Fífẹ́ Wu Gbogbo Ènìyàn: Ìdí Tí O Fi Ń Sọ Bẹ́ẹ̀ni Nígbà Tí O Fẹ́ Sọ Bẹ́ẹ̀kọ́

Ìṣẹ̀lẹ̀ kékeré kan wà tí ọ̀pọ̀ àwọn tó ń fẹ́ wu gbogbo ènìyàn mọ̀ dáradára. Ẹnìkan béèrè fún nǹkan kan. O rí i pé bẹ́ẹ̀kọ́ ń dìde nínú àyà rẹ, ó ṣe kedere, ó sì dájú. Ṣùgbọ́n lẹ́yìn náà o gbọ́ ara rẹ tí ó ń sọ bẹ́ẹ̀ni síbẹ̀, ní ohùn dídùn, tí ó rọrùn, bí ẹni pé kò jẹ́ nǹkan kan.

Nígbà tó yá, o tún un ronú. O ń ṣe kàyéfì ìdí tí o kò fi lè kàn sọ òtítọ́. O ṣèlérí fún ara rẹ pé ìgbà tó bá kàn máa yàtọ̀. Nígbà náà, ìgbà tó bá kàn dé, bẹ́ẹ̀ni náà tún yọ jáde kí o tó lè dá a dúró.

Tí èyí bá jọ ọ lójú, ọ̀pọ̀ ènìyàn ló wà pẹ̀lú rẹ nínú yàrá kan náà. Fífẹ́ wu gbogbo ènìyàn kì í ṣe àbùkù ìwà tàbí àìní agbára-ìfẹ́. Ó jẹ́ àṣà tí o mọ̀ dáradára, tí ó sábà máa ń bẹ̀rẹ̀ kí o tó ní ẹnu-ọ̀rọ̀ kankan lórí rẹ̀. Àti gẹ́gẹ́ bí ọ̀pọ̀ ohun tí o mọ̀ dáradára lábẹ́ ìpáyà, ó ṣeé ṣe láti dàgbà ré e kọjá tí o bá ti lóye ohun tí ó ń ṣe fún ọ ní ti gidi.

Kí ni fífẹ́ wu gbogbo ènìyàn jẹ́ ní ti gidi

Ọ̀pọ̀ wa máa ń ronú nípa ẹni tó ń fẹ́ wu gbogbo ènìyàn gẹ́gẹ́ bí ẹni tó kàn dára gan-an. Onínúrere, ẹni tó ń gba ẹlòmíì, tó rọrùn láti wà pẹ̀lú. Ìyẹn ni ojú ìta. Nísàlẹ̀, ohun tó ń mú un ṣiṣẹ́ sábà máa ń jẹ́ ẹ̀rù, kì í ṣe inúrere, àníyàn jẹ́ẹ́jẹ́ẹ́ náà pé tí o bá kán ẹnìkan lọ́kàn, nǹkan burúkú kan yóò tẹ̀lé e. Ìfẹ́ tí a fàsẹ́yìn. Ìbínú. Ìjìnnà. Ríran ọ gẹ́gẹ́ bí ẹni líle, tàbí onímọtara-ẹni-nìkan, tàbí ẹni tó pọ̀ jù.

Inúrere tòótọ́ ní irú òmìnira kan nínú rẹ̀. O ń fúnni nítorí pé o fẹ́, o sì lè ti sọ bẹ́ẹ̀kọ́ láìjẹ́ kí gbogbo ìmọ̀lára ààbò rẹ mì tìtì. Fífẹ́ wu gbogbo ènìyàn kì í ní ìmọ̀lára òmìnira. Ó rí bí ohun tí a fi dandan lé ni lọ́wọ́. O ń sọ bẹ́ẹ̀ni nítorí pé àṣàyàn kejì dà bíi ewu, kódà nígbà tí, ní ti gidi, kò sí ewu kankan tó ń ṣẹlẹ̀ rárá.

Cleveland Clinic fa ìlà tó wúlò kan síhìn-ín. Ríronú nípa àwọn ẹlòmíì jẹ́ ìlera, ó sì jẹ́ ti ẹ̀dá ènìyàn. Fífẹ́ wu gbogbo ènìyàn dé ojú ìṣòro nígbà tí o bá ń fi àìní tìrẹ rúbọ ní ọ̀nà tí kò yí padà títí àlàáfíà rẹ yóò fi bẹ̀rẹ̀ sí í bàjẹ́, nígbà tí o bá ní ìmọ̀lára pé wọ́n ń lò ọ́, tí inú rẹ ń bàjẹ́, tàbí tí o bá ń ṣiṣẹ́ láti ṣàkóso ìmọ̀lára gbogbo ẹlòmíì débi pé o ti gbàgbé tìrẹ.

Ibi tí àṣà náà ti wá

Kò sí ẹni tó pinnu láti di ẹni tó ń fẹ́ wu gbogbo ènìyàn. O bá ara rẹ mú wọ inú rẹ̀, ó sábà máa ń jẹ́ nígbà ọmọdé, ní ibi tí pípa àlàáfíà mọ́ dà bíi ìgbésẹ̀ ọlọ́gbọ́n.

Bóyá ìṣesí òbí kan ló ń darí gbogbo ilé, o sì kọ́ láti ka ojú-ọjọ́ ní kùtùkùtù kí o sì ṣàtúnṣe ara rẹ kí ìjì tó dé. Bóyá ìfẹ́ dà bí ẹni pé ó máa ń dé kìkì nígbà tí o bá dára, tí o ṣèrànwọ́, tí o dákẹ́, tí o rọrùn. Bóyá ìwọ ni ẹni dídúró ṣinṣin nínú ìdílé kan tó ní ọ̀pọ̀ nǹkan lọ́wọ́ níbòmíì, àìjẹ́ ìyọnu sì ni ọ̀nà tí o gbà rí ààyè rẹ gbà. Àwọn oníṣègùn tọ́ka sí ìgbà ọmọdé tí ìjà, àìbìkítà, tàbí níní láti ṣàkóso àgbà tí a kò lè fojú sọ́nà fún ṣe àgbékalẹ̀ rẹ̀ gẹ́gẹ́ bí ilẹ̀ tó wọ́pọ̀ fún àṣà yìí.

Irú èyí kan pàtó wà tó yẹ ká dárúkọ. Àwọn onímọ̀-ẹ̀kọ́-ọpọlọ ṣàpèjúwe ìdáhùn ìpìlẹ̀ mẹ́rin sí ìhalẹ̀mọ́ni: ìjà, sísá, dídimú, àti ìkẹrin, ìtẹríba. Wọ́n mọ̀ pé onítọ́jú-ọpọlọ Pete Walker ni ó gbé ọ̀rọ̀ náà lárugẹ. Ìtẹríba ni ìdáhùn ìtẹ́lọ́rùn-àti-ìgba-ẹlòmíì. Nígbà tí dídúró ró fún ara rẹ kò séwu tí sísá sì jẹ́ èyí tí kò ṣeé ṣe, o là á já nípa dídi ohunkóhun tí ẹnìkejì fẹ́ kí o jẹ́. O di ẹni tó ń wu ni, tó ń ṣèrànwọ́, tó ń fara mọ́ni. O sọ ara rẹ di ẹni tó rọrùn láti wà pẹ̀lú kí ìhalẹ̀ náà lè kọjá.

Ìyẹn jẹ́ ìbámu-ọ̀nà ọlọ́gbọ́n, kì í ṣe àbùkù. Ọmọ tó kọ́ láti tu àgbà oníjìngbìnnì lára ń ṣe ohun tó nílò ọgbọ́n ní tòótọ́. Ìṣòro rẹ̀ ni pé ètò iṣan-ara kì í gba ìròyìn nígbà tí ewu bá ti kọjá. Nítorí náà, ìhùwàsí kan náà tó dáàbò bò ọ nígbà tí o pé ọmọ ọdún mẹ́jọ ṣì ń tanná nígbà tí o pé ọmọ ọdún méjìdínlógójì, nínú ìpàdé, lórí ìránṣẹ́-ọ̀rọ̀, nígbà tí ọ̀rẹ́ kan béèrè fún ojúrere tí o kò ní ààyè fún.

Bí o ṣe lè mọ̀ bóyá ó ń darí ìgbé ayé rẹ

Gbígba ẹlòmíì díẹ̀ jẹ́ ara jíjẹ́ ènìyàn rere. Èyí ni àwọn àmì pé ó ti yí padà di ohun tó ń ná ọ ní nǹkan:

• Sísọ bẹ́ẹ̀kọ́ dà bíi ohun tó nira ní ti ara, kódà fún àwọn ohun kékeré tí o ní ẹ̀tọ́ ní kíkún láti kọ̀.
• O gbà sí àwọn ètò, ojúrere, àti iṣẹ́ àfikún, lẹ́yìn náà o kórìíra àwọn tí o sọ bẹ́ẹ̀ni fún ní ìdákẹ́jẹ́ẹ́.
• Ìṣesí rẹ dá lórí bóyá àwọn tó yí ọ ká dà bíi pé inú wọn dùn sí ọ.
• O máa ń tọrọ àforíjì gan-an, títí kan fún àwọn ohun tí kì í ṣe tìrẹ láti tọrọ àforíjì fún.
• O sábà kì í mọ ohun tí o fẹ́ ní tòótọ́, nítorí o gbé ọkàn rẹ lé ohun tí gbogbo ẹlòmíì fẹ́.
• Ìjà, kódà àìfohùnṣọ̀kan kékeré, ń rán ìsún ìbẹ̀rù kọjá ara rẹ.

Kò sí ọ̀kan nínú ìwọ̀nyí tó sọ ọ́ di ẹni tó ti bàjẹ́. Ó sọ ọ́ di ẹni tí ètò ìdágìrì rẹ̀ tẹ̀ mọ́ ìtura àwọn ẹlòmíì. Ìyẹn ṣeé tún tò padà.

Sísọ bẹ́ẹ̀kọ́ láìjó gbogbo nǹkan run

Ìròyìn rere ni pé ọ̀nà àbájáde jẹ́ ọgbọ́n kan náà, tí a ń ṣe ní ọ̀nà òdìkejì. O kọ́ ara rẹ láti tẹ bẹ́ẹ̀kọ́ tìrẹ mọ́lẹ̀. O lè kọ́ ara rẹ láti bọ̀wọ̀ fún un, díẹ̀díẹ̀, ní ìwọ̀n kékeré tí a lè faradà.

Bẹ̀rẹ̀ ní kékeré mọ̀ọ́mọ̀. O kò gbọdọ̀ bẹ̀rẹ̀ pẹ̀lú àjọṣepọ̀ tó le jù nínú ìgbé ayé rẹ. Àpèjúwe Cleveland Clinic fún èyí jẹ́ pẹ̀lẹ́, ó sì tọ̀nà gan-an: ó dà bíi wíwọ inú adágún tútù jẹ́ẹ́jẹ́ẹ́ dípò bíbẹ́ sínú ibú rẹ̀. Ṣe àdánwò kíkọ̀ àdánwò-ọ̀fẹ́, ìpín kejì oúnjẹ, ìkésíni tí o kò fẹ́. Jẹ́ kí ètò iṣan-ara rẹ kó ẹ̀rí jọ pé bẹ́ẹ̀kọ́ kékeré kan kì í parí ayé.

Fi àkókò díẹ̀ sílẹ̀ fún ara rẹ. Àwọn tó ń fẹ́ wu gbogbo ènìyàn máa ń dáhùn kíákíá, nítorí àìnítura ìbéèrè náà lágbára débi pé bẹ́ẹ̀ni ni ọ̀nà tó yára jù láti mú un dúró. Nítorí náà, jẹ́ kí aago fà sẹ́yìn. “Jẹ́ kí n wádìí kí n sì padà sí ọ” jẹ́ gbólóhùn pípé tó lọ́wọ̀. Ó ba ìhùwàsí náà jẹ́ ó sì fún ìdáhùn tòótọ́ ní àkókò díẹ̀ láti yọjú.

Jẹ́ kí bẹ́ẹ̀kọ́ rẹ ṣe kedere kí ó sì kúrú. O kò jẹ ẹnìkan ní ìpínrọ̀ àwíjàre. NHS, nínú ìtọ́sọ́nà rẹ̀ lórí iyì-ara-ẹni, ṣàfihàn kókó tó yẹ ká dìmú: àwọn tó ní iyì-ara-ẹni kékeré sábà máa ń rò pé àwọn ní láti sọ bẹ́ẹ̀ni kódà nígbà tí àwọn kò fẹ́, síbẹ̀ sísọ bẹ́ẹ̀kọ́, ní ọ̀pọ̀ ìgbà, kì í ba àjọṣepọ̀ jẹ́ ní ti gidi. “Mi ò lè gbà á lọ́wọ́ báyìí” tó gbóná janjan, tó sì kúrú sábà máa ń dára ju àkójọpọ̀ àwáwí lọ. Ṣíṣàlàyé jù ń pe ọ̀rọ̀ ìjíròrò. Bẹ́ẹ̀kọ́ tó mọ́ ní ń ti ilẹ̀kùn pẹ̀lú inúrere.

Lo àwọn gbólóhùn “Èmi” tó ṣe kedere. “Mi ò lè ṣe é ní Ọjọ́ Àbámẹ́ta.” “Mo ní láti lọ ní aago mẹ́fà.” “Ìyẹn kò ṣiṣẹ́ fún mi.” O ń sọ ipò tìrẹ, o kò fi ẹnìkan lélẹ̀jọ́. Mayo Clinic ṣàpèjúwe ìdúró-ṣinṣin gẹ́gẹ́ bí èyí gan-an, gẹ́gẹ́ bí sísọ ara rẹ jáde tààrà àti nírọ̀tọ́ nígbà tí o ṣì ń bọ̀wọ̀ fún ẹnìkejì. Ìdúró ṣinṣin kì í ṣe ìwà agbóná. Ó kàn jẹ́ òtítọ́, tí a sọ sókè.

Retí ẹbi-ọkàn, má sì ṣe gbọ́ tirẹ̀. Àwọn bẹ́ẹ̀kọ́ òtítọ́ àkọ́kọ́ díẹ̀ yóò dà bíi ohun tó burú gan-an. Ìmọ̀lára búburú yẹn kì í ṣe àmì pé o ṣe ohun tó burú. Ìdágìrì àtijọ́ ni ó ń dún nítorí o ṣẹ̀ òfin àtijọ́ kan. Ẹbi-ọkàn, níhìn-ín, jẹ́ owó ìyípadà lásán ní pàtàkì. Jẹ́ kí ó wà níbẹ̀. Sọ bẹ́ẹ̀kọ́ rẹ síbẹ̀. Ìmọ̀lára náà máa ń kùnà kíákíá ju bí o ṣe rò lọ, àti ìgbà kọ̀ọ̀kan tí o bá là á já, èyí tó tẹ̀lé máa ń rọrùn díẹ̀ sí i.

Kíyèsí ẹni tó bà. Bí o ṣe bẹ̀rẹ̀ sí í gbé àwọn ààlà kalẹ̀, fiyèsí bí àwọn ènìyàn ṣe ń dáhùn. Ọ̀pọ̀ yóò ṣàtúnṣe láìsí ariwo púpọ̀. Àwọn kan, àwọn tó ti tura sí i pé o kò ní ààlà kankan, lè takò ó. Ìhùwà yẹn jẹ́ ìsọfúnni, kì í ṣe ẹ̀rí pé o ṣe ohun ìkà. Ààlà tí ó kàn bí àwọn tó jàǹfààní láti inú àìní rẹ nínú ù nìkan sábà máa ń jẹ́ ààlà tó yẹ ká pamọ́.

Ohun tí o ń rí padà ní tòótọ́

Ó ṣèrànwọ́ láti rántí ohun tó wà ní òdìkejì èyí, nítorí iṣẹ́ náà lè dà bíi, ní àkọ́kọ́, dídi ọ̀rẹ́ tó burú sí i.

Òdìkejì rẹ̀ ni. Kíkórìíra ọkàn ni ohun tó ń ba àjọṣepọ̀ jẹ́ ní ìdákẹ́jẹ́ẹ́, kíkórìíra ọkàn sì ni ohun tí ọ̀pọ̀ ọdún àwọn bẹ́ẹ̀kọ́ àìsọ ń mú jáde. Nígbà tí o bá lè sọ bẹ́ẹ̀kọ́ nírọ̀tọ́, bẹ́ẹ̀ni rẹ yóò wá túmọ̀ sí nǹkan nígbẹ̀yìn. Àwọn ènìyàn máa rí ìwọ tòótọ́ dípò eré ìṣàfarawé rẹ tí a hùmọ̀ dáradára. O dáwọ́ pípa ìwé àkọsílẹ̀ jẹ́ẹ́jẹ́ẹ́ ti gbogbo ohun tí o fúnni tí o kò sì rí ìyìn fún dúró. Àti agbára tí o ná láti máa ṣọ́ ìṣesí gbogbo ẹlòmíì yóò padà sí ọ, láti ná lórí àwọn nǹkan àti ènìyàn tí ìwọ yàn ní tòótọ́.

Ìwọ tó dúró ṣinṣin sí i wà lábẹ́ àṣà náà. Ìdúró ṣinṣin, tí a bá ń ṣe é, máa ń kọ́ ọ̀wọ̀-ara-ẹni dípò kí ó fà á tán, ọ̀wọ̀ àwọn ẹlòmíì sì máa ń tẹ̀lé e. O di ẹni tí ọ̀rọ̀ rẹ̀ ṣeé gbẹ́kẹ̀lé, nítorí bẹ́ẹ̀ni rẹ jẹ́ tòótọ́, bẹ́ẹ̀kọ́ rẹ sì jẹ́ tòótọ́, àwọn ènìyàn sì lè mọ ìyàtọ̀ nígbẹ̀yìn.

Ìgbà tí o gbọdọ̀ wá àtìlẹ́yìn sí i

Fífẹ́ wu gbogbo ènìyàn kan jẹ́ àṣà tí o lè fọ́ dànù fúnra rẹ. Àwọn kan jinlẹ̀ sí i, pàápàá nígbà tí ó bá hù jáde láti inú ìpalára-ọkàn gidi, àìbìkítà, tàbí àjọṣepọ̀ kan níbi tí kò ti séwu ní tòótọ́ láti ní àìní.

Tí gbígbìyànjú láti gbé àwọn ààlà kékeré pàápàá kalẹ̀ bá ru ọ́ lójú pẹ̀lú ìpáyà, tí àṣà náà bá lọ́mọ́ inú àwọn ìrántí onírora, tàbí tí o bá ń padà bọ́ sínú àwọn àjọṣepọ̀ níbi tí o ti ń fúnni ní ohun gbogbo tí o sì ń sọ ara rẹ nù, ìyẹn yẹ ká mú lọ sọ́dọ̀ onítọ́jú-ọpọlọ. Èyí kì í ṣe àmì pé o kùnà nínú ìrànlọ́wọ́-ara-ẹni. Oníṣègùn tó dára, pàápàá ẹni tó lóye ìpalára-ọkàn, lè ràn ọ́ lọ́wọ́ láti tọpinpin ibi tí ìhùwàsí náà ti bẹ̀rẹ̀ àti láti kọ́ àwọn ìdáhùn tuntun ní ìwọ̀n tí ètò iṣan-ara rẹ lè faradà. Nínà ọwọ́ sí irú ìrànlọ́wọ́ bẹ́ẹ̀ fúnra rẹ̀ jẹ́ ìṣe fífi àìní tìrẹ sórí àkọsílẹ̀, bóyá àkọ́kọ́ ní ọ̀pọ̀ ọdún.

O kọ́ láti sọ bẹ́ẹ̀ni nígbà tí o fẹ́ sọ bẹ́ẹ̀kọ́ nítorí, nígbà kan, ó dáàbò bò ọ. A gbà ọ́ láàyè láti kọ́ nǹkan tuntun báyìí. Àìní rẹ kì í ṣe ìṣòro rárá. Wọ́n kàn lo àkókò gígùn ní dídúró de ọ láti kà wọ́n.

Àwọn Orísun

• Cleveland Clinic, Signs You're a People-Pleaser, and How To Stop
• Mayo Clinic, Being assertive: Reduce stress, communicate better
• NHS, Raising low self-esteem
• Psychology Today, What Is the Fawning Trauma Response?