Inā aia ʻoe i loko o ka pilikia a i ʻole ke noʻonoʻo nei e hōʻeha iā ʻoe iho, ʻaʻole ʻoe hoʻokahi. Ma ʻAmelika Hui Pū ʻIa, e kelepona a kelepaʻi paha i 988 (Suicide & Crisis Lifeline, 24/7), e kelepaʻi iā HOME i 741741 (Crisis Text Line), a i ʻole e kelepona i 911 i ka wā pilikia koke.
Nā ʻōlelo aʻo wikiwiki
- E kapa iā ia he pīʻo wahaheʻe e hala ana.
- E ʻae i ka nalu e piʻi a hāʻule.
- E noho ma kahi ma kahi o ka holo i waho.
Inā ke heluhelu nei ʻoe i kēia i waena o kekahi, e hoʻomaka ma ʻaneʻi: he ʻino ka mea āu e manaʻo nei, a ʻaʻole ia he pōʻino. Ke kuʻi nei kou puʻuwai, hiki ʻole i kou hanu ke ʻapo, me he mea ʻoiaʻiʻo ʻole lā ke keʻena, a maopopo i kekahi ʻāpana ou ua hewa loa kekahi mea. ʻO ia maopopo, ʻo ia ka hopohopo e ʻōlelo nei. He pīʻo wahaheʻe ka hopohopo nui, ʻo kou ʻōnaehana ulia o ke kino e kani ana me ka ikaika piha ke ʻaʻole he ulia maoli. ʻAʻole hiki iā ia ke hōʻeha iā ʻoe, a e pau ana ia.
ʻO ka mea koʻikoʻi loa e mālama, ʻo ia ke ʻano o ia. Piʻi wikiwiki ka hopohopo nui, kiʻekiʻe i loko o kahi ʻumi minuke, a laila iho ma kona ala iho, e mālie pinepine ana ma loko o iwakālua a hiki i kanakolu minuke. Loaʻa iā lākou he kaupena a he hopena. ʻAʻole pono ʻoe e hoʻōki iā ia. Pono ʻoe e hele ma waena o nā minuke aʻe, a e hana kou kino i ke koena.
No ke aha e ʻano kino loa ai
ʻO kēlā me kēia hōʻailona e makaʻu ai iā ʻoe, he ʻāpana ia o kekahi pane kahiko a pale hoʻokahi, i kapa pinepine ʻia he hakakā-a-holo. Ua hoʻoholo kou lolo aia kekahi pōʻino a hoʻokahe i kou kino me ka adrenaline e mālama ai iā ia.
ʻO ia ke kumu e holo ai kou puʻuwai, ke kīpaku nei ia i ke koko i kou mau ʻiʻo. ʻO ia ke kumu e wikiwiki ai kou hanu a paʻa kou umauma, ke lawe nei ʻoe i ka oxygen no kekahi hana ʻaʻole e hiki mai ana. ʻO ka poniuniu, nā manamana lima huʻi, ka manaʻo ʻoiaʻiʻo ʻole: puka ia mai ka hanu wikiwiki a me ke piʻi o ka adrenaline, ʻaʻole mai kekahi mea e haki ana i loko ou. Manaʻoʻiʻo ka nui o ka poʻe e hele ana ma waena o ko lākou hopohopo nui mua e loaʻa ana iā lākou kekahi hahau puʻuwai a nalo paha ko lākou noʻonoʻo. Kūpono kēlā makaʻu, a he ʻāpana ia o ka pahele, no ka mea, hānai ka makaʻu i nā hōʻailona, e hānai ana i ka makaʻu hou.
ʻO ka ʻike ʻana i ka mea e hana maoli nei, lawe ia i kekahi o ka wahie. Ke hoʻōki nā manaʻo kino i ke ʻano o "aia au i ka pōʻino" a hoʻomaka i ke ʻano o "ke kani hewa nei kuʻu ulia," nalo ka nui o ko lākou paʻa.
He hoʻolālā no ka manawa
ʻAʻole pono iā ʻoe kēia mau mea a pau. E koho i ka mea hiki iā ʻoe ke ʻapo.
- E kapa iā ia. E ʻōlelo iā ʻoe iho, me ka maopopo: "He hopohopo nui kēia. He weliweli ia, a ʻaʻole ia he pōʻino, a e hala ana ia." Hoʻomanaʻo ke kapa ʻana iā ia i ka ʻāpana noʻonoʻo o kou lolo ʻaʻole maoli ʻoe i ka pōʻino.
- E hoʻolohi i kou hanu i waho. Mai hoʻāʻo e ale i nā hanu nui, ʻino pinepine kēlā. Akā e hana i kou hanu i waho ʻoi aku ka lōʻihi ma mua o kou hanu i loko. E hanu i loko no ka helu ʻehā, i waho no ka helu ʻeono. ʻO ka hanu lōʻihi i waho ka hōʻailona e haʻi ai i kou kino ua pau ka pōʻino.
- E hoʻi i kou mau ʻano. E nānā a puni a kapa i nā mea ʻelima āu e ʻike ai, ʻehā āu e hoʻopā ai, ʻekolu āu e lohe ai, ʻelua āu e honi ai, a hoʻokahi āu e ʻono ai. Huki kēia i kou nānā mai ka poʻai o "inā paha" a i loko o ke keʻena āu maoli i loko ona.
- E hoʻāʻo i kekahi mea anu. Hiki i ka wai huʻihuʻi ma kou maka a mau lima, a i ʻole ka mālama ʻana i kekahi ʻaisi hau, ke keʻakeʻa i ke piʻi me ka wikiwiki pūʻiwa.
- E hoʻōki i ka hakakā me ia. ʻO kēia ka mea paʻakikī a koʻikoʻi. ʻO ke koʻo ʻana i kekahi hopohopo nui, ka hoʻāʻo ʻana e koi iā ia e hele, hoʻolōʻihi pinepine ia iā ia. ʻO ka ʻae ʻana i ka nalu e piʻi a hāʻule, me ka hilinaʻi e hāʻule ia, ʻae ia iā ia e neʻe ma waena wikiwiki aʻe.
- E noho kahi āu i ka palekana ke hiki. He ikaika ke koi e holo. Akā ʻo ka holo ʻana mai kekahi wahi, aʻo ia i kou lolo he pōʻino kēlā wahi, ka mea e paʻakikī ai ka manawa aʻe. ʻO ka hele ʻana ma waena ona kahi āu e noho ai, aʻo ia i kou lolo i ke kūʻē.
I ka hoʻomaka ʻana o ka mālie, a e mālie ana ia, e ʻoluʻolu iā ʻoe iho. He hoʻoikaika maoli ka hele ʻana ma waena o kekahi hopohopo nui, ʻoiai mai waho me he mea lā ua kū wale ʻoe e hanu ana. Ua hana ʻoe i kekahi mea paʻakikī.
He manaʻo no ke kino, a no ka maopopo loa
Hiki i ka hopohopo a me nā pilikia olakino koʻikoʻi ke kaʻana like i nā hōʻailona, a he ʻāpana kēlā kūʻokoʻa o ka mea e ʻano hōʻoiaʻiʻo loa ai ka hopohopo. Inā ʻaʻole i nānā ʻia kēia mau manaʻo e kekahi kauka, a i ʻole inā ʻano ʻokoʻa maoli kekahi mea mai kou ʻano maʻamau, ʻo ka ʻeha e palahalaha ana i lalo o kekahi lima, kekahi ʻano ʻeha umauma ʻaʻole ʻoe i manaʻo mua ai, he naʻauao e nānā ʻia ma kahi o ka manaʻo ʻana he hopohopo. ʻAʻole ʻelua mea kūʻē ka lawe koʻikoʻi ʻana i kou kino a me ka mālama ʻana i kou piʻihau.
Ma hope o ka ʻino
He luhi kekahi hopohopo nui hoʻokahi akā ʻaʻole ia, ma kona ʻano, he ʻike maʻi. Loaʻa i ka nui o ke kanaka hoʻokahi a ʻaʻole loaʻa hou. ʻO ka mea e huli ai ka hopohopo i kekahi mea nui aʻe, ʻo ia pinepine ka makaʻu o ka mea aʻe, a me ka hōʻemi mālie ʻana o kou ola i kou hoʻomaka ʻana e ʻalo i nā wahi a kūlana e hiki mai ai kekahi.
ʻO ia ka ʻāpana e kūpono ke lawe koʻikoʻi, a ʻo ka nūhou maikaʻi, pane maikaʻi loa ia i ke kōkua. ʻO ka hopohopo kekahi o nā mea olaola loa a kekahi kahu olakino noʻonoʻo e hana ai. Inā ke hoʻi mau nei nā hopohopo, a i ʻole inā ua hoʻomaka ʻoe e alakaʻi i kou mau lā a puni ka makaʻu iā lākou, e ʻoluʻolu e ʻimi i kekahi loea. ʻAʻole pono ʻoe e hoʻomanawanui i kēia wale nō, a ʻaʻole pono ʻoe e kali a hiki i ka ʻano hiki ʻole ke hoʻomanawanui i kūpono ai i ke kākoʻo.
Nā Kumu
- National Institute of Mental Health, Panic Disorder: When Fear Overwhelms
- Cleveland Clinic, Panic Attacks and Panic Disorder: Causes, Symptoms and Treatment
- Cleveland Clinic, Grounding Techniques to Calm Anxiety