Ñeexu bu Wéwéy: Xàmmi Tàggoo balaa mu Yàgg

Kenn du jël ndaje ci jamono ji ñuy bàyyi jublu ci keneen. Amul lu ci ëpp benn xuloo bu koy firndeel. Yaa ngi ba tey teral. Yaa ngi ba tey séddoo liggéey yi te fàttaliku ndaje yu doktoor te nelaw ci benn lal. Bu nga ko xoolee ci biti, te sax ci biir, jokkoo bi baax na.

Ba noppi benn guddi nga gis ne doo fàttaliku waxtaan bu dëggu bu mujj bu ngeen amoon. Du logistique. Du kan mooy jël gone yi walla lan mooy reer. Benn waxtaan bu dëggu, bu kenn ci yeen wax lu dëggu te ki ci des jublu.

Diggante boobu mooy li nu di woowe ñeexu bu wéwéy. Yeex na, nitaay na, te mën na dellusi bu nga ko jàppee ci jamono. Wàll bu jafe bi mooy du daa yégle boppam.

Lu tax dox bu yeex mooy bi gën a aay

Danuy jàppe ne jokkoo dañu leen di defar walla toj ci yëf yu réy. Séytaane bi, xuloo bu réy, njublaŋ bi. Yooyu dañuy xew. Waaye njàngat mi ci lu di firndeel ndax séy dinañu des dafay jublu bërëb bu gën a néew dramatique.

Ci laboratoireem ci Seattle, jàngkatu xel John Gottman def na ay dekkaad di xool séy di jokkoo ba noppi topp leen ay at ngir gis kan mooy des. Li teqale séy yu des ci ñu tàggoo du naka lañu xuloo. Mooy naka ñuy tontu ci seneen bopp ci ay simili yu jaar-jaar te ñu fàtte. Benn yëfël dafay yékkatiku ci évier bi ne, "Xoolal picc mi." Ki ci des mu xool. Walla déedéet.

Gottman ñi ngi ko woowe njéem yii "njéemi jokkoo," te tontu bi mu koy woowe "jublu" walla "dëddu." Limu yi jekk nañu. Ci laboratoireem, séy yi des ci mbég dañu doon jublu njéemi seneen bopp lu tollook 86 ci téeméer. Séy yi mujj tàggoo dañu doon jublu seneen bopp lu tollook 33 ci téeméer rekk. Simili yu tolloo. Ëllëg yu wuute lool.

Mooy masinu ñeexu bu wéwéy. Benn "xoolal picc mi" bu ñu bàyyi du am solo. Waaye junniy junni ci ñoom, ñu dajale ci ay at, dañuy jàng ñaari nit ne yékkatiku du leen jox dara. Kon dañuy bàyyi yékkatiku. Noppi bi topp dafay mel ni teey. Dafa gën a jege xiif.

Naka dox bi di melal

Tàggoo dafay wéwéy ndax du daa mel ni xuloo. Lu ci ëpp dafay mel ni jàmm. Ay firnde yu wéwéy yu am njariñ nga toppa, ci sa bopp walla diggante yeen ñaar:

• Sa waxtaan yi wàññiku nañu ba logistique. Programe yi, facture yi, xaj bi, njaboot ju séy. Wàll bu administratif bu dund bu ñu séddoo dafay dox bu baax, te lu ci ëpp lu des wax wuñu ko.
• Danga tàmbali di wax nit ñi yu nga daan wax sa yëfël bu jëkk. Benn xarit, benn àndandoo, benn mag walla rakk léegi dañuy dégg xibaar bu baax ak bu bon bu jëkk ñoom.
• Danga yég sonn ci benn néeg. Ci yaram ngeen ànd, ci xel ngeen sori. Sonn bii bu wéwéy mën na naqadi lu ëpp nekk sa bopp dëgg-dëgg.
• Yég-yëg-a-xam wàññiku na. Danga xalaat ne xam nga li ñuy wax, kon nga bàyyi laaj. Ñoom itam dañuy ko def.
• Laal mujj na jëf walla néew. Benn loxo bu jaar ci yëkk, benn takkalu bu dëggu, ay nuyoo yu ndaw yu yaram, yooyu dañuy ñeex bu kenn tanne.
• Danga di natt ci wéwéy. Naqar mu ngi dajale ci gannaaw, waaye du yég ba mu di xuloo.

Benn ci lii du firnde ci dara ci boppam. Séy bu gudd bu nekk dafay jaar ci ay diir yu sori, rawatina ci njàqare, benn liir bu bees, benn liggéey bu metti, feebar, tiis. Laaj bi mooy ndax dox bi benn diir la walla benn yoon.

Njëgu melal ne baax na

Dafa yomb nga ko xaar. Mbir mi teey na. Lu tax nga songg ko? Waaye sori bu xel du neutre, te du daa dund ci sa yég-yég rekk.

Benn njàngat bu gudd ci séy yu màggat gis na ne sonn ci biir benn séy dafay dox ak wér-gu-yaram bu bon ci ñaar ñépp, boole ci natt yu jàppandoo ak suukar ci deret ak wér-gu-yaramu vascular. Bu am solo, benn jokkoo bu dëgër te di dimbal dafay wàññi njeexital boobu. Jege bi du benn luxe bu toog ci kaw séy bi. Dafa doon liggéey bu aar bu dëggu ngir ñaari yaram, du ñaari xol rekk.

Am na it njëg bu wéwéy. Bu ñaari nit bàyyee jublu ci seneen bopp, jokkoo bi dafay ñàkk reserveem. Liggéeyu Gottman jublu na benn xeeti balaŋu emosioŋ: séy yu dëgër te bég dañuy denc lu mel ni juróomi jokkoo yu njub ngir benn bu bon ci diirub xuloo. Depoo yu ndaw yu takku ak seetlu yooyu ñooy li benn jokkoo di jëfandikoo bu benn xuloo bu dëggu mujjee ñëw. Bàyyil kont bi mu wow ci at yu teey yi, te bàl bu jëkk bu réy du am dara mu jële.

Naka ngeen mëna tàmbali jublu ci seneen bopp

Xibaar bu baax ci biir lii lépp mooy naka njubbanti bi mën a ndawe. Bu yàqute bi ñu ko defe ci ay simili yu ndaw, defaral gi it dañu koy def ci ay simili yu ndaw. Doo soxla benn waxtaan bu réy walla benn tukki ngir tàmbali. Danga soxla tàmbali gis njéem yi, yu ñoom ak yu sa bopp.

Ay bërëb ngir tàmbali:

Jàppal njéem bu ci topp te tontu ci moom. Ci benn bés, gisal rekk bu sa yëfël di jublu, benn firnde, benn xiif, benn baat bu digg-mat, benn léeb ci bésam. Ba noppi tontu ci ni lu am solo. Tegal sa telefon ci suuf. Yékkatiku. Laajal laaj bi ci topp. Doo koy faj dara. Yaa ngi rekk ñëw ngir jamono bu ndaw.

Laajal benn laaj bu dëggu ci bés. Du "Naka la liggéey bi?", bi di woo "Baax na." Jéemal "Lan moo gënoon a baax ci sa bés?" walla "Lan moo ne ci sa xel ci jamono jii?" Jubluwaay bi mooy nekk ku yég-yëg-a-xam ci benn nit bu nga tanne ne xam nga ko. Xamu ko, bu mat. Kenn mës a mat.

Indiwaatal benn ritual bu ndaw. Juróom-benni simili ci bunt bi bu kenn ci yeen génnee te dellusi. Café bu ñu def ndawal balaa kër gi di yeewu. Benn dox gannaaw reer bu amul telefon. Ritual yi mooy naka jokkoo di bàyyi sukkandiku ci farlu te tàmbali dox ci autopilote, ci benn anam bu baax.

Tuddal dox bi ci bir, ci noflaay. Lii mooy bu am fit. Du benn tuumaal, mooy benn woo. Lu mel ni, "Dama yég ni sori la ci jamono jii, te namm naa la. Ndax nu def dara ci moom?" Ku ko wax te ñàkk tuumaal, baat boobu benn njéem la ci boppam. Naka sa yëfël di tontu dina la wax lu bare.

Wàññil baar bi ngir takku. Doo soxla yég benn foog bu mbëggeel ngir teg loxo ci ganaawu keneen. Lu ci ëpp yég-yég bi dafay topp jëf bi, du geneen yoon. Jëfeel takku te takku bi dafay def mu topp.

Gisal ne benn ci lii du réy. Loolu mooy jubluwaay bépp. Séy yi des jege duñu yi am firewŋ bu jaar-jaar. Ñooy ñi wéy a tontu seneen bopp ci jamono yu ndaw, at ci at, lu yàgg gannaaw doole bu njëkk bi wàccee.

Bu mu soxlaa lu ëpp ñoom ñaar

Yenn saa diggante bi gën na yaatu li defaral bu bés bu nekk mën a àgg, te am na njariñ ñu ko wax bu dëggu. Bu ngeen jéemoon a jublu ci seneen bopp te di dàq benn miir. Bu njéem bu nekk bu waxtaan bu dëggu di daanu ci benn xuloo walla benn noppi bu tolloo. Bu am mbañeel ci néeg bi, ay ràbb-bët ak ay reetaan bu ñaaw, walla stonewalling, fu kenn ci yeen di tëj boppam bu mat te génn. Yooyu jikko yu gën a diis lañu, te benn jàngkatu séy bu ñu tàggat ci method yu ñu firndeel mën na dimbal ci anam bu farlu mënul.

Wut ndimbal bu jëkk du benn firnde ne séy bi dafay jeex. Mooy benn ci yëf yi gën a dëgër ñaari nit yu takkoo mën a def, te dafay liggéey bu gën a baax balaa at yu naqar dëgëree.

Benn xibaar bu wuute te gën a gaaw. Bu séy bi ëmb benn xeeti dóor ci yaram, ay tiitaange, jéyya, walla ragal, lii du ci dellusi jokkoo, te ndigël yi fii duñu jariñ. Sa kaaraange moo jiitu, te am na nit ñu ñu tàggat ngir dimbali la xalaat ko ci ci nëbb te bañ àtte.

Jokkoo yu bare yu di tàggoo mës a doon yu ñu toj. Dañu leen daa bàyyi rekk, ñaari nit yu liggéeyoon te tàyyi te bàyyi yékkatiku. Njéem bu ci topp lu ci ëpp dafa gën a ndaw ni nga koy ragale. Lu ci ëpp dafay tàmbali ci benn nit bu tanne mu gis, ba noppi tontu.

Cosaan

• The Gottman Institute, Bëgg nga Baatal sa Jokkoo? Tàmbalil Jox Njéem yi Seetlu bu Ëpp
• The Gottman Institute, Juboo bu Mucc bu Jokkoo, ci Xam-xam
• PubMed Central, Sonn, Njariñu Séy, ak Wér-gu-yaramu Vascular ci Séy yu Màggat ci U.S.: Benn Njàngat bu Gudd bu Dyad