Nā ʻano mālama noʻonoʻo, ma ka ʻōlelo maʻalahi

Ua hoʻoholo ʻoe ma ka hopena e hoʻāʻo i ka mālama noʻonoʻo. Maikaʻi. ʻO ia ka ʻāpana paʻakikī, a ua hana mua ʻoe iā ia. A laila wehe ʻoe i kahi papa kuhikuhi, a lilo ka hōʻoluʻolu i kahi ʻano paʻa hou. Helu kēlā me kēia ʻaoʻao i kahi puʻu huapalapala. CBT. DBT. ACT. EMDR. IFS. Psychodynamic. Person-centered. Heluhelu ʻia me he kupa huapalapala lā, a ma kekahi wahi i loko aia kahi leo hāmau a kōkua ʻole e ʻōlelo ana inā koho hewa ʻoe, ua hoʻopau wale ʻoe i kāu hoʻoholo koa hoʻokahi.

No laila eia ka mea kōkua loa e ʻike ai ma mua o ko mākou wehewehe ʻana i kekahi o ia mea. ʻOi aku ka liʻiliʻi o ke koʻikoʻi o ke ʻano kikoʻī ma mua o ka makaʻu o ka poʻe. Hoʻi mau nā ʻumi makahiki o ka noiʻi i ka ʻike like: ma waena o nā ala ʻokoʻa loa, ʻo ka mea e wānana ai inā kōkua ka mālama noʻonoʻo, ʻo ia ka pilina hana ma waena o ʻoe a me ke kanaka e noho ana i mua ou. Kapa ka American Psychological Association iā ia ka pilina mālama, ʻo ka manaʻo aia ʻolua maoli ma ka hui hoʻokahi, e huki pū ana i kāu mau pahuhopu. Kuhikuhi nā haneli o nā noiʻi i ia pilina ma ke ʻano he mea hoʻokele maoli o ka holo ʻana o ka mālama.

ʻAʻole kēlā e hoʻolilo i nā ala i mea ʻole. ʻO kona manaʻo hiki iā ʻoe ke hoʻōki i ka mālama ʻana i kēia me he hōʻike pili nui lā. Ke ʻimi nei ʻoe i kahi kanaka a me kahi ala e kūpono iā ʻoe. ʻO ka ʻike ʻana i ke ʻano maʻamau o nā ʻano nui e kōkua wale iā ʻoe e nīnau i nā nīnau maikaʻi aku.

Hoʻokahi mea hou e pono ai ke ʻōlelo ma mua. He hana like ka mālama noʻonoʻo, ʻaʻole he mea i hana ʻia iā ʻoe. Maopopo ka APA ʻo ka hana maikaʻi loa i kou lilo ʻana i hoa komo ikaika a pili, a ʻo ka loli mau e koi i ka hoʻomaʻamaʻa ma waena o nā hālāwai, ʻaʻole ka hola wale nō. ʻAʻohe mea e hāʻawi i kahi lāʻau iā ʻoe ma luna o ka pākaukau. ʻO ka mea a kahi loea maikaʻi e hāʻawi iā ʻoe he pilina kūpaʻa, he aniani ʻoiaʻiʻo, a me kahi ala e hoʻokuʻu ai i ka paʻa, a laila hana ʻolua i ka hana pū.

He palapala ʻāina wikiwiki o ka ʻāina

Hāʻule ka hapanui o ka mea āu e ʻike ai i kekahi mau ʻohana. Hōʻuluʻulu ka APA iā lākou ma ke ʻano ākea, a he ala maʻemaʻe ia e paʻa ai i ke kiʻi holoʻokoʻa i kou poʻo.

Aia ka pūʻulu noʻonoʻo-a-hana, e hana ana ma luna o nā ʻano noʻonoʻo a hana āu i kēia manawa. Aia ka pūʻulu ʻike hohonu, e nānā ana i hope e hoʻomaopopo i kahi i hele mai ai kāu mau ʻano. Aia ka pūʻulu ulu-a-ikaika, e hoʻomaka ana mai ka mea ola mua i loko ou. A he nui nā loea hui pū, ʻo ia ka huki ʻana mai kekahi o kēia mau mea e pili ana i kāu mea e lawe mai ai ma ka puka.

ʻAʻole pono ʻoe e hoʻopaʻanaʻau i nā pahu. Eia ka mea e komo maoli ai nā mea maʻamau loa.

Cognitive behavioral therapy (CBT)

ʻO ia ka mea āu e ʻike pinepine ai, a no ke kumu maikaʻi. He hoʻonohonoho ʻia, kūpono, a aia kahi kino hōʻike nui ma hope ona no nā mea e like me ke kaumaha noʻonoʻo, ka piʻihau, a me ka OCD.

Maʻalahi ka manaʻo kumu. Ua kāpili pū ʻia kou mau manaʻo, kou mau manaʻo naʻau, a me kāu mau hana a hānai kekahi i kekahi. I ka wā e holo ana nā manaʻo ma kahi pōʻai me ka hoʻololi ʻia a ʻoi, hahai nā manaʻo naʻau a me nā hana iā lākou i lalo. Kōkua ka CBT iā ʻoe e hopu i kēlā mau manaʻo ʻakomi, e nānā inā ʻoiaʻiʻo maoli lākou, a hoʻomaʻamaʻa i nā mea kūpaʻa aku. Wehewehe ka Cleveland Clinic iā ia ma ke ʻano he ʻike a hoʻololi i nā ʻano noʻonoʻo he pilikia a pololei ʻole.

E manaʻo iā ia e like iki me ke aʻo. E loaʻa paha iā ʻoe kahi hana home, nā hoʻokolohua liʻiliʻi e hoʻāʻo ma waena o nā hālāwai, a me kahi manaʻo akāka o kāu mea e hana nei. Maʻamau ʻo ia he manawa pōkole aku a kālele i ka pahuhopu. Inā makemake ʻoe i ka manaʻo o ka haʻalele me nā hāmeʻa kikoʻī, pae maikaʻi ka CBT.

Dialectical behavior therapy (DBT)

Ua ulu ka DBT mai ka CBT, akā ua kūkulu ʻia ʻo ia no ka poʻe e manaʻo i nā manaʻo naʻau ma kahi leo kiʻekiʻe loa, kahi e pā wikiwiki a ikaika ka nalu a paʻakikī ke heʻe. Ua kūkulu mua ʻia ʻo ia no ka borderline personality disorder a ua hoʻololi ʻia ʻo ia mai ia manawa ma ke ʻano ākea aku.

Hele mai ka inoa mai kahi kaulike āna e hoʻāʻo mau ai e paʻa. Ma kekahi ʻaoʻao, ka ʻae piha i kou ʻano a me kāu mea e hali ana. Ma kekahi, ka pono maoli e hoʻololi i nā ʻano e hōʻeha ana iā ʻoe. ʻAe ʻia ʻoe i nā mea ʻelua. Kālele ka hana ma nā ʻāpana mākau ʻehā: ke kū i kēia manawa (noʻonoʻo akahele), ka heʻe ʻana i nā manawa ikaika me ka hoʻino ʻole i nā mea (ka hoʻomanawanui ʻeha), ka hoʻokele i nā manaʻo naʻau nui (ka hoʻoponopono manaʻo), a me ka mālama i nā pilina (ka mākau pilikanaka). Hui pinepine ka DBT piha i nā hālāwai pilikino me kahi hui mākau.

Psychodynamic a me psychoanalytic therapy

ʻO ia ka ʻohana ʻike hohonu, ke ʻano mālama noʻonoʻo a ka poʻe e kiʻi ai i ko lākou noʻonoʻo i ka manawa e noʻonoʻo ai lākou e pili ana i ko lākou wā kamaliʻi.

ʻO ka manaʻo kumu, ʻo kekahi o ka mea e hoʻoikaika iā ʻoe i kēia lā i hana ʻia i ka wā kahiko a holo ma lalo o kou ʻike. Nā ʻike kahiko, nā manaʻo naʻau i hana hou ʻia, nā ʻano āu e ʻike mau ai iā ʻoe iho me ka ʻike ʻole pono i ke kumu. He kamaʻilio lohi aku a hāmama aku ka psychodynamic therapy e hahai ana i kēlā mau kaula, ma ka manaʻo ʻo ka hoʻomaopopo ʻana i kahi i hele mai ai kahi ʻano e hoʻokuʻu i kona paʻa. Wehewehe ka APA iā ia ma ke ʻano he hana e hoʻololi i nā manaʻo naʻau a hana pilikia ma o ka wehe ʻana i ko lākou mau manaʻo i hūnā ʻia.

ʻOi aku ka liʻiliʻi o nā pepa hana a ʻoi aku ka hohonu i ka manawa. ʻO ka poʻe e makemake e hoʻomaopopo iā lākou iho, ʻaʻole ka hoʻokele wale i kahi hōʻailona, hilinaʻi maʻamau lākou ma ʻaneʻi. Hiki ke lōʻihi aku, a ua hana ʻia pēlā. ʻAʻole ʻo ka pono he haʻawina paʻa hoʻokahi. ʻO ia ka lilo ʻana o kahi ʻano hiki ʻole iā ʻoe ke ʻike i mea ʻikea, a i kou hiki ke ʻike iā ia, loaʻa iā ʻoe ka leo ma luna ona.

Humanistic a me person-centered therapy

Hoʻomaka kēia pūʻulu mai kahi papahele manaʻolana aku. Ma kahi o ke alakaʻi me ka mea i haʻihaʻi, hilinaʻi ʻo ia ma luna o kou hiki ponoʻī e ulu a hana i nā koho maikaʻi i kou manaʻo ʻia maoli ʻana.

ʻO ka mana kaulana loa ʻo ka person-centered therapy, kahi e hāʻawi ai ka loea i ka mahana, ka ʻoiaʻiʻo, a me ka ʻae hohonu, a hilinaʻi ʻo ka loaʻa ʻana o kahi wahi palekana e lilo piha ai i ʻoe iho ka mea e hoʻokuʻu ai iā ʻoe e neʻe i mua. ʻOi aku ka liʻiliʻi o ke akamai a ʻoi aku ka noho ʻana. Inā ua manaʻo ʻoe i ka hoʻahewa ʻia a ʻike ʻole ʻia i ka wā ma mua, hiki i ia ʻano lumi ke lilo i hōʻoluʻolu.

He mau mea ʻē aʻe āu e hālāwai ai

• Aʻo ka ACT (acceptance and commitment therapy) iā ʻoe e hana i kahi wahi no nā manaʻo a manaʻo naʻau paʻakikī ma kahi o ka hakakā me lākou, ʻoiai e hana ana i ka mea āu e mahalo maoli ai.
• Hoʻohana ʻia ka EMDR (eye movement desensitization and reprocessing) ka hapanui no ke ʻeha ʻuhane. Alakaʻi ʻo ia iā ʻoe ma waena o nā hoʻomanaʻo paʻakikī ʻoiai e hana ana ʻoe i kahi hana i ʻō a i ʻaneʻi, e like me ka hahai ʻana i ka lima o ka loea a he leo, ka mea i manaʻo ke kōkua i ka lolo e mālama i ka hoʻomanaʻo me ka liʻiliʻi o kona uku kahiko.
• He pōkole ka IPT (interpersonal therapy) a kālele ʻo ia ma luna o kāu mau pilina a me nā hoʻololi ola, ma luna o ka manaʻo ʻo ka hoʻokūpaʻa ʻana i kēlā e hoʻokūpaʻa i kou ʻano.
• Mālama ka mālama ʻohana a kāne wahine i ka pilina iho ma ke ʻano he mea i loko o ka lumi, ʻaʻole hoʻokahi kanaka wale nō i loko ona.

Eia kahi ʻoiaʻiʻo hoʻomaha ma hope o ka papa inoa. He nui nā loea ʻaʻole hoʻomaʻamaʻa i kekahi wale nō o kēia. He hui pū lākou, e hui ana i nā ʻāpana mai kekahi mau ala e kūpono i ke kanaka i mua o lākou, ka mea a ka APA e kapa ai ma ke ʻano he ʻāpana ponoʻī. No laila ʻo ka huaʻōlelo ma kahi ʻaoʻao he hōʻailona hoʻomaka e pili ana i ke ʻano o ka noʻonoʻo o kekahi, ʻaʻole he palapala paʻa a lākou e holo ai ma luna ou.

No laila, ʻo wai ka mea āu e pono ai

Me ka ʻoiaʻiʻo, ʻaʻole paha ʻoe e pono e hoʻoholo i kēlā iā ʻoe iho. E loiloi kahi loea maikaʻi i ka mea e hana nei a e ʻōlelo i kahi kūpono. Akā he mau hōʻailona ākea e kōkua ai:

Inā makemake ʻoe i nā hāmeʻa kūpono no ka piʻihau a ʻano haʻahaʻa a makemake i ka hoʻonohonoho, he wahi hoʻomaka kūpono ka CBT. Inā holo wela kou mau manaʻo naʻau a manaʻo ʻia nā pilina me he kahua pahu lā, e nīnau e pili ana i ka DBT. Inā hana hou mau ʻoe i ke ʻano ʻeha hoʻokahi a makemake e hoʻomaopopo i ke kumu, kūpono ka hana psychodynamic i kēlā. Inā ke hali nei ʻoe i kahi ʻeha ʻuhane, e nīnau kikoʻī e pili ana i nā ala kālele i ke ʻeha ʻuhane e like me ka EMDR a i ʻole ka trauma-focused CBT, a e ʻimi i kekahi i aʻo ʻia i loko o lākou.

Pehea e ʻimi maoli ai i kekahi

ʻO ka palapala ʻāina ka ʻāpana maʻalahi. ʻO ke komo ʻana i loko o kahi lumi kahi e paʻa ai ka poʻe, no laila he mau neʻe kikoʻī:

1. E hoʻomaka me ka mea i loaʻa mua iā ʻoe. Inā loaʻa iā ʻoe ka ʻinikua, helu kāna papa kuhikuhi a laina lālā i nā loea i uhi ʻia. Inā he haumāna ʻoe a ua hana, hāʻawi pinepine kahi keʻena kākāʻōlelo pā kula a he papahana kōkua limahana (EAP) i nā hālāwai manuahi.
2. E hoʻohana i nā papa kuhikuhi hilinaʻi. Kuhikuhi ka NIMH i ka poʻe i nā papa inoa ʻoihana e ʻimi i nā loea laikini a kānana ma ke akamai, kahi, a me ka mea a lākou e mālama ai.
3. E nīnau i nā nīnau koho. He kūpono ke nīnau: He laikini anei ʻoe? Ua hana anei ʻoe me ka poʻe e kū nei i kaʻu mea e kū nei? He aha ke ala āu e hoʻohana ai, a ʻo ka lōʻihi paha o kēia? Pehea mākou e ʻike ai ke kōkua nei ia? ʻApo kahi loea maikaʻi i kēlā mau nīnau.
4. E mālama i ka hālāwai mua ma ke ʻano he nīnauele ʻaoʻao ʻelua. ʻAe ʻia ʻoe e ʻike inā manaʻo ʻoe i ka palekana, ka lohe ʻia, a me ka manaʻolana iki aku i kou haʻalele ʻana. He ʻikepili kēlā heluhelu naʻau, ʻaʻole he ahonui ʻole.

Inā ʻo ke kumukūʻai ka pā, e nānā i nā kikowaena olakino noʻonoʻo kaiāulu, nā keʻena hoʻomaʻamaʻa ma nā kulanui (nā loea i mākaʻikaʻi ʻia ma nā uku haʻahaʻa aku), a me nā loea e hāʻawi i nā uku pae pili kālā. Helu nui iā lākou ma kā lākou mau ʻaoʻao. Ua hoʻākea ka olakino kelekuʻi i nā koho kekahi, ʻoi loa inā ʻo ka hiki ʻana i kahi me ke kino kahi ʻāpana o ka paʻakikī.

Pehea maoli ke ʻano o nā hālāwai mua

Kōkua ka ʻike i kāu mea e komo ai, no ka mea ʻaneʻane ʻaʻole manaʻo nā hālāwai mua i ka ʻike nui a nā kiʻiʻoniʻoni e hoʻohiki ai. Ma ka hoʻomaka, ʻimi ka hapanui o kahi loea i ke ʻano o kou ola: kou moʻolelo, ka mea i lawe mai iā ʻoe, ka mea āu e makemake ai e ʻokoʻa. Hiki ke manaʻo lohi, ʻoiai he iki maʻi. He maʻamau kēlā. Ke aʻo nei lākou iā ʻoe.

He kūpono nō hoʻi ke nīnau, ma kekahi wahi i laila, pehea ʻolua e ʻike ai ke hana nei nā mea. Manaʻo ka NIMH e nīnau i kāu loea inā ʻōlelo paipai ʻo ia i kahi helu ākea o nā hālāwai a pehea e ana ʻia ai ka holomua. ʻAʻole ʻoe e pono i kahi papa manawa paʻa. ʻO ka pono iā ʻoe kahi manaʻo like o ke kuhikuhi, i manaʻo ʻia ka mālama noʻonoʻo me he mea e hele ana i kahi a ʻaʻole he pōʻai wale.

Inā ʻaʻole kūpono ka mea mua

Paʻa ka poʻe i kēia ʻāpana, no laila e ʻōlelo akāka. He maʻamau, a ʻae piha ʻia, ke hoʻololi loea. ʻAʻole ʻo kahi kūpono ʻole ka manaʻo ua hāʻule ka mālama noʻonoʻo a he nui loa ʻoe. ʻO kona manaʻo ʻaʻole ʻolua me ia kanaka kikoʻī ka hui, e like me ka maikaʻi ʻole o kahi kauka maikaʻi no kēlā me kēia kanaka.

E hāʻawi i kekahi mau hālāwai, no ka mea ʻo nā mea mua ka hapanui no ka ʻike kekahi i kekahi a hiki ke manaʻo ʻōʻili ma kona ʻano. Akā inā manaʻo mau ʻoe i ka lohe ʻole ʻia, hoʻahewa ʻia, a paʻa ma hope o kahi hoʻāʻo kūpono, hiki iā ʻoe ke kapa iā ia a hiki iā ʻoe ke neʻe i mua. ʻO ka ʻimi ʻana i kahi kūpono aku ka hana e holo maikaʻi nei, ʻaʻole ka hāʻule ʻana.

Āhea e kiʻi ai i ʻoi aku ma mua o kahi ʻimi papa kuhikuhi

He ʻano mālama hoʻokahi ka mālama noʻonoʻo, a i kekahi manawa ʻaʻole ʻo ia wale nō kāu e pono ai. Inā ua loli kou ʻano, kou hiamoe, kou pōloli, a i ʻole kou hiki ke hana ma ke ʻano mau, hiki i kahi kauka mālama mua a kauka noʻonoʻo ke kōkua e hoʻomaopopo inā pili kahi lāʻau a kumu maʻi i ke kiʻi me ka mālama kamaʻilio. ʻAʻohe kūʻē ma laila. He nui ka poʻe e hana i nā mea ʻelua.

A inā manaʻo ʻia nā mea he ʻoi aku ma mua o kāu hiki ke hali i kēia manawa, a i ʻole loaʻa iā ʻoe nā manaʻo e hōʻeha iā ʻoe iho, e ʻoluʻolu mai kali i kahi hālāwai he mau pule i hope. E kiʻi i ke kōkua koke, kahi laina pilikia, kahi keʻena pilikia, a he kanaka hilinaʻi e hiki ke noho me ʻoe i kēia pō. Hiki i ka ʻimi ʻana i ke ʻano kūpono loa o ka mālama noʻonoʻo ke hiki ma hope. ʻO ka hala ʻana i kēia lā ka mea mua, ʻaʻole ʻoe e pono e hana iā ia iho.

ʻAʻole loa ʻo nā huapalapala ka manaʻo. ʻO ka manaʻo ka noho ʻana i mua o kekahi e ʻike ai, a manaʻo lohi i ka mehameha iki aku me ka mea i lawe mai iā ʻoe e nānā i ka wā mua.

Nā kumu

• American Psychological Association, Understanding psychotherapy and how it works
• American Psychological Association, Different approaches to psychotherapy
• Cleveland Clinic, 5 Types of Therapy: Which Is Best for You?
• National Institute of Mental Health, Psychotherapies