pe ìmọ̀lára náà lórúkọ kí o sì gbà á gẹ́gẹ́ bí tìrẹ. *Mo ń nímọ̀lára owú, mo sì mọ̀ pé apá kan rẹ̀ jẹ́ tèmi láti ṣiṣẹ́ lé lórí.* Gbólóhùn kan yẹn ṣe jù láti tú yàrá kan ká ju ìpínrọ̀ kan ti wíwá-ìtùnú-ọkàn lọ.
• Béèrè fún ohun tí o nílò lọ́nà rere. Kì í ṣe "dáwọ́ bíbá wọn sọ̀rọ̀ dúró," ṣùgbọ́n "yóò ràn mí lọ́wọ́ láti gbọ́ pé àwa wà dáadáa."
• Máa nírìífẹ́-ìmọ̀ dípò kí o dàbí agbẹjọ́rò-ẹ̀sùn. Ìyàtọ̀ wà láàrin "ta ni ẹni yẹn?" tí a sọ bí ìwádìí-ẹ̀sùn àti "sọ nípa wọn fún mi" tí a sọ pẹ̀lú ìfẹ́-ọkàn gidi. Àwọn ènìyàn lè nímọ̀lára èwo ni o ní lọ́kàn.
• Yan ìṣẹ̀jú náà. Kì í ṣe níbi àsè, kì í ṣe nípasẹ̀ ìránṣẹ́, kì í ṣe ní ọ̀gànjọ́ nígbà tí ẹ̀yin méjèèjì ti rẹ̀. Ìjíròrò náà ń lọ dáadáa jù nígbà tí kò sí ẹni tó kún fọ́fọ́.

Ìwádìí lórí àwọn àjọṣepọ̀ tó ń pẹ́ ń padà dé kókó kan náà nígbà gbogbo. Gottman Institute, lẹ́yìn àwọn ẹ̀wádún ti kíkẹ́kọ̀ọ́ àwọn tọkọtaya, rí i pé ohun tó ya àwọn tó ṣàṣeyọrí sọ́tọ̀ jẹ́ lọ́pọ̀ ìgbà bí wọ́n ṣe ń bójú tó àwọn ìṣẹ̀jú tó le, tó ẹlẹgẹ́, bóyá wọ́n yíjú sí ara wọn tàbí kúrò. Mímú owú wá sí gbangba, láfẹ̀ẹ́, jẹ́ yíyíjú sí. Ṣíṣe é jáde ní ìdákẹ́ jẹ́ yíyíjú kúrò.

Àǹfààní jẹ́ẹ́jẹ́ẹ́ kan tún wà nínú sísọ ọ́ sókè. Nígbà tí o bá jẹ́ kí ẹni tí o gbẹ́kẹ̀lé fi ọ̀rọ̀ sí ohun tí o ń nímọ̀lára, ó máa ń mú ìta náà kúrò yára ju gbígbé e dá nìkan lọ. Ìwádìí kan lórí àwọn tọkọtaya onífẹ̀ẹ́ rí i pé níní alábàáṣepọ̀ tó pe ìmọ̀lára rẹ lórúkọ rẹ ìpayà sílẹ̀ ju pípè é lórúkọ fúnra rẹ, ipa náà sì lágbára jù nígbà tí alábàáṣepọ̀ yẹn bá ní ìkáàánú jù. Kíkàn ni nínú ìmọ̀lára náà ń ṣèrànwọ́. Ìyẹn jẹ́ apá kan ìdí tí fífi owú pa mọ́ fi ń mú un burú sí i, àti pé pípín rẹ̀, pẹ̀lú ìṣọ́ra, lè mú un kéré sí i.

Nígbà tí ìwọ bá ni ẹni tí a ń sọ fún

Ẹ̀gbẹ́ kejì ìjíròrò yìí ṣe pàtàkì pẹ̀lú. Bí ẹni tí o fẹ́ràn bá wá bá ọ tí ó sọ pé òun ń nímọ̀lára owú, ìṣẹ̀jú náà jẹ́ ẹlẹgẹ́. Wọ́n ṣẹ̀ṣẹ̀ fún ọ ní ohun kan tí ojú ń tì wọ́n nípa rẹ̀, bí o ṣe gbà á sì ń kọ́ wọn bóyá òtítọ́ láìléwu pẹ̀lú rẹ.

Àwọn ìgbésẹ̀ tí kò tọ́ ni àwọn tó hàn kedere. Yíyí ojú rẹ. Dídáàbò bo ara. Mímú ìmọ̀lára náà gẹ́gẹ́ bí ẹ̀sùn tí a fẹ́ ṣèdájọ́ dípò ẹ̀rù tí a fẹ́ gbọ́. Gbogbo àwọn wọ̀nyẹn ń kọ́ ẹ̀kọ́ kan náà: má mú ohun rírọ̀ rẹ wá bá mi. Nítorí náà, nígbà tó bá kàn wọn kò ní ṣe é. Wọ́n á kàn dákẹ́, owú náà á sì lọ sábẹ́ ilẹ̀, níbi tí ó ti ń ṣe ìbàjẹ́ jù.

Ìdáhùn tó dára jù lọ́ra. O kò ní láti fohùnṣọ̀kan pẹ̀lú ẹ̀rù náà tàbí kí o tọrọ àforíjì fún ohun tí o kò ṣe. O lè kàn jẹ́ kí ẹni náà mọ̀ pé o gbọ́ wọn àti pé o kò ń lọ sí ibìkíbi. "Mo lóye ìdí tí ìyẹn fi ta ọ́, inú mi sì dùn pé o sọ fún mi" kò ná ọ ní nǹkankan ó sì ra ìgbẹ́kẹ̀lé púpọ̀ gan-an. Ìtùnú-ọkàn tí a fi fún ọ̀fẹ́, kí a tó béèrè fún un, máa ń mú ọkàn owú balẹ̀ ju ìtùnú-ọkàn tí a fà jáde lábẹ́ ìpọ́njú lọ. Kò sí ọ̀kan nínú èyí tó túmọ̀ sí gbígba ìdarí tàbí ìṣọ́ gẹ́gẹ́ bí iye owó jíjẹ́ ẹni tí a fẹ́ràn. Ó túmọ̀ sí mímú ìmọ̀lára olóòótọ́, ẹlẹgẹ́ pẹ̀lú ìtọ́jú nígbà tí a bá mú un wá bá ọ ní ọkàn rere.

Nígbà tí owú bá dáwọ́ jíjẹ́ ohun gbáàrà

Ìlà kan wà, ó sì tọ́ láti mọ ibi tó wà.

Owú lásán máa ń kọjá. O nímọ̀lára rẹ̀, o lóye rẹ̀, bóyá o sọ̀rọ̀ nípa rẹ̀, ó sì tú sílẹ̀. Irú tó nílò àfiyèsí jù ni irú tó ń gba àkóso. Bí o bá ń ṣàyẹ̀wò fóònù tàbí ibi tí ẹnìkan wà, tí o ń nílò ìtùnú-ọkàn àìdábọ̀ tí ìtùnú kò sì tẹ̀ ọ́ láéláé, tí o ń yíra sínú àwọn ìtàn ọ̀ràn tó burú jù lọ́pọ̀ ọjọ́, tàbí tí o ń nímọ̀lára owú tó ń jò sínú ìbínú tí o kò lè darí pátápátá, ìyẹn kì í ṣe ìkùnà ìwà. Ó jẹ́ àmì pé ìmọ̀lára náà ti dàgbà ju ipò náà lọ ó sì tọ́ sí ìtìlẹ́yìn gidi. Onímọ̀-ìtọ́jú-ọkàn lè ràn ọ́ lọ́wọ́ láti tọ̀ ọ́ padà dé gbòǹgbò rẹ̀, ìmọ̀ràn tọkọtaya sì lè ràn ènìyàn méjì lọ́wọ́ láti tún ìgbẹ́kẹ̀lé tí owú ń bà jẹ́ kọ́.

Ohun kan sí i, nítorí ó ṣe pàtàkì. Bí owú nínú àjọṣepọ̀ rẹ bá ti wá pẹ̀lú ìhùwàsí ìdarí, ìṣọ́, ìhàlẹ̀, tàbí ohunkóhun tó ń mú ọ bẹ̀rù rí, ìyẹn jẹ́ ipò mìíràn pátápátá, ó sì tọ́ láti fọwọ́ kan ẹnìkan tó ń tì àwọn ènìyàn lẹ́yìn nínú àwọn àjọṣepọ̀ tí kò láìléwu. O tọ́ sí nímọ̀lára ààbò nínú àwọn tí o fẹ́ràn.

Ó ṣeé ṣe kí owú tún ṣèbẹ̀wò sí ọ lẹ́ẹ̀kan sí i. Ó dáa bẹ́ẹ̀. Kò túmọ̀ sí pé ohun kan ti fọ́ nínú rẹ tàbí nínú àjọṣepọ̀ rẹ. Ó túmọ̀ sí pé o bìkítà nípa ohun kan, ìmọ̀lára náà sì wá láti sọ bẹ́ẹ̀ fún ọ, láìdán mọ́rán, ní ọ̀nà tí ó máa ń ṣe nígbà gbogbo. O ni láti pinnu ohun tó ń ṣẹlẹ̀ tó kàn. O lè jẹ́ kí ó darí rẹ, tàbí o lè gbọ́ ọ tán, mọ ohun tó jẹ́ gidi, kí o sì sọ ohun tòótọ́ fún ẹni tó nílò láti gbọ́ ọ.

Àwọn Orísun

• Cleveland Clinic, How To Deal With Jealousy
• The Gottman Institute, Research Overview
• Mayo Clinic, Being assertive: Reduce stress, communicate better
• National Library of Medicine (PubMed), You Name It: Interpersonal Affect Labeling Diminishes Distress in Romantic Couples