Gbígbé Ààlà Kalẹ̀ Láìní Ẹ̀bi

Ìmọ̀lára kan pàtó wà tó ń tẹ̀lé ààlà. O sọ ọ̀rọ̀ náà níkẹyìn. "Mi ò lè gba ìyẹn ṣe lọ́sẹ̀ yìí." "Mo máa lọ ilé báyìí." "Jọ̀wọ́ má gbé ìyẹn dìde níwájú àwọn ọmọ." Lẹ́yìn náà, dípò ìtura, ìbẹ̀rù kékeré kan wọlé. O tún un ṣe. O ṣe kàyéfì bóyá o le jù. O ṣàkọsílẹ̀ ìhìn ìrọ̀ tí o kò fi ránṣẹ́. Ẹ̀bi náà dé kánkán tó bẹ́ẹ̀ tó lè dà bíi ẹ̀rí pé o ṣàṣìṣe.

Kì í ṣe. Ẹ̀bi àti ààlà jẹ́ nǹkan méjì ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀, kíkọ́ láti ya wọ́n sọ́tọ̀ sì ń yí ohun gbogbo padà nípa bí èyí ṣe ń lọ.

Ààlà kàn jẹ́ ìlà tó ń fi ibi tí o parí àti ibi tí ẹlòmíràn bẹ̀rẹ̀ hàn. Ó jẹ́ ìpinnu nípa ìhùwàsí ara rẹ, àkókò rẹ, agbára rẹ, ohun tí wàá jẹ́ apá rẹ̀ àti èyí tí o kò ní jẹ́. Ohun tí àwọn ènìyàn sábà ń ṣàṣìṣe jù ni ríro pé ààlà jẹ́ ọ̀nà láti ṣàkóso ẹlòmíràn. Kì í ṣe. Cleveland Clinic sọ ọ́ kedere: ààlà tó dáa kì í fìdí ìṣàkóso múlẹ̀ lórí ẹnì mìíràn, ó ń sọ àwọn àìní ara rẹ. O kò ń sọ fún arábìnrin rẹ bí ó ṣe máa gbé. O ń sọ fún un ohun tí o lè fúnni àti èyí tí o kò lè fúnni nísinsìnyí. Ìwọ̀nyẹn jẹ́ ìṣe tó yàtọ̀ gan-an, ọ̀kan péré nínú wọn sì ni tìrẹ láti ṣe.

Ìdí tí ẹ̀bi fi ń farahàn rárá

Ẹ̀bi, ní ìrísí rẹ̀ tó wúlò, jẹ́ àmì pé o ti rú àwọn ìlànà-iyì ara rẹ, pé o ti ṣe ẹnìkan léṣe tàbí kí o ti da ìlérí. Ó jẹ́ ìtaniji rere láti ní. Ìṣòro rẹ̀ ni pé ìtaniji náà lè jẹ́ èyí tí a ṣe ìwọ̀nà rẹ̀ ní àṣìṣe. Ó lè dún kì í ṣe nítorí pé o ṣe ohun tí kò tọ́, ṣùgbọ́n nítorí pé o ṣe ohun tí kò mọ́ni-lára.

Bí o bá dàgbà nínú ilé kan níbi tí iṣẹ́ rẹ ti jẹ́ láti pa àlàáfíà mọ́, tàbí láti ka yàrá náà kí o sì pèsè fún àwọn àìní gbogbo ẹlòmíràn ṣáájú tirẹ, nígbà náà sísọ bẹ́ẹ̀kọ́ lè dà bíi àìṣedéédéé gidi kódà nígbà tí ó jẹ́ ohun tó dára jù tí o lè ṣe. Mayo Clinic gbé èyí kalẹ̀ dáadáa: ẹ̀bi náà sábà máa ń tọpa padà sí àwọn ìgbàgbọ́ èké tí a kó ní ìgbà pípẹ́ sẹ́yìn, àwọn ìgbàgbọ́ tó ń so iyì wa mọ́ ìwúlò wa jẹ́ẹ́jẹ́ẹ́. Èrò tó wà lábẹ́ ìdààmú náà dà bíi, *iyì mi sinmi lé ohun tí mo ń ṣe fún àwọn ènìyàn.* Nítorí náà ní ìṣẹ́jú tí o bá dáwọ́ ṣíṣe, ìtaniji máa ń pariwo pé iyì rẹ wà nínú ewu.

Ó tọ́ sí kí a jókòó pẹ̀lú ìyẹn fún ìṣẹ́jú kan, nítorí ó ń tún gbogbo ìrírí náà wòye. Iyì rẹ kì í ṣe èyí tí a kọ́ lórí iṣẹ́ rẹ. A kì í ṣèrè rẹ̀ ìyí-iṣẹ́ kọ̀ọ̀kan, oore kọ̀ọ̀kan. Ní kété tí o bá gbà á gbọ́ ní ti gidi, kódà díẹ̀, ẹ̀bi máa pàdánù díẹ̀ nínú ìdìmú rẹ̀. Wàá bẹ̀rẹ̀ sí í gbọ́ ọ bí ó ṣe jẹ́. Kì í ṣe ìdájọ́. Àṣà àtijọ́ kan lásán, tó ń dún ní àkókò rẹ̀.

Iye tí àìfa ìlà náà láé ń ná

Àwọn ènìyàn tó ń jà pẹ̀lú ààlà sábà máa ń sọ fún ara wọn pé àwọn ọ̀làwọ́ ni. Nígbà mìíràn wọ́n jẹ́ bẹ́ẹ̀. Ṣùgbọ́n iye tó fara pamọ́ kan wà, ó sì máa ń wá gbà lẹ́ẹ̀kan náà.

Nígbà tí o bá sọ bẹ́ẹ̀ni sí ohun gbogbo, o máa ń tán díẹ̀díẹ̀ nínú ohun tí o ń gbìyànjú láti fúnni. O máa ń rù, o máa ń kúrú, o máa ń fọ́ ní ìrọ̀rùn. American Psychological Association sọ ọ́ tààrà nípa ibi tí ọ̀nà yẹn ń darí sí: àìní ààlà tó dáa jẹ́ ọ̀nà kíákíá sí àárẹ̀ àṣejù, àwọn ènìyàn tí àárẹ̀ àṣejù bá sì ń ṣe búburú nínú ohun gbogbo, ní ilé àti níbi iṣẹ́. Ìpayà náà mú. Ìfúnni-àṣejù gan-an tó yẹ kí ó sọ ọ́ di alábàáṣepọ̀ tàbí òbí tàbí alábàáṣiṣẹ́pọ̀ rere ni ó wá fi ọ́ sílẹ̀ láìní ohunkóhun tó kù láti fún wọn níkẹyìn.

Iye ìbáṣepọ̀ tún wà. Àwọn ààlà tí o kò sọ sókè láé kì í parẹ́. Wọ́n máa ń lọ sábẹ́ ilẹ̀ tí wọ́n sì ń di ìbínú. O máa ń bá a lọ láti farahàn, láti ṣe ohun náà, tí o sì ń bẹ̀rẹ̀ sí í ka ìye jẹ́ẹ́jẹ́ẹ́. Ẹnì kejì, tó kò mọ̀ pé ìlà kan wà rí, kò ní èrò kankan pé wọ́n rékọjá rẹ̀. Bẹ́ẹ̀kọ́ tó ṣe kedere, tí a fúnni ní ìbẹ̀rẹ̀ àti lọ́nà onínúrere, ń dáàbò bo ìbáṣepọ̀ náà dáadáa jù ju bẹ́ẹ̀ni tí wàá wá bínú sí.

Ààlà kì í ṣe ògiri, bẹ́ẹ̀ ni kì í ṣe ìpèsẹ̀-agbára

Apá kan ohun tó ń mú kí ààlà rí bíi tí ẹ̀bi rẹ̀ pọ̀ ni ẹ̀rù jẹ́ẹ́jẹ́ẹ́ pé wọ́n jẹ́ oníjàgídíjàgan, pé fífa ọ̀kan túmọ̀ sí títì ẹnìkan sóde tàbí ìhàlẹ̀ sí wọn. Ó tọ́ sí kí a ya àwọn nǹkan wọ̀nyẹn sọ́tọ̀, nítorí wọn kì í ṣe ọ̀kan náà.

Ògiri ń tì gbogbo ènìyàn sóde, ní gbogbo ìgbà, láìka ẹni tí wọ́n jẹ́ sí. Ó jẹ́ ohun tí àwọn ènìyàn ń kọ́ lẹ́yìn tí a ti ṣe wọ́n léṣe lọ́pọ̀ ìgbà tó láti dáwọ́ jíjẹ́ kí ẹnikẹ́ni súnmọ́ wọn. Ààlà dà bíi ilẹ̀kùn tí o ń darí. O ń pinnu ohun tó ń wọlé àti ohun tó ń dúró sóde, o sì lè ṣí i fún àwọn ènìyàn tó ti ṣèrè rẹ̀. Èròngbà ààlà ni láti pa ọ́ mọ́ ní ìsopọ̀ pẹ̀lú àwọn ènìyàn lọ́nà àìléwu, kì í ṣe láti pa ọ́ mọ́ nìkan.

Ààlà tún yàtọ̀ sí ìpèsẹ̀-agbára, bí ó tilẹ̀ jẹ́ pé wọ́n lè dún bákan náà. Ìpèsẹ̀-agbára jẹ́ nípa ìhùwàsí ẹnì kejì: *ṣe èyí bí bẹ́ẹ̀kọ́.* Ààlà jẹ́ nípa tirẹ: *èyí ni ohun tí èmi máa ṣe.* "Dáwọ́ ọtí mímu bí bẹ́ẹ̀kọ́ mo máa lọ" ń gbìyànjú láti ṣàkóso àṣàyàn ẹlòmíràn. "Bí ọtí mímu bá wà ní oúnjẹ alẹ́, mo máa lọ ilé kíákíá" ń ṣàpèjúwe ohun tí ìwọ máa ṣe nìkan, ó sì ń fi ẹnì kejì sílẹ̀ lómìnira láti ṣe ìpinnu ara wọn. Ìyàtọ̀ yẹn ni gbogbo rẹ̀, ó sì jẹ́ ìlànà kan náà tí Cleveland Clinic tọ́ka sí nígbà tó sọ pé ààlà ń sọ àwọn àìní rẹ dípò fífìdí ìṣàkóso múlẹ̀. O kò ń pín ìtọ́ni. O ń sọ fún àwọn ènìyàn ohun tí wọ́n máa retí lọ́wọ́ rẹ. Ìyẹn ni ìdí tí ààlà gidi fi ń dúró kódà bí ẹnì kejì kò bá yí padà láé. Kò sinmi lé wọn.

Bí o ṣe lè gbé ọ̀kan kalẹ̀ láìní ìyíká

Kò sí ọ̀kan nínú èyí tó túmọ̀ sí pé ààlà gbọ́dọ̀ rí tòtútù tàbí kí ó wá ní ìrọ̀rùn. Wọn kò ní ṣe bẹ́ẹ̀, ní àkọ́kọ́. Ṣùgbọ́n ọ̀nà kan wà láti ṣe é tó ń di ìlà náà àti ìbáṣepọ̀ náà mú lẹ́ẹ̀kan náà.

1. Ṣe kedere kí o tó sọ̀rọ̀. O kò lè béèrè fún ohun tí o kò dárúkọ. Lo ìṣẹ́jú kan lórí àìní gidi tó wà lábẹ́ ìfèsì rẹ. Ṣé ìsinmi púpọ̀ sí i ni? Ìyípadà ìṣẹ́jú-tó-kẹ́yìn tó dín kù? Àìjẹ́ kí a ṣàríwísí ẹni ní gbangba? Ìmọ̀-ara-ẹni ni ó kọ́kọ́ wá. Bí o bá ṣe ṣe kedere sí ara rẹ tó, bẹ́ẹ̀ ni wàá dákẹ́rọ́rọ́ tó nígbà tí o bá sọ ọ́ sókè.
2. Jẹ́ kí ó kúrú, kí o sì gbà á. Sọ ààlà náà ní èdè tí kò díjú kí o sì kọ ìtẹra láti sìnkú rẹ̀ sínú abala márùn-ún ti ìdáláre. "Mi ò lè gba àlejò ní ọdún yìí." Ìyẹn jẹ́ gbólóhùn pípé. Lo "Èmi" dípò "Ìwọ" kí ó lè balẹ̀ bí gbólóhùn nípa ìwọ, kì í ṣe ẹ̀sùn nípa wọn.
3. Jẹ́ kí "bẹ́ẹ̀kọ́" jẹ́ gbogbo ìdáhùn náà. O kò jẹ ìdáàbòbò ní gbèsè fún dídáàbò bo àkókò rẹ tàbí àlàáfíà rẹ. Ṣíṣàlàyé jù ń pe ìdúnàádúrà, ó sì ń fi hàn, kódà sí ìwọ, pé o rò pé o nílò ìyọ̀ǹda. O kò nílò rẹ̀.
4. Retí ìdúró díẹ̀ kí o tó sọ ọ́. Fi ìṣẹ́jú kan sáàrin ìbéèrè náà àti ìdáhùn rẹ. "Jẹ́ kí n yẹ̀ ẹ́ wò kí n sì padà sí ọ" ń ra àyè fún ọ láti dáhùn láti inú àwọn ìlànà-iyì rẹ dípò ìtẹra rẹ láti tẹ́ni-lọ́rùn.
5. Dúró ṣinṣin nígbà tí a bá dán an wò. Àwọn ènìyàn kan máa tì í. Ìyẹn jẹ́ ìsọfúnni, kì í ṣe ìdí láti ṣẹ́wọ́.

Kókó ìkẹyìn yẹn tọ́ sí àkókò tirẹ̀.

Nígbà tí ẹnìkan bá takò

Kì í ṣe gbogbo àtakò ló tọ́. Díẹ̀ nínú rẹ̀ jẹ́ ìdẹkùn-ẹ̀bi, èyí tí Cleveland Clinic ṣàpèjúwe bí ìkì ìmọ̀lára ẹ̀tàn tó ń fẹ̀tì lé ìmọ̀lára ojúṣe rẹ láti mú kí o ṣe ohun tí ẹnìkan fẹ́. Wàá dá àwọn gbólóhùn náà mọ̀. "Lẹ́yìn ohun gbogbo tí mo ti ṣe fún ọ." "Mo rò pé mo máa kàn ṣàkóso rẹ̀ fúnra mi, bí ìgbà gbogbo." "Bí o bá bìkítà ní ti gidi, wàá ṣe é."

Èyí ni ohun láti dì mú nígbà tí o bá gbọ́ wọn. Ìdẹkùn-ẹ̀bi náà ń ṣẹlẹ̀ nítorí pé ààlà náà ń ṣiṣẹ́. Ìkì náà ni a fojú sun ìlà tí o ṣẹ̀ṣẹ̀ fà gan-an, èyí tó túmọ̀ sí pé ìlà náà jẹ́ gidi ó sì balẹ̀. O lè jẹ́ ọ̀yàyà kí o sì ṣì má lọ. Nǹkan bíi, "Mo gbọ́ pé ọkàn rẹ bàjẹ́, mi ò sì tíì lè ṣe èyí," ń jẹ́wọ́ ẹni náà láìjọ̀wọ́ ìdúró rẹ. O kò gbọ́dọ̀ borí àríyànjiyàn náà. O kàn ní láti má fi ara rẹ sílẹ̀ nínú rẹ̀.

Bí ẹnìkan bá ń bá a lọ láti gún ààlà kan náà, léraléra, láìka bí o ṣe ń dì í mú lọ́nà onínúrere sí, àpẹẹrẹ yẹn tọ́ sí kíyèsí. Ẹni tó bọ̀wọ̀ fún ọ máa bọ̀wọ̀ fún bẹ́ẹ̀kọ́ rẹ níkẹyìn. Ìdẹkùn-ẹ̀bi tí kò dáwọ́ jẹ́ irú ìdáhùn tirẹ̀ nípa ìbáṣepọ̀ náà.

Bí ó ṣe ń dún ní ti gidi

Ọ̀pọ̀ nínú ìbẹ̀rù ṣáájú ààlà kan jẹ́ nípa àìmọ àwọn ọ̀rọ̀ náà ní ti gidi. Ìlà náà ń gbé nínú orí rẹ bíi ìforígbárí tí kò ṣe kedere, tó ń dẹ́rùbà. Ní kété tí o bá ní gbólóhùn gidi kan tí ó ti ṣetán, ó máa ń kéré. Ẹ̀kọ́ kan náà nìyí kọjá àwọn yàrá díẹ̀ ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀.

• Pẹ̀lú òbí tó ń pè nígbà iṣẹ́: "Mo fẹ́ràn láti bá ọ sọ̀rọ̀. Mi ò lè gbà á ní ọ̀sán, ṣùgbọ́n mo máa pè ọ́ padà ní alẹ́ kọ̀ọ̀kan." O ti dárúkọ ààlà náà tí o sì ti fúnni ní ìsopọ̀ ní ẹ̀mí kan náà.
• Pẹ̀lú ọ̀rẹ́ tó ń tú ìdààmú-ọkàn jáde fún wákàtí kan ní alẹ́ kọ̀ọ̀kan: "Mo fẹ́ wà fún ọ. Mo ní nǹkan bí ìṣẹ́jú mẹ́ẹ̀ẹ́dógún lálẹ́ yìí, lẹ́yìn náà ni mo ní láti lọ." O kò ń ti ilẹ̀kùn, o ń sọ àwọn wákàtí rẹ̀ fún wọn.
• Pẹ̀lú olùdarí tó ń kó iṣẹ́ jọ lẹ́yìn àkókò iṣẹ́: "Mo fẹ́ ṣe iṣẹ́ rere lórí èyí. Láti ṣe bẹ́ẹ̀, mo nílò láti bẹ̀rẹ̀ rẹ̀ ní òwúrọ̀ ọ̀la dípò lálẹ́ yìí." Kíyèsí pé a gbé e kalẹ̀ yíká iṣẹ́ náà, kì í ṣe ẹ̀dun-ọkàn.
• Pẹ̀lú alábàáṣepọ̀ tó ń ṣàríwísí rẹ níwájú àwọn ẹlòmíràn: "Bí nǹkan kan bá ń dà ọ́ láàmú, mo fẹ́ gbọ́ ọ ní ti gidi. Mo nílò kí ó jẹ́ àwa méjèèjì nìkan, kì í ṣe níwájú àwọn ọ̀rẹ́."

Ìbáṣepọ̀ mẹ́rin ọ̀tọ̀ọ̀tọ̀, ìrísí kan tí a jọ ní. Dárúkọ ààlà náà, jẹ́ kí ó kúrú, àti níbi tí o ti lè ṣe é, na ìsopọ̀ jáde lẹ́gbẹ̀ẹ́ rẹ̀ kí ẹnì kejì lè gbọ́ pé ààlà náà wà ní ìsìn ìbáṣepọ̀ náà, kì í ṣe ìjìyà fún un. O kò ní nímọ̀lára ọ̀làwọ́ yẹn nígbà gbogbo ní ìṣẹ́jú náà, ìyẹn sì bọ́ sí ọ̀nà. Àwọn ọ̀rọ̀ náà lè gbé ìgbóná-ọkàn kódà nígbà tí ètò iṣan-ara rẹ ṣì ń tẹ̀lé e.

Bẹ̀rẹ̀ ní kékeré, kí o sì ní sùúrù pẹ̀lú ara rẹ

O kò gbọ́dọ̀ bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú ènìyàn tó le jù nínú ìgbésí ayé rẹ. Ìyẹn dà bíi pípinnu láti wọ ìrísí dáradára nípa gbígbìyànjú eré-ìje jíjìn ní ọjọ́ àkọ́kọ́. Bẹ̀rẹ̀ níbìkan tí kò lẹ́rù. Kọ ìpè kan tí o kò fẹ́. Sọ fún ọ̀rẹ́ kan pé o lè sọ̀rọ̀ fún ìṣẹ́jú mẹ́wàá nìkan. Jẹ́ kí ìhìn tí kò kánjú dúró títí di òwúrọ̀. Ààlà kékeré kọ̀ọ̀kan tó bá là, láìjẹ́ kí ọ̀run wó, ń kọ́ ètò iṣan-ara rẹ nǹkan kan tí kò mọ̀: pé o lè kán ẹnìkan lóminú kí ìdè náà sì dúró.

Kí o sì kíyèsí ẹ̀bi náà láìṣe é. O lè nímọ̀lára ìdìpọ̀ nínú ikùn rẹ kí o sì ṣì di ààlà náà mú. Ìmọ̀lára kì í ṣe ìtọ́ni. Pẹ̀lú àkókò, bí o bá ṣe ń kó ẹ̀rí jọ pé sísọ bẹ́ẹ̀kọ́ kì í sọ ọ́ di ènìyàn burúkú, ìdìpọ̀ náà máa tú fúnra rẹ̀. Ó ṣọ̀wọ́n láti parẹ́ pátápátá, kò sì nílò láti ṣe bẹ́ẹ̀. O kàn ń dáwọ́ jíjẹ́ kí ó dìbò ìpinnu.

Àwọn ààlà kan le ju bí àpilẹ̀kọ ìtọ́ni-ṣíṣe ṣe lè dé. Bí àwọn ènìyàn tó ń dán àwọn ààlà rẹ wò bá léwu, bí bẹ́ẹ̀kọ́ kọ̀ọ̀kan bá ń ná ọ ju bí o ṣe lè rí san, tàbí bí ẹ̀bi náà bá wúwo tó bẹ́ẹ̀ tó ń wọ inú oorun rẹ, oúnjẹ-jíjẹ rẹ, tàbí èrò rẹ nípa ẹni tí o jẹ́, ìyẹn tọ́ sí kí a mú lọ sí ọ̀dọ̀ oníṣègùn-ọpọlọ. Wọ́n lè ràn ọ́ lọ́wọ́ láti tọpa ibi tí àwọn àpẹẹrẹ wọ̀nyí ti bẹ̀rẹ̀ kí wọ́n sì kọ́ àwọn tuntun ní ìyára tó tọ́ fún ọ. Bíbéèrè fún irú ìrànlọ́wọ́ bẹ́ẹ̀ kì í ṣe àìkùnà láti ṣàkóso rẹ̀ fúnra rẹ. Ó jẹ́ ààlà kan sí i, èyí tó ń sọ pé àlàáfíà rẹ tọ́ sí àtìlẹ́yìn gidi.

Àwọn Orísun

• Cleveland Clinic, How To Set Boundaries in Healthy Ways
• Cleveland Clinic, The Guilt Trip: Examples and How To Avoid It
• Mayo Clinic News Network, Mayo Clinic Q and A: Setting boundaries for your well-being
• American Psychological Association, The benefits of better boundaries in clinical practice