Àwọn Ará-ọmọ-ìyá Àgbàlagbà: Àtúnṣe àti Àtúnsopọ̀

Ìrora pàtàkì kan wà tí ó ń wá látinú ará-ọmọ-ìyá tí o ti pàdánù ìbáṣepọ̀ pẹ̀lú rẹ̀. Kì í ṣe àjèjì, kì í ṣe olólùfẹ́-àtijọ́. Ẹnìkan tí ó pín ilé-ìwẹ̀ àti orúkọ-ìdílé àti àwọn òbí kan náà ní àwọn ọjọ́ líle kan náà. O lè lo oṣù láìsọ̀rọ̀ síbẹ̀, nígbà tí orin kan bá ń dún tàbí tí ọjọ́-ìsinmi bá dé, kí o ní ìmọ̀lára àga òfo níbi tí wọ́n máa ń wà.

Bóyá ó parí nínú ìjà ariwo kan. Bóyá ó kàn rẹ̀wẹ̀sì lọ ní àwọn ọdún títí o fi mọ̀ pé o kò lè rántí ìjíròrò gidi ìkẹyìn. Yálà ọ̀nàkọ̀nà, bí o bá ń ka èyí, apá kan inú rẹ ń ṣe kàyéfì bóyá ó lè yàtọ̀. Kàyéfì yẹn yẹ kí a mú un ní pàtàkì.

Ní àkọ́kọ́, ohun tí ó fẹ́rẹ̀ẹ́ jẹ́ pé kò sí ẹni tí ó ń sọ ní gbangba: èyí wọ́pọ̀. Ìwádìí orílẹ̀-èdè kan tí ó kan ju 1,300 àwọn ará Amẹ́ríkà tí olùwádìí Cornell, Karl Pillemer, darí rí pé ní àyíká ìdá mẹ́rin àwọn àgbàlagbà ń gbé pẹ̀lú ìpínyà nínú ìdílé wọn, ó sì fẹ́rẹ̀ẹ́ jẹ́ ìdá 8% ni a ya kúrò lọ́dọ̀ ará-ọmọ-ìyá. Ohunkóhun tí ó ṣẹlẹ̀ pẹ̀lú tirẹ̀, ìwọ kì í ṣe àfọ̀rọ̀-yẹ̀wò àjèjì. O jẹ́ apá kan ẹgbẹ́ tí ó tóbi gan-an, tí ó sì dákẹ́ jẹ́ẹ́.

Ìdí tí àwọn ìyapa ará-ọmọ-ìyá fi jìnnà tó bẹ́ẹ̀

Ìdè ará-ọmọ-ìyá jẹ́ àjèjì. Fún ọ̀pọ̀ ènìyàn, ó jẹ́ ìbáṣepọ̀ tí ó gùn jù tí wọn yóò ní láé, ó bẹ̀rẹ̀ kí ìrántí tó wà ó sì ń là àwọn òbí já, sábà ń là ìgbéyàwó já. O pín ìtàn kan tí kò sí ẹlòmíràn lórí ilẹ̀-ayé tí ó ní. Nígbà tí ìyẹn bá ṣì, kì í kàn ná ọ ní ènìyàn kan. Ó lè dàbí pípàdánù ẹlẹ́rìí ìgbé-ayé rẹ lápapọ̀.

Ìtàn yẹn náà ni ohun gan-an tí ó ń mú àtúnṣe le. Ẹ̀yin méjèèjì ń ru ẹ̀rí ẹ̀wádún tí ó kóra jọ nípa ara yín. A máa ń yan àwọn ipa àtijọ́ ní kùtùkùtù, wọ́n sì máa ń lẹ̀ mọ́ ni bí àmì tútù. Olùṣe-ojúṣe. Olùbàjẹ́. Olólùfẹ́. Aláìríran. O lè jẹ́ ẹni ọdún márùndínláàádọ́ta kí o sì tún padà di ọmọ ọdún mọ́kànlá ní àkókò tí arákùnrin rẹ bá lo ohùn yẹn.

Àwọn olùwádìí tí ń kẹ́kọ̀ọ́ àwọn ìdílé tọ́ka sí ọ̀wọ́ nǹkan kan tí ó máa ń ya àwọn ará-ọmọ-ìyá àgbàlagbà sọ́tọ̀. Àwọn ìfọ̀-ọwọ́ tí a tọ́ka sí ìgbà èwe, pẹ̀lú bí àwọn òbí ṣe ń bá ìbániwí lò àti bóyá ọmọ kan ni a fẹ́ràn kedere. Owó àti ogún, pàápàá ní àyíká òbí tí ń darúgbó tàbí tí ń kú. Àwọn ọkọ-ìyàwó tuntun tí ń yí ìwọ̀ntúnwọ̀nsì àtijọ́ padà. Àti ìyàtọ̀ pẹtẹ́ẹrẹ nínú àwọn iye-ọ̀wọ̀n tàbí bí ẹnìkọ̀ọ̀kan ṣe ronú pé èkejì yẹ kí ó hùwà. Bí ìyapa rẹ bá ní ju ọ̀kan nínú àwọn òwú yẹn lọ tí a hun papọ̀, ìyẹn wọ́pọ̀ pẹ̀lú. Wọ́n sábà ń wá ní dídìpọ̀.

Ìdí kan wà tí èyí fi ṣe pàtàkì fún ìlera rẹ kì í sì ṣe fún ọkàn rẹ nìkan. Iṣẹ́ lórí àwọn àgbàlagbà rí pé ìdára ìbáṣepọ̀ ará-ọmọ-ìyá ní ìsopọ̀ pẹ̀lú ìdáwà, àti nípasẹ̀ rẹ̀ pẹ̀lú ìsoríkọ́ àti àníyàn. Ní ọwọ́ kejì, ìròyìn jẹ́jẹ́ wà. Ìsopọ̀ ará-ọmọ-ìyá tí ó gbóná lè jẹ́ ààbò gidi lòdì sí ìmọ̀lára ìdáwà nínú ayé, pàápàá bí ẹ̀yin méjèèjì ṣe ń darúgbó tí ẹgbẹ́ àwọn ènìyàn tí ó mọ̀ yín ní èwe sì ń kéré sí i.

Àwọn ipa tí a fún yín gẹ́gẹ́ bí ọmọdé

Èyí ni nǹkan kan tí ìwádìí lórí àwọn ará-ọmọ-ìyá ń tún padà sí léraléra. Àwọn ìbálò tí o dí mọ́ báyìí ni a sábà ṣe ètò rẹ̀ ní ìgbà èwe, àwọn òbí sì ní ọwọ́ nínú wọn. Àwọn onímọ̀-sáyẹ́nsì ìdílé tí ń kẹ́kọ̀ọ́ àwọn ará-ọmọ-ìyá ti rí pé ìfẹ́ràn-kọ̀ọ̀kan tí a fojú-rí, ìmọ̀lára pé màmá tàbí bàbá fẹ́ràn tàbí gba ọmọ kan gbọ́ jù, ni ọ̀kan nínú àwọn àsọtẹ́lẹ̀ tí ó lágbára jù ti ìjà tí ń pẹ́ títí dé àgbàlagbà. Bí o bá dàgbà ní rírò dájúdájú pé arábìnrin rẹ ni ọmọ-góòlù náà, ìdájú yẹn kì í parẹ́ ní ọdún mọ́kànlélógún. Ó kàn ń lọ sí abẹ́ ilẹ̀ ó sì ń darí ìbáṣepọ̀ náà látibẹ̀.

Apá tí ó wúlò nínú mímọ̀ èyí ni pé ipa kì í ṣe òtítọ́. Ó jẹ́ ìtàn tí ìdílé sọ tí ó tó léraléra tó bẹ́ẹ̀ tí gbogbo ènìyàn bẹ̀rẹ̀ sí gbé inú rẹ̀. "Aláìṣe-ojúṣe ni." "Òun ni alárìíró náà." "Èmi ni ẹni tí ń di gbogbo rẹ̀ papọ̀." Nígbà tí o bá tún sopọ̀, ìwọ yóò ní ìmọ̀lára agbára àwọn àmì àtijọ́ wọ̀nyẹn tí ń fa ẹ̀yin méjèèjì padà sínú ipa. O lè ṣàkíyèsí ìfàmọ́ra náà láìṣe é.

Ìwádìí jẹ́jẹ́, onírètí kan tún wà tí ó yẹ kí a dìímú. Àwọn olùwádìí tọ́ka sí àwọn ojú-àyípadà àdánidá, ìgbéyàwó, ọmọ tuntun, àìsàn òbí, ìṣípòpadà, gẹ́gẹ́ bí ìṣílẹ̀kùn níbi tí àwọn ará-ọmọ-ìyá ti sábà ṣe àtúnyẹ̀wò tí wọ́n sì ń yan nǹkan tí ó yàtọ̀. Òfò tí a pín lè tún ìlẹ̀kùn tí ìgbéraga ti dí ṣí. Bí ìgbé-ayé bá ti fún ọ ní ọ̀kan nínú àwọn àkókò wọ̀nyẹn, ó lè jẹ́ àkókò tí ó dára jù láti nínà-ọwọ́-jáde ju bí o ṣe rò lọ.

Kí o tó nínà-ọwọ́-jáde, jẹ́ òtítọ́ pẹ̀lú ara rẹ

Àtúnsopọ̀ kì í ṣe ìgbésẹ̀ tí ó tọ́ ní ìgbà gbogbo, àtúnṣe tí ó dára sì ń bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú ìwọ, kì í ṣe àwọn. Àwọn ìbéèrè díẹ̀ tí ó yẹ kí o jókòó pẹ̀lú ní àkọ́kọ́.

Kí ni o fẹ́ ní ti gidi? Ìbáṣepọ̀ kíkún, àwọn ọjọ́-ìsinmi àti ìpè-fóònù? Tàbí àlàáfíà tí ó tó nìkan tí o fi ń dáwọ́ ìfàra dúró nígbàkígbà tí orúkọ wọn bá farahàn? Àwọn wọ̀nyẹn jẹ́ àfojúsùn tí ó yàtọ̀, wọ́n sì ń pe ìjíròrò tí ó yàtọ̀. Fífẹ́ àpẹẹrẹ tí ó kéré jẹ́ ìyọ̀nda.

Ǹjẹ́ èyí láìséwu? Èyí ni ibì kan tí a gbọ́dọ̀ jẹ́ ṣinṣin. Bí ìbáṣepọ̀ náà bá ní ìlòkulò, ìkà tí ń lọ lọ́wọ́, tàbí ẹnìkan tí ó máa ń fi ọ́ sílẹ̀ ní ipò tí ó burú sí i nígbà gbogbo, àtúnsopọ̀ kì í ṣe ojúṣe, kò sì sí àmì-ẹyẹ ìwà-rere fún wíwọlé sínú iná lẹ́ẹ̀kan sí i. Fífi sílẹ̀ lè jẹ́ àṣàyàn tí ó dára. Ìyókù ọ̀rọ̀ yìí jẹ́ fún ọ̀pọ̀ ìyapa tí ó ní ìrora ṣùgbọ́n tí kò léwu.

Kí ni ipa tìrẹ? Fẹ́rẹ̀ẹ́ kò sí ìpínyà tí ó jẹ́ ẹ̀ṣẹ̀ ẹnìkan ṣoṣo, kódà nígbà tí ẹnìkan ṣe ọ̀pọ̀ ìbàjẹ́ náà. O kò ní láti gba ẹ̀bi tí kì í ṣe tìrẹ. Ṣùgbọ́n ó ń ràn án lọ́wọ́ láti wá nǹkan ọ̀kan tàbí méjì tí ìwọ yóò ṣe lọ́nà tí ó yàtọ̀ ní ti gidi, nítorí ìyẹn ni apá tí o lè ṣàkóso ní ti gidi.

Bí àtúnṣe gidi ṣe lè rí

Nígbà tí ẹgbẹ́ Pillemer fọ̀rọ̀ wá àwọn ènìyàn tí ó ṣàkóso láti padà látinú ìpínyà lẹ́nu wò, ọ̀wọ́ ìlànà díẹ̀ farahàn léraléra. Kò sí ọ̀kan nínú wọn tí ó jẹ́ idán. Gbogbo wọn ṣeé ṣe.

Dáwọ́ gbígbìyànjú láti borí ohun ti àtijọ́

Ànímọ́ tí ó wọ́pọ̀ jù láàrín àwọn ènìyàn tí ó tún parí jẹ́ pé wọ́n dáwọ́ jíjà láti fìdí múlẹ̀ ẹni tí ẹ̀dà ìtàn rẹ̀ tọ́. O lè má gbà gbọ́ láé nípa ohun tí ó ṣẹlẹ̀ níbi ìgbéyàwó yẹn, tàbí ẹni tí ó bẹ̀rẹ̀ rẹ̀, tàbí bóyá àwọn òbí yín fẹ́ràn ọ̀kan nínú yín ní ti gidi jù. Àwọn ènìyàn tí ó tún sopọ̀ sábà fi ilé-ẹjọ́ sílẹ̀. Wọ́n pinnu pé ìbáṣepọ̀ tí ń tẹ̀síwájú jẹ́ ohun tí ó níye lórí ju ìdájọ́ lórí ohun ti àtijọ́ lọ. Ìyẹn kò túmọ̀ sí dídibọ̀n pé ìpalára náà kò ṣẹlẹ̀ láé. Ó túmọ̀ sí kíkọ̀ láti jẹ́ kí àtúngbéjọ́ rẹ̀ jẹ́ owó-ìwọlé.

Dín àwọn ìfojúsùn rẹ kù lọ́nà mọ̀ọ́mọ̀

Ọ̀pọ̀ àtúnsopọ̀ tí ó yọrí dáadáa ń ṣiṣẹ́ lórí ẹ̀rọ tí ó kéré ju bí àwọn ènìyàn ṣe nírètí ní àkọ́kọ́. Dípò béèrè ìsopọ̀ tímọ́tímọ́ tí wọ́n ti fẹ́ nígbà gbogbo, wọ́n gba ará-ọmọ-ìyá tí ó wà ní ti gidi, pẹ̀lú àìpé wọn, wọ́n sì kọ́ nǹkan gidi ṣùgbọ́n kékeré. Ìbáṣepọ̀ tí ó dùn ní àwọn ìkójọpọ̀ tí ó sì ń ṣàbẹ̀wò ní ìgbà díẹ̀ lọ́dún kì í ṣe àìkùnlára. Fún ọ̀pọ̀ àwọn ìdílé, ó jẹ́ àṣeyọrí gidi.

Gbé àwọn ìpèdé kalẹ̀ ní kedere

Àtúnsopọ̀ máa ń dúró nígbà tí ẹnìkọ̀ọ̀kan bá ní kedere nípa ohun tí yóò ní àti tí kò ní nínú rẹ̀. O lè fẹ́ràn ará-ọmọ-ìyá kí o sì sọ àwọn kókó tí kò sí lórí tábìlì, iye ìbáṣepọ̀ tí ó tọ́, àti ohun tí o kò ní fàrada lẹ́ẹ̀kan sí i. Àwọn ààlà kì í ṣe ògiri níhìn-ín. Wọ́n ni àwọn ipò tí ó ń mú kí ó ṣeé ṣe láti pa ìlẹ̀kùn mọ́ ṣíṣí.

Ọ̀nà láti ṣe ìgbésẹ̀ àkọ́kọ́

Nína-ọwọ́-jáde ni apá tí ń bani lẹ́rù. Àwọn nǹkan díẹ̀ tí ń ràn án lọ́wọ́:

1. Bẹ̀rẹ̀ ní kékeré àti ní kókó-kékeré. Ọ̀rọ̀-orí-fóònù kúkúrú tàbí káàdì ré lẹ́tà ojú-ewé mẹ́rin tí ó tò gbogbo ìtàn náà kọjá. "Mo ti ń ronú nípa rẹ. Mo fẹ́ sọ̀rọ̀ bí o bá ṣí sí i." Ìyẹn tó láti ṣí ìlẹ̀kùn láìfipá mú ẹnikẹ́ni kọjá rẹ̀.
2. Dojú ìkàn àkọ́kọ́ kọ́ àkókò yìí àti ọjọ́-iwájú, kì í ṣe àyẹ̀wò-òkú. O lè dojú àwọn nǹkan líle kọ́ lẹ́yìn náà, lójú-ojú, nígbà tí ìgbẹ́kẹ̀lé díẹ̀ bá wà láti dúró lé.
3. Yan àkókò kan, kì í ṣe ìdájọ́. Kọfí. Ìrìn. Ìpè-fóònù tí ó ní ìparí tí a kọ́. Ìfúnpá kékeré ń mú kí ó rọrùn fún ẹ̀yin méjèèjì láti farahàn bí àwọn àgbàlagbà dípò bí ara-ọmọdé yín.
4. Bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú ìlà òtítọ́ kan nípa ipa tìrẹ bí o bá ní ọ̀kan. "Mo mọ̀ pé mo dákẹ́ fún ìgbà pípẹ́, mo sì kábàámọ̀ ìyẹn" lè ṣe ju àtòkọ àwọn àṣìṣe wọn láé lọ.
5. Fi àbájáde sílẹ̀. O lè ṣàkóso ìpè náà. O kò lè ṣàkóso bóyá wọ́n gbà á, tàbí bí ó ṣe yára tó, tàbí bóyá ó bọ́ lọ́nà tí o fojú-inú rí. Rán iṣẹ́ tí ìwọ yóò ní àlàáfíà lẹ́yìn rírán, lẹ́yìn náà jẹ́ kí àyè wà fún wọn láti jẹ́ ènìyàn nípa rẹ̀.

Ìbànújẹ́ ní ìyára tirẹ̀, bẹ́ẹ̀ ni ìgbẹ́kẹ̀lé. Ará-ọmọ-ìyá tí a ti pa lára lè nílò láti yí ká èrò náà fún ìgbà díẹ̀ kí wọ́n tó súnmọ́. Lọ́ra kò jọ rárá.

Bí wọn kò bá fẹ́

O lè ṣe gbogbo nǹkan dáadáa kí o sì tún gba ìdákẹ́ padà. Àtúnṣe gba ènìyàn méjì, ìwọ sì ń ṣàkóso ọ̀kan nìkan. Èyí ni apá tí ó ṣòro láti jókòó pẹ̀lú, nítorí náà ó yẹ kí a sọ ọ́ ní kedere: ìkọ̀sílẹ̀ wọn kì í ṣe ìdìbò lórí iye rẹ, kì í sì ṣe ìparí àlàáfíà rẹ.

Nígbà tí ìlẹ̀kùn bá dúró ní dídí, iṣẹ́ náà yí padà láti ìbáṣepọ̀ sí ìbànújẹ́ tìrẹ. Ohun tí o ń ṣọ̀fọ̀ jẹ́ gidi, nígbà mìíràn ará-ọmọ-ìyá tí o ti fẹ́ kí o ní ju èyí tí o ní ní ti gidi lọ. Dárúkọ rẹ̀ bí ó ṣe rí. Àwọn ènìyàn tí ń bá ìpínyà lò bí pàjáwìrì tí ó ṣí sílẹ̀, tí ń ṣàyẹ̀wò, tí ń nírètí, tí ń tún-bẹ̀rẹ̀, sábà ń dúró lọ́nà rẹ̀. Àwọn ènìyàn tí ó jẹ́ kí ara wọn ṣọ̀fọ̀ sábà rí pé ìrora náà ń rọ̀ sí nǹkan tí wọ́n lè rù.

Ó ń ràn án lọ́wọ́ láti fẹ ẹ̀gbẹ́ náà sí i nígbà tí o ń dúró, tàbí dípò rẹ̀. Ìwádìí kan náà tí ó so àwọn ìdè ará-ọmọ-ìyá tí kò dára pọ̀ mọ́ ìdáwà tún fihàn iye tí ìdáwà yẹn ń darí ìyókù ìbàjẹ́ náà. Nítorí náà, tọ́jú àwọn ìsopọ̀ tí ó ṣí sí ọ. Ọ̀rẹ́ tímọ́tímọ́, ọmọ-ẹ̀gbọ́n, ìdílé-àyàn ti àwọn ènìyàn tí ń farahàn. Kò sí ọ̀kan nínú wọn tí ó rọ́pò arákùnrin tàbí arábìnrin. Wọ́n ń rán ètò iṣan-ara rẹ létí pé ìwọ kì í ṣe, ní ti gidi, ẹni dá nìkan nínú ayé. Ìránnilétí yẹn jẹ́ ààbò, o kò sì ní láti jọ̀wọ́ rẹ̀ lọ́dọ̀ ẹni kan tí kò ní fún ọ.

Fi ìlẹ̀kùn sílẹ̀ láìtì láìdúró ṣọ́ ọ. Àwọn ènìyàn ń yí padà. Àwọn ipò ń yí padà. Bẹ́ẹ̀-kọ́ ní ọdún yìí kì í ṣe bẹ́ẹ̀-kọ́ títí láé nígbà gbogbo. O lè jẹ́ kí ará-ọmọ-ìyá rẹ mọ̀, lẹ́ẹ̀kan àti láìfipá, pé o wà níhìn-ín bí wọ́n bá fẹ́ sọ̀rọ̀ láé, lẹ́yìn náà kí o lọ gbé ìgbé-ayé kíkún tí kò sinmọ́ lé ìdáhùn wọn.

Ìgbà tí a ó fi ìrànlọ́wọ́ wọlé

Àwọn ìyapa kan ti pẹ́ jù, gbẹ jù, tàbí dìpọ̀ jù láti tú sílẹ̀ nìkan, ìyẹn sì kì í ṣe àìkùnlára ìsapá. Oníṣègùn-ìdílé lè ràn ọ́ lọ́wọ́ láti rí àwọn ìlànà tí ẹ̀yin méjèèjì dí mọ́, ṣàlàyé ohun tí ó jẹ́ tìrẹ láti ṣàtúnṣe àti èyí tí kì í ṣe, kí o sì ní ìjíròrò tí o ń yẹ̀ sílẹ̀ nígbà gbogbo láìjẹ́ kí ó bú gbàù. Ìtọ́jú-ọkàn lè wúlò bákan náà nígbà tí ìlẹ̀kùn bá dúró ní dídí. Bí ará-ọmọ-ìyá kò bá fẹ́ tàbí kò láìséwu, oníṣègùn tí ó dára lè ràn ọ́ lọ́wọ́ láti ṣọ̀fọ̀ ìbáṣepọ̀ tí o fẹ́ kí o sì dáwọ́ rírù rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí ẹrù àdáni.

Nínà ọwọ́ jáde fún ìrànlọ́wọ́ yẹn ní kíákíá dípò pẹ́ bí ìpínyà náà bá ń jókòó wíwúwo lórí rẹ, bí ó bá ń fà ọ́ sínú ìsoríkọ́ tàbí àníyàn dídúró, tàbí bí gbogbo ìgbìyànjú láti sọ̀rọ̀ bá ń parí nínú ìparun kan náà. O kò ní láti mọ̀ bóyá àtúnsopọ̀ ṣeé ṣe pàápàá kí o tó yẹ ìrànlọ́wọ́ láti rù ú.

Ohunkóhun tí o bá pinnu, o kò jẹ ẹnikẹ́ni gbèsè ìparí ìtàn-ìròyìn. Ìdè ará-ọmọ-ìyá tí a tún ṣe jẹ́ àbájáde rere kan. Bẹ́ẹ̀ ni ìsopọ̀ tí ó kéré, tí ó tutù. Bẹ́ẹ̀ sì ni àlàáfíà ojú-mímọ́ pẹ̀lú òtítọ́ pé èyí kò ní padà wá. Àfojúsùn náà kì í ṣe láti fipá mú àtúnpàdé. Ó jẹ́ láti dáwọ́ jíjẹ́ kí ìdákẹ́ náà darí ìgbé-ayé rẹ.

Àwọn orísun

• American Psychological Association, Improving sibling relationships
• The Conversation, Family rifts affect millions of Americans: research shows possible paths from estrangement toward reconciliation
• Cornell Chronicle, Pillemer: Family estrangement a problem 'hiding in plain sight'
• National Library of Medicine (PMC), Sibling Relationships in Older Adulthood: Links with Loneliness and Well-being