Tegtal yu gaaw
- Say the real news in thirty seconds.
- Name what's unknown and give a date.
- Take one slow breath before walking in.
Nataalal ndajem-ñépp bi. Slide yi ci kaw, benn mbind bu wér, benn mbind bu tàmbalee ci "Ni ñu bare ci yéen man a dégg." Bu ndaje bi jeexee, genn-wàllu néeg bi noppi na déglu te tàmbali yónni bataaxal. Duñu laaj lu tëralinu bees bi di. Dañuy laaj laaj yi rekk am solo ci benn nit bu njàqare: Ndax sama liggéey wér na? Ndax dañ nu ko nëbb? Ndax mën naa wéy a wóolu li nit ñii di ma wax?
Loolu mooy natt bu dëgg ci wax coppite. Tëralin bi ci slide yi man na doon bu wér. Li dal ci yaramu nit ñi mooy lu gën a yomb te gën a yàgg: ndax maa nekk ci jàmm, te ndax yaa ngiy dëgëlal ak man. Su nga def wàll boobu lu bon, tëralin bi gën a wér ci àdduna dafay agsi mu dee ci kayit.
Lu bare ci wax coppite dafay ñàkk ci benn sabab bu yomb. Kilifa yi dañuy leeral coppite bi niki ay liggéey (lii mooy mbooloo bu bees bi, yii mooy jumtukaay yu bees yi) te jàll ñaari mbir yi nit ñi dëgg-dëgg soxla (lu tax mu xew, ak lan la tekki ci man). Njàngalekat bu London Business School Elsbeth Johnson, bu bind ngir Harvard Business Review, gis na ne kilifa yi dañuy faral di wax li ñu bëgg niki ay jëf du ay jeexital, te ñuy dëgg-dëgg leeral li ñu dëgg-dëgg laaj. Nit ñi ñu bàyyi ñu fees taar yi seen bopp. Dañuy leen fees ak tiitaange.
Lu tax xamul mooy wàll bi gën a jafe a wax ci leer
Lii mooy ngeb bi. Bu nga amul tontu bu nekk, sa coobare mooy nga xaar ba nga am leen. Téye ndaje bi. Defar wet yi. Wone wóoraange gu mat. Dafay mel ni mu gën a yiw. Dafay mel ni mu gën a liggéey.
Faral na ko wëlbatiku. Nopp bi dootul mel ni teyloo. Dafay mel ni xibaar bu bon ñuy doxal, te nit ñi dañuy waaj ngir melokaan bi gën a bon bu ñu man a nataal. Te xamul gi ci boppam dafay yàq. American Psychological Association wax na ne nit ñi gën a jafe a muñ xamul dañuy gën a jeng jëme ci njàqare ak yég bu wàcc, te nangu ne xamul am na mooy li nuy yiwal ngir nu teg sunu kàttan ci li nu dëgg-dëgg man a doxal. Sa ekib dafa dund ci coono boobu ndax nga ko tudd walla déet. Tudd ko mooy yërtéef bu njëkk boo man a joxe.
Kon bët-li du mbóot ne am nga tontu yi nga amul. Mooy doon dëgg ci melokaanu li nga xam, li nga xamul, ak kañ ngay yaakaar a xam lu ëpp. Loolu mooy benn xam-xam, te man nga ko def bu baax.
Benn tëralin bu man a taxaw ci biir ngëbb
Bu nga war a joxe xibaar bu metti walla bu wóorul, tegtalu li ngay wax dafa am solo ni baat yi. Benn melokaan bu liggéey:
- Tàmbalil ak dëgg, ci leer. Wax mbir mi dëgg-dëgg ci fanweeri saa yu njëkk. "Dañuy defaraat ekib bi, te yenn yan dinañ soppiku." Suul mbind bi ci suufu juróomi simili ci xibaar dafay wax nit ñi ne danga leen ragal, te dañu koy yég.
- Wax lu tax, ci baat yu nit man a yor. Du sabab bu kayitu-xibaar bi. Bu dëgg bi, ci lu tup nga man a séddoo. Nit ñi dañuy baal lu bare bu xel mi dëgg. Baaluñu dara bu mu mel ni mbóot.
- Defal ko mu wóor ci li nga xamagul. "Lii mooy lu ñu tëral. Lii mooy lu ñu tëralul. Lii mooy kañ laay am lu ëpp." Benn xamul bu leer dafa gën a yomb a toogal benn bu wóorul. Jox tegtal bi gën a topp benn bés su nga ko man.
- Defal solo bi ci nit bu leer. Nit ñi mënuñu dégg tëralin bu ñuy saytu njàqare. Agsil ci "lan la tekki ci yaw" bu njëkk, sax bu tontu bi doon "xamaguñu ko, te duma la bàyyi nga ko xam ci yéeméloo."
- Woo laaj yu metti yi, te dëgg-dëgg jël leen. Ba noppi taxaw a wax te déglu.
Tegtal bu mujj boobu mooy fu lu bare ci kilifa yi di ñàkk fit, te mooy bi gën a tabax wóolu.
Defal ko mu wér ñu wax wàll bu nopp bi
Ci benn coppite bu dëgg, xibaar bi gën a am njariñ ci kër gi mooy li nit ñi ragal a la wax ci kanam. Loraange bi ñu gis ci tëralin bu bees bi. Sabab bi waxtu bi du dox. Mbir mi ñépp ci seen kuréel di waaj a njàqare.
Ndax dingay ko dégg benn bés dafa tëju ci li njàngalekatu Harvard Amy Edmondson di woowe kaaraangeb xel: yég bu ñu séddoo ne mën nga wax, laaj benn laaj, walla nangu benn werante, te kenn du la mbugal walla def la ndaw. Wax bu Edmondson ci jamono yu wóorul, yu gaaw mooy bu wér. Mënatuloo jiite ci ragal. Dootul liggéey niki teyloo, te dafay tëj dëgg bi nga gën a soxla bu suuf di toll.
Ci biir coppite, kaaraange dafa toll te dafa yomb a toj ci njumte. Ay lëf dañuy ko aar:
- Bu kenn yékkati benn njàqare, jàppal ko niki benn yool, du benn natt. "Bég naa ci li nga wax" dafa amul njëg te dafay soppi lépp.
- Tontul laaj bi ñu laaj, du laaj boo bëggoon ñu la laaj.
- Su nga xamul, wax "xawma" ci leer. Benn kilifa bu man a nangu digaaleem ci xam-xam dafay jox ñépp sañ-sañ ñu doon dëgg it.
- Bul mukk def misaal ci ki werante. Néeg bi yépp dafay xool gis lu xew ci moom, te dinañ natt seen bopp dëgg ci li ñu gis.
Lan ngay def bu nga mënul wax leep
Yenn yoon dangay dëgg-dëgg mënul séddoo nataal bi yépp. Sabab yu yoon, benn njool bu ñu tëjagul, ndigal yu nekkagul ci sa loxo. Fii la kilifa yi gën a faral di nopp, te fu nopp di def loraange bi gën a réy.
Mën nga doon dëgg te am dig. Jéemal: "Am na ay wàll ci lii bu ma mënul wax léegi, te duma def ni bañ. Lii mooy lépp li ma man a la wax, te lii mooy kañ laay yaakaar ne man naa wax lu ëpp." Tudd ne am na benn dig mooy benn melokaanu yër. Dafay wax nit ñi ne doo leen di teg ndaw ci wax ne dig bi nekkul.
Ba noppi wéy di feeñ. Coppite du benn xibaar bu benn yoon. Mooy téeméeri tegtal yu ndaw ci ay ayu-bés, te wóolu dañuy ko tabax walla ñàkk ko ci toppum-jëf. HBR ci liggéeyam bu yees ci coppite bu sax wax na ne coppite jeex na doon benn mbir bu di faral di am ba mujj doon ngelawu liggéey bu sax, te loolu dafay tax nit ñi sonn te ragal bala nga ubbi sa gémmiñ. Kilifa yi di denc seen ekib ak ñoom ñooy ñi di wéy a feeñ, di waxaat li ñu wax bu nit ñi ribb ba mënuñu ko jàpp ci yoon wu njëkk, te di def li ñu wax ñu dinañ ko def.
Benn wax ci sa dëgëraay yu bopp
Mënuloo jox benn néeg dal boo amul. Su nga dugg di taxaw ak sa njàqare yu bopp, nit ñi dinañ ko jàpp bala ñu jàpp benn baat ci sa xibaar. Kon bala waxtaan bu metti bi, dalal sa yaram bu njëkk. Benn noyyi bu yeex. Tànk yi ci suuf. Benn simili ci sa bopp bala nga dugg. Bët-li du nga yég dara. Mooy nga dal ba sa dëgëraay, du sa ragal, mooy li wëlbatiku ci ñépp.
Lii liggéey bu diis la, te man na la yàqal ci diir bu yàgg bu xamul. Topptool sa màndarga yu metti yu bopp. Su diisu jiite ci jamono bu metti di dugg ci sa nelaw, sa wér-gu-yaram, walla nit ñi nga bëgg, loolu jar na ñu ko waxtaane ak benn doktoor, benn njàngalekatu xel, walla kenn ku nga wóolu. Yor benn ekib ci biir coppite mooy liggéey bu dëgg. Am nga sañ-sañu soxla ndimbal ci moom it.
Nit ñi nekk ci sa kanam dinañu fàtte lu bare ci slide yi. Dinañu fàttaliku ndax nga xoolaale leen ci bët te wax leen dëgg, ak ndax nga dellusi ayu-bés bi ci topp ak bi ci topp. Loolu mooy lan la wax coppite bu baax dëgg-dëgg di. Du benn xibaar bu mat sëkk. Benn boo man a wóolu, bu benn nit bu sax bind.
Sàq yi
- Harvard Business Review, How to Communicate Clearly During Organizational Change (Elsbeth Johnson)
- Amy C. Edmondson, Psychological Safety
- American Psychological Association, 10 tips for dealing with the stress of uncertainty
- Harvard Business Review, Leading Through Continuous Change