Bí O Ṣe Lè Dáàbò Bo Àlàáfíà Rẹ Láàrin Àwọn Ènìyàn Òdì

Ẹ̀yà àárẹ̀ kan pàtó wà tí kò ní í ṣe pẹ̀lú iye tí o sùn. O kúrò nínú ìjíròrò kan o sì nímọ̀lára wíwúwo ju bí ó ti bẹ̀rẹ̀ lọ. Àgbọ̀n rẹ le. Ìbẹ̀rù kékeré kan ti wọlé. O ń tún àwọn ohun tí wọ́n sọ ṣe fún ìyókù ọ̀sán náà. Bí ẹnìkan pàtó bá wá sí ọkàn rẹ lọ́wọ́lọ́wọ́ báyìí, o ti mọ ẹni tí èyí jẹ́ nípa rẹ̀.

Bóyá òbí tó ń sọ gbogbo ìpè fóònù di àkójọ àwọn ẹ̀dun-ọkàn ni. Alábàáṣiṣẹ́ tó ń hùwà sí ọ́fíìsì bí ìmí-ẹ̀dùn gígùn. Ọ̀rẹ́ tó ń pè kìkì nígbà tí ọ̀run bá ń wó tí kò sì pè láé nígbà tó bá mọ́. O kì í ṣe ènìyàn burúkú fún nínímọ̀lára pé wọ́n fa agbára rẹ dànù. O jẹ́ ènìyàn déédéé tó ń dáhùn sí ohun gidi kan.

Ohun gidi yẹn ní orúkọ, lílóye rẹ̀ sì ń yí bí o ṣe ń kojú rẹ̀ padà.

O kò fojú inú wò ó. Àwọn ìṣesí ń ràn.

Àwọn ìmọ̀lára máa ń tàn láàrin àwọn ènìyàn, sábà láìsí ẹni tó pinnu láti gbé wọn kalọ. Àwọn onímọ̀-ẹ̀kọ́-ọpọlọ pè é ní ìtàn-àkóràn ìmọ̀lára. Cleveland Clinic ṣàpèjúwe rẹ̀ ní kedere: àwọn ìmọ̀lára àti ìwà àwọn ẹlòmíràn ń ṣe àpẹrẹ tìrẹ, sábà láìsí kí o mọ̀ pé ó ń ṣẹlẹ̀. Ó máa ń bẹ̀rẹ̀ ní ìgbà ìkókó, nígbà tí ọmọ ọwọ́ bá rẹ́rìn-ín padà sí ojú tó ń rẹ́rìn-ín, kì í sì í dáwọ́ dúró ní ti gidi láé. A ń ka ara wa nìṣó, nípasẹ̀ ohùn, ìdúró-ara, ìṣètò ẹnu ẹnìkan, àwọn ara wa sì máa ń tò jẹ́ẹ́ láti bá a mu.

Ní ọ̀pọ̀ ìgbà ẹ̀bùn ni èyí. Ó jẹ́ bí yàrá tó kún fún ẹ̀rín ṣe ń fà ọ́ mọ́ra, bí ọ̀rẹ́ tó fara balẹ̀ ṣe lè mú ọ balẹ̀. Ṣùgbọ́n okun waya kan náà máa ń ṣiṣẹ́ ní ọ̀nà ìdàkejì. Lo wákàtí kan pẹ̀lú ẹni tó rì sínú ìkanra tí o sì lè mú díẹ̀ nínú rẹ̀, bí dídúró súnmọ́ iná ìjókòó jù tí o sì lọ ilé pẹ̀lú òórùn èéfín.

Èyí ni apá tó yẹ ká jókòó pẹ̀lú. Òdì lè jẹ́ ọ̀nà tó ń ràn sí i. Ìwádìí ti ọdún 2024 nínú ìwé-ìròyìn PLoS One rí i pé ìtẹ̀sí sí ìtàn-àkóràn ìmọ̀lára *rere* àti *òdì* jẹ́ àwọn àbùdá tó yàtọ̀ sí ara wọn ní ti gidi, irú òdì náà sì tọpasẹ̀ pẹ̀kípẹ̀kí pẹ̀lú àníyàn, ìsoríburúkú, àti másùnmáwo. Mímú ìṣúdùdù àwọn ẹlòmíràn jẹ́ ìlọ́ǹgbọ̀ọ̀rọ̀ tirẹ̀ pàtó, ó sì ń ṣe ìbàjẹ́ gidi sí ìṣesí rẹ ní àkókò.

Nítorí náà, nígbà tí o bá nímọ̀lára pé a fà ọ́ sọ̀kalẹ̀ lẹ́yìn àkókò pẹ̀lú ẹni tó wúwo, ìyẹn kì í ṣe àìlágbára tàbí ìmọ̀lára-àṣejù. Ìyẹn ni ètò iṣan-ara rẹ tó ń ṣe ohun gan-an tó dàgbà láti ṣe. Èròngbà náà kì í ṣe láti dáwọ́ nínímọ̀lára àwọn nǹkan. Ó jẹ́ láti dáwọ́ gbígba àwọn ohun tí kì í ṣe tìrẹ mọ́ra.

Àyẹ̀wò ọkàn kíákíá kí o tó ṣe ohunkóhun

"Òdì" jẹ́ àwọ̀n gbòòrò, kì í sì í ṣe gbogbo ẹni tó wà nínú rẹ̀ ló nílò ìdáhùn kan náà. Kí o tó fa ìlà líle, ó yẹ ká mọ ohun tí o ń bá lò pọ̀.

Àwọn ènìyàn kan ń la ohun kan kọjá. Ọ̀fọ̀, ìpayà ìlera, àkókò líle ní ibi iṣẹ́. Wíwúwo wọn jẹ́ àkókò kan, kì í ṣe ìwà, ohun tí wọ́n nílò sì ni sùúrù, kì í ṣe ààlà. Harvard Health sọ kókó jẹ́ẹ́ kan níbí: ọ̀pọ̀ ìdààmú àjọṣe máa ń wá láti inú àwọn ipò, kì í ṣe láti inú àjọṣe tó ń kùnà. Ọ̀rẹ́ tó wà nínú oṣù òkùnkùn kì í ṣe ìṣòro láti ṣàkóso.

Àwọn ènìyàn kan kàn jẹ́ ẹgbẹ́ agbára-kékeré. Wọ́n ń sọ ẹ̀dun-ọkàn jáde, wọ́n ń fojúsùn ibi, wọ́n ṣòro láti wà lẹ́gbẹ̀ẹ́ ní ìwọ̀n ńlá. Wọn kì í ṣe òǹrorò. Wọ́n kàn ń ná ọ ní nǹkan, àtúnṣe náà sì sábà máa ń jẹ́ nípa iye àti ìgbà mélòó, kì í ṣe nípa fífi ohunkóhun sópin.

Àwọn ènìyàn kan sì máa ń fi ọ́ sílẹ̀ ní ipò tó burú nìṣó láìka ohun tó ń ṣẹlẹ̀ nínú ìgbésí ayé wọn sí. Wọ́n ń ṣàríwísí, wọ́n ń ka àmì-ìdíje, wọ́n ń fìyà jẹ ọ́ fún níní àìní, wọ́n ń mú kí o nímọ̀lára kékeré. Ìyẹn jẹ́ ipò tó yàtọ̀, ó sì ń pe àwọn ààlà tó fẹsẹ̀múlẹ̀ sí i, ààyè sí i, àti nígbà mìíràn ìrànwọ́ láti òde.

O kò ní láti fún ẹnikẹ́ni ní àmì títí láé. Kàn ṣàkíyèsí, ní òtítọ́, èyí wo nínú ìwọ̀nyí tí o dúró sí. Ìṣe tó tọ́ dá lé e.

Dídáàbò bo àlàáfíà rẹ, ní ti àṣeṣe

Ohunkóhun tí ẹ̀ka náà bá jẹ́, ohun díẹ̀ ń ṣèrànwọ́ ní ti gidi. Yan àwọn tó bá a mu.

Pinnu ẹni tó ń gbé ìwọ̀n-ooru rẹ kalẹ̀

Ìyípadà tó wúlò jù kanṣoṣo jẹ́ ti inú. Àwọn ìṣesí àwọn ẹlòmíràn jẹ́ ìsọfúnni nípa *wọn*, kì í ṣe àwọn ìtọ́ni fún *ọ*. Nígbà tí ẹnìkan bá dé ní ìbínú, ara rẹ fẹ́ láti bá a mu. O lè ṣàkíyèsí ìfàmọ́ra yẹn kí o sì kọ̀ ọ́. Ọ̀rọ̀ jẹ́ẹ́ kan tí àwọn ènìyàn kan ń pa mọ́ sínú àpò wọn: *ojú-ọjọ́ wọn ni ìyẹn, kì í ṣe tèmi.* Ó dà bí ohun kékeré. Ó ń dá mímú-àìròtẹ́lẹ̀ dúró ní àkókò gan-an tó bẹ̀rẹ̀.

Fi afẹ́fẹ́ díẹ̀ sáàrin ẹ̀yin méjèèjì

O lè bìkítà nípa ẹnìkan síbẹ̀ kí o dín ìwọ̀n kù. Harvard Health, tí ó ń kọ nípa àárẹ̀ àjọṣe, dámọ̀ràn èyí tààrà: wà fún ẹnìkan kí o sì gbé àwọn ààlà kalẹ̀ kí àjọṣe náà má bàa nira jù. Bí ọ̀rẹ́ kan bá ń pè nígbà ìdààmú nígbà gbogbo, o kò ní láti sọ ohun gbogbo sílẹ̀ ní gbogbo ìgbà. "Mo fẹ́ gbọ́ nípa èyí. Ṣé mo lè pè ọ́ lálẹ́ ọjọ́ òní nígbà aago méje?" ń fún wọn ní àfiyèsí gidi rẹ ó sì ń dá ọ̀sán rẹ padà fún ọ. Àbẹ̀wò tó kúrú sí i. Èyí tó kéré nínú wọn. Ìrìn dípò ìjókòó gígùn. Ààyè kì í ṣe ìkà. Ó jẹ́ bí o ṣe ń wà ní agbára láti farahàn rárá.

Má gba ìdẹ ti títún wọn ṣe

Àwọn ènìyàn tó ń jẹ́ òdì nìṣó sábà máa ń fà ọ́ sínú yípo kan: wọ́n ń ṣàròyé, o ń fún wọn ní ojútùú, wọ́n ń ṣàlàyé ìdí tí ọ̀kọ̀ọ̀kan kò fi ní ṣiṣẹ́, o ń gbìyànjú sí i, wọ́n ń rì sísàlẹ̀ sí i, o sì ń kúrò ní àárẹ̀ tí o sì dà bí ẹni tó jẹ̀bi ìṣesí kan tí o kò dá sílẹ̀. O lè jáde kúrò nínú yípo yẹn. O ní àṣẹ láti fetí sílẹ̀ pẹ̀lú ìgbóná ọkàn láìforúkọ sílẹ̀ láti tún ìmọ̀lára kan ṣe tí kì í ṣe tìrẹ láti tún ṣe. "Ìyẹn dà bí ohun tó nira gan-an" jẹ́ ìdáhùn tó péye. O kò jẹ ìgbàlà ní gbèsè.

Ṣọ́ ibi tí o ti ń gba ohun tí kì í ṣe tìrẹ

Ọ̀pọ̀ ìdààmú níbí máa ń wá láti inú gbígba ojúṣe tí kì í ṣe tìrẹ mọ́ra láé. Mayo Clinic Health System ṣàkíyèsí pé ọ̀pọ̀ àníyàn ojoojúmọ́ máa ń hù jáde láti inú gbígba ìkápá àwọn ìmọ̀lára, ìwà, àti èrò àwọn ẹlòmíràn. Nígbà tí o bá bá ara rẹ tí o ń ṣàkóso bí ẹlòmíràn ṣe ń nímọ̀lára, tí o ń rìn lórí ẹ̀gẹ́ ẹyin, tí o ń mú ìròyìn rẹ rọ̀ ṣáájú kí wọ́n má bàa banú, ìyẹn jẹ́ àmì. Ìhùwàpadà wọn jẹ́ tiwọn láti rù.

Sọ ààlà náà ní gbangba, kí o sì fo àforíjì

Nígbà tí o bá nílò láti gbé ààlà gidi kalẹ̀, ọ̀nà tí ìwádìí ṣe àtìlẹ́yìn fún kò lẹ́wà ó sì múnádóko. Sọ ohun tí o nílò, pẹ̀lú ìfarabalẹ̀ àti tààrà. Má gbé ohùn rẹ sókè, má ṣàlàyé àṣejù, kí o sì kọ ìfẹ́ láti dá ara rẹ láre délẹ̀. "Èmi kò ní sọ̀rọ̀ nípa ìkọ̀sílẹ̀ mi ní oúnjẹ alẹ́." "Mo ní nǹkan bí ìṣẹ́jú ogún lónìí." "Ẹ jẹ́ ká pa iṣẹ́ mọ́ ní ibi iṣẹ́." Ààlà tí a ṣàlàyé ní ọ̀nà mẹ́wàá tó yàtọ̀ ń pe àríyànjiyàn nípa ọ̀kọ̀ọ̀kan. Ààlà tí a sọ lẹ́ẹ̀kan, pẹ̀lú inú rere àti láìsí àforíjì, kàn jẹ́ òtítọ́ nípa bí o ṣe ń ṣiṣẹ́.

Retí láti nímọ̀lára ẹ̀bi díẹ̀ lẹ́yìn náà. Ẹ̀bi yẹn jẹ́ ohun déédéé kì í sì í ṣe àmì pé o ṣe ohun kan tí kò tọ́. Ó jẹ́ ìmọ̀lára iṣan tuntun tí a ń lò. Ó máa ń fàsẹ́yìn pẹ̀lú àṣà.

Tún ohun tí wọ́n fà dànù kún

Bí o kò bá lè yẹra fún ẹni tó ń fa agbára dànù pátápátá, ọmọ ìdílé tó dúró tàbí alábàátábìlì, jẹ́ ẹni tó mọ̀ọ́mọ̀ nípa àtúnkún. Àkókò pẹ̀lú àwọn ènìyàn tó ń gbé ọ sókè kì í ṣe ọ̀ṣọ́ níbí. Ó jẹ́ ìtọ́jú. Ìtàn-àkóràn kan náà tó ń mú ìṣesí wọn lè mú èyí tó dára sí i, nítorí náà wá ọ̀rẹ́ tó ń mú kí o rẹ́rìn-ín, ọmọ ìdílé tó rọrùn láti wà lẹ́gbẹ̀ẹ́. Lílọ ilé pẹ̀lú òórùn èéfín jẹ́ ohun kan. Jíjókòó lẹ́gbẹ̀ẹ́ iná mìíràn lẹ́yìn náà ń ràn án lọ́wọ́ láti mọ́.

Ohun tí a ó sọ ní ti gidi

Ọ̀pọ̀ ènìyàn kì í jà pẹ̀lú èrò ààlà. Wọ́n ń jà ní ìdajì ìṣẹ́jú-àáyá nígbà tí ojú gidi bá wà níwájú wọn tí àwọn ọ̀rọ̀ kò sì ní wá. Nítorí náà ó ṣèrànwọ́ láti ní àwọn ọ̀rọ̀ díẹ̀ ní ìmúrasílẹ̀ kí o tó nílò wọn. O kò ń há àkọsílẹ̀ sórí. O kàn ń dá ara rẹ sí kúrò nínú ìdàrúdàpọ̀.

Nígbà tí ẹnìkan bá ń yí ẹ̀dun-ọkàn kan náà ká:

• "Mo lè rí i pé èyí ń wúwo lé ọ gan-an. Mi ò ní àtúnṣe, ṣùgbọ́n inú mi dùn pé o sọ fún mi."
• "Mo fẹ́ jẹ́ etí tó dára fún èyí. Ṣé a lè gbé e kalẹ̀ fún ìgbà díẹ̀ kí a sì tún gbé e sókè lẹ́yìn náà?"

Nígbà tí sísọ-ẹ̀dun-ọkàn bá yíjú sí ọ̀rọ̀-ẹ̀yìn tàbí ẹnìkan tí o kò fẹ́ bú:

• "Ní òtítọ́, ó sàn kí n má wọ ọ̀rọ̀ wọn."
• "Ìyẹn wà láàrin ẹ̀yin méjèèjì. Èmi yóò yẹra fún un."

Nígbà tí o nílò láti lọ tí wọ́n sì ń bá a lọ:

• "Mo ní láti máa lọ, ṣùgbọ́n mo ń ronú nípa rẹ."
• "Ẹ jẹ́ ká dúró síbí fún òní. Mo ti dé ààlà mi fún àwọn ohun tó nira."

Nígbà tí ìbéèrè kan bá máa ná ọ ju bí o ṣe ní lọ:

• "Èmi kò lè gba ìyẹn ṣe lọ́wọ́lọ́wọ́ báyìí."
• "Ìyẹn kì yóò ṣiṣẹ́ fún mi."

Ṣàkíyèsí ohun tó nù nínú gbogbo ìwọ̀nyí. Kò sí ìgbèjà gígùn, kò sí àkójọ àwọn ìdí, kò sí àforíjì tí a kò lé àforíjì lórí. American Psychological Association tọ́ka sí ìṣe kan náà nínú iṣẹ́ ìṣègùn: dúró díẹ̀ kí o tó fohùnṣọ̀kan, kí o sì rà ààyè fún ara rẹ pẹ̀lú ohun bíi "jẹ́ kí n padà bá ọ sọ̀rọ̀ nípa ìyẹn." Ìdáhùn kúkúrú máa ń dúró. Bí o ṣe ń fi ọ̀rọ̀ kún un tó, bẹ́ẹ̀ ni o ṣe ń fún ẹnìkan ní ìdìmú sí i láti fi jiyàn.

Bí sísọ èyíkéyìí nínú èyí ní gbangba bá dà bí àìlọ́wọ̀, ìyẹn tọ́ sí àyẹ̀wò. Ọ̀pọ̀ nínú wa ni a tọ́ dàgbà láti tọ́jú àwọn ààlà ara wa gẹ́gẹ́ bí ohun tí a ó tọrọ àforíjì fún. Wọn kì í ṣe bẹ́ẹ̀. Ààlà tí a sọ pẹ̀lú inú rere jẹ́ ọ̀kan lára àwọn ohun tó ní ọ̀wọ̀ sí i tí o lè fún ẹnìkan, nítorí ó ń sọ òtítọ́ fún wọn nípa ohun tí o lè ṣe àti èyí tí o kò lè ṣe, dípò kí o máa ní ìkanra sí wọn jẹ́ẹ́ lẹ́yìn náà.

Ẹ̀yà tó ń gbé nínú àpò rẹ

Ọ̀pọ̀ òdì kì í dé lójú-ẹni mọ́. Ó ń wá nípasẹ̀ ìbòjú-ẹ̀rọ, nínú ìjíròrò-ẹgbẹ́ tí kì í sùn, ìsun-ìròyìn tó ń fún ìbínú ní èrè, ọmọ ìdílé tó ń yọjú kìkì láti jiyàn nínú àwọn àríwí. Mímú náà máa ń ṣiṣẹ́ ní ọ̀nà kan náà nípasẹ̀ fóònù bí ó ṣe ń ṣe kọjá tábìlì ilé-ìdáná, nígbà mìíràn ó máa ń burú sí i, nítorí kò sí òpin fún un kò sì sí ohùn láti mú àwọn ẹ̀gbẹ́ rọ̀.

Ìmọ̀ràn tí Cleveland Clinic fúnra rẹ̀ fún fún ìṣàkóso ìtàn-àkóràn ìmọ̀lára ní nínú rírẹ ariwo àwọn ìkànnì-àjọ àti ìròyìn sílẹ̀. Ìyẹn kì í ṣe nípa fífarapamọ́ kúrò lọ́wọ́ ayé. Ó jẹ́ nípa yíyan iye rẹ̀ tó ń dà sínú rẹ, àti ìgbà. Àwọn ìṣe kékeré díẹ̀ ń lọ jìnnà. Pa ìjíròrò tó ń fa agbára rẹ dànù lẹ́nu mọ́ dípò fífi í sílẹ̀ kí o sì bẹ̀rẹ̀ ọ̀ràn. Pinnu pé o kì í ka ìròyìn lórí ibùsùn, tàbí ní àkọ́kọ́, tàbí ní ìkẹyìn. Yọ orúkọ rẹ kúrò lára àkópọ̀ tó ń fi ọ́ sílẹ̀ ní ìkorò nìṣó, kódà bí o bá fohùnṣọ̀kan pẹ̀lú rẹ̀. Kò sí ọ̀kan nínú èyí tó jẹ́ ìyẹra. Ó jẹ́ ààlà kan náà tí ìwọ ì bá gbé kalẹ̀ pẹ̀lú ènìyàn, tí a lò sí ẹ̀rọ tó bá ọwọ́ rẹ mu tó sì ń tẹ̀lé ọ káàkiri.

Nígbà tó bá pọ̀ ju ènìyàn tó nira lọ

Ìlà kan wà tó yẹ ká dárúkọ ní kedere. Nira jẹ́ ohun kan. Aṣeni jẹ́ òmíràn.

Bí ẹnìkan nínú ìgbésí ayé rẹ bá ń fojú ọ́ dín déédéé, tó ń ṣàkóso ohun tí o ń ṣe tàbí ẹni tí o ń rí, tó ń mú ọ bẹ̀rù, tó ń yí àwọn ọ̀rọ̀ rẹ padà títí tí o fi ń ṣiyèméjì ìrántí ara rẹ, tàbí tó ń fi ọ́ sílẹ̀ ní kékeré nìṣó tí àníyàn sì ń bá ọ sí i la àwọn oṣù kọjá, ìyẹn kì í ṣe àbùdá ìwà láti fi faradà. Ìyẹn jẹ́ àjọṣe tó ń pa ìlera rẹ lára, o kò sì ní láti yanjú rẹ̀ nìkan. Oníṣègùn-ọpọlọ lè ràn ọ́ lọ́wọ́ láti rí àpẹẹrẹ náà ní kedere kí o sì ṣàwárí àwọn àṣàyàn gidi rẹ, títí kan bí o ṣe lè wà láìséwu sí i. Bí èyíkéyìí nínú èyí bá kan ìbẹ̀rù fún ààbò rẹ, ìyẹn jẹ́ ìdí láti wá ìrànwọ́ báyìí, kì í ṣe lẹ́yìn náà.

Bí ìfàsẹ́yìn tí kò dáwọ́ ti àjọṣe tó nira bá sì ti fà ọ́ síbi tó ṣókùnkùn sí i, bí o bá ń pàdánù oorun, tí o ń bẹ̀rù àwọn ọjọ́, tí o nímọ̀lára àìnírètí tàbí bí ẹni pé ẹrù náà kò tọ́ sí gbígbé, jọ̀wọ́ kà á sí àmì tí ó jẹ́. Bá dókítà tàbí akọ́ṣẹ́mọṣẹ́ ìlera ọpọlọ sọ̀rọ̀. Sọ fún ẹnìkan tí o gbẹ́kẹ̀lé. Kò sí ọ̀kan nínú èyí tó túmọ̀ sí pé o kojú nǹkan lọ́nà búburú tàbí pé o ní ìmọ̀lára jù. Ó túmọ̀ sí pé o ti ń rù ohun tó pọ̀ ju bí ẹnì kanṣoṣo ṣe yẹ, àwọn ènìyàn sì wà tí gbogbo iṣẹ́ wọn jẹ́ láti ràn ọ́ lọ́wọ́ láti gbé e kalẹ̀.

Dídáàbò bo àlàáfíà rẹ kì í ṣe nípa dídi líle tàbí títi àwọn ènìyàn sóde láé. Ó jẹ́ nípa pípa ara rẹ mọ́ ní pípé tó bẹ́ẹ̀ tí ohun kan yóò ṣẹ́ kù láti fúnni, fún àwọn ènìyàn tó tọ́ sí i, àti ní àkọ́kọ́ gbogbo fún ọ.

Àwọn Orísun

• Cleveland Clinic, Your Emotions Are Contagious
• PLoS One, Susceptibility to positive versus negative emotional contagion (via PubMed Central)
• Harvard Health, Coping with relationship fatigue
• American Psychological Association, The benefits of better boundaries