Léebu "Kenn ki": Naka la Mbëggeel bu Sax di Liggéee Dëgg-dëgg

Xéy-na yég nga foob bi ci moom. Fu nekk am na nit ku jub, kenn ki di dëppoo ak yaw bu ñàkk friction, kenn ki di def lii lépp mu yomb. Kon bu mbëggeel jafee, bu yaw ak ku nga bëgg dëgg-dëgg di wéy a lëkkaloo ci benn xuloo, benn baat bu ndaw dafay tàmbali laaj laaj bu ñàkk yoon. Du "naka lanu koy faj," waaye "xéy-na kii du kenn ki."

Baat boobu am na tur ci giir gu njàngat. Jàngkati xel ñi ngi ko wooye gëm ndogal: xalaat bu wéwéy bu ñaari nit dañu leen dogal walla déedéet, te takku bu jub war naa gën a liggéey rekk. Dafay mel ni lu ñàkk ay. Mooy benn ci xalaat yi gën a siiw ci mbëggeel bi nu am. Te ci nit ñu bare, dafay def mbëggeel mu gën a jafe, du gën a yomb.

Lii du njàngat ci mbëggeel. Mooy benn njàngat ci benn xeet bu wuute, bu gën a dëgër.

Ñaari anam ci gëm mbëggeel

Jàngkatu xel C. Raymond Knee ak ay àndandoom def nañu ay at di jàngat léeb yi nit ñi yóre ci jokkoo, te gis nañu ne léeb yi dañuy dal ci ñaari kàmp.

Benn mooy gëm ndogal. Nit ñu kawe ci xalaat bii dañuy jàppe takku ni lu nga gis, mel ni benn dëgg bu jub ci benn séy. Yaa ngi dëppoo walla déedéet. Friction bu jëkk bi dafay dage benn tiitaange, benn firnde ne xéy-na tann nga bu bon.

Bu ñaareel bi mooy gëm màggat. Nit ñu kawe ci xalaat bii dañuy gis jokkoo ni lu ñu tabax ci jamono. Jafe-jafe yi duñu benn àtte ndax nga bokk ak keneen walla déedéet. Mooy liggéey bu jaar-jaar bu ñaari nit yu wuute di jàngante.

Ñu bare ci nun am nañu tuuti ci ñoom ñaar. Waaye bu nga jëmm ci ki, rawatina bu mbir yi jafee, dafay melal li nga di def ci kanam. Njàngatu Knee gis na ne nit ñu am gëm màggat bu dëgër dañuy jàkkaarloo ak xuloo bu gën a jëf, di des bu gën a farlu bu benn yëfël ñàkkee benn ideal, te di jaar ci ñàkk-mat yi war a ñëw bu gën a baax. Ñi gëm ndogal, ci geneen wàll, dañuy gaaw a jàppe benn jamono bu jafe ni firnde bu ñàkk-mengoo bu réy, te gaaw a jublu ci bunt bi.

Fii mooy fiir bi ci léebu takku bi. Dafay teg benn test bu mbëggeel bu dëggu du mës a jàll. Mbëggeel bu dëggu am na benn nit bu di lekk ak coow, di wote wuute ak li nga bëggoon ci thermostat, te yenn saa di la naqar te bëggu ko. Bu sa firnde bu wéwéy ci "kenn ki" nekkee ku du mës a indi friction, dinga mujj wax ne ñépp ñi ñoo bon.

Lu njàngat yu gudd yi gis dëgg-dëgg

Bu takku du secret bi, kan mooy?

Ngir loolu, dafa baax nga xool séy yi di jàll. Njàngkat John Gottman ak àndandoom def nañu ay dekkaad di xool séy yu dëggu di jokkoo ci benn laboratoire, ba noppi topp leen ay at ngir gis kan mooy des ndawal ak kan mooy tàggoo. Ci enregistrement yooyu mën nañu xalaat, ak wóor gu réy, séy yu ban mooy des.

Li teqale séy yi yaatu ak yi tàggoo du naka lañu mengoo, walla naka lañu néewa xuloo. Séy yu yaatu dañu xuloo it. Wuute bi mooy juboo bu takku ak friction. Ci jokkoo yu dëgër te yu bég, jamono yu baax ñoo ëpp yu bon ci lu tollook juróom ci benn, sax ci digg-bu benn xuloo. Benn njéem-defar. Tuuti reetaan. Loxo ci loxo. Benn "xéy-na dëgg nga" bu ndaw.

Gottman firndeel na ñaari xeeti yëfël. Ñenn ñi dañuy scan seen jokkoo ngir wut lu ñuy teral, te dañu ko wax ci bir. Ñeneen ñi dañuy scan ngir wut njuumte, di natt li seen yëfël di def bu bon. Kurél bu jëkk bi dafay tabax benn reserve bu njub bu di leen yóbbu ci jamono yu jafe. Bu ñaareel bi dafay ko wàññi ci yeexal.

Gisal lu wéwéy te bu réy ci lii. Benn ci ñoom du sukkandiku ci gis benn takku bu mat. Mooy benn mbooloo mu jikko. Jikko yu ngay mën a jàng, ak benn nit bu nga bëgg ba noppi.

Yëf yu ndaw yi ñooy yu réy yi

Am na benn gëm bu jekk ne mbëggeel dañu koy dundal ay jëf yu réy: tukki bu jaxal, njéggalu bu réy, anniversaire bu di kiiñaal ñeneen ñi. Firnde bi dafay jublu geneen bërëb bu gën a suufe.

Ci benn liggéey ngir Greater Good Science Center bu UC Berkeley, njàngkati jokkoo Suzann Pileggi Pawelski ak James Pawelski dañuy firndeel naka séy yu sax di toppatoo jamono yu jaar-jaar wuute ak xaar yég-yég yu réy ñu ñëw seen bopp. Benn firnde bu ñuy fésal yomb na ba ñu ko tegal ci frigo: séy yu ñaar ñépp di gis te di wone ngërëm ci li keneen di def, dañu gën a mën a des.

Loolu mooy wàll bi léebu takku bi di bëddi. Dafay la wax ne liggéey bi mooy wut nit ku jub, te bu nga ko amee, mbëggeel dafay toppatoo boppam. Njàngat yi wax nañu ne mbëggeel mooy liggéey bi. Du liggéey bu naqadi, bu ñàkk mbég. Lu ci ëpp mooy xeet bu ndaw bu bés bu nekk.

Ay yëf yu di yëngal dëgg-dëgg:

• Jublu, du dëddu. Bu sa yëfël waxee ci picc mu jaxasoo ci biti walla mu suuf ci inbox bi, mooy benn njéem bu ndaw ngir sa teral. Yékkatiku te tontu, sax bu gàtt, mooy benn ci depot yi gën a wóor nga mën a def.
• Waxal baat bu ngërëm ci bir. Xalaat bi "am naa wërsëg ci am leen" du def dara bu mu dee ci sa xel. Ngërëm dafay àtte rekk bu dagee ci keneen ki.
• Jàppal njéem-defar ni benn xarala, du benn àtte. Bu benn xuloo jàllee, laaj bi am solo du kan moo doon dëgg. Mooy ndax mën ngaa dellu ñoom ñaar ci njub. Séy yu di defar bu baax duñu yu ñàkk xuloo. Ñooy yu di dellusi bu baax.
• Xalaatal njort bu baax bu nga ko manee. Njéem bu ñu fàtte man nañu ko jàppe "farlu wuñu" walla "am nañu bés bu metti." Yëfël yu am xalaatu màggat dañuy tann njort bu gën a yaatu, te lu ci ëpp mooy li gën a dëggu.

Fu lii lay bàyyi

Bu nga nekk kenn, xibaar bu jëkkis mooy doo wut benn nit bu mat sëkk bu di def mbëggeel yomb. Yaa ngi wut ku njub, ku bëgg, te ku jublu ci yoon bu tolloo ak yaw, kenn ku ngay bëgg a tabax. Takku dëgg la, waaye dafa gën a mel ni loxo bu jëkk ngir benn ndogal. Po mi mooy naka ngeen koy fo ñoom ñaar.

Bu nga nekk ak keneen te baat boobu bu wéwéy di wonewax, am na njariñ nga xam ne wonewax ci boppam du benn firnde ne tann nga bu bon. Mooy benn jikko bu nitaay bu bëgg nit bu dëggu ci jamono. Jëf bu gën a wér lu ci ëpp mooy jublu ci jokkoo bi te toppatoo ko, du wéy di audit ndax nit ki dafa mat ci benn nit bu mat sëkk bu ñu xalaat.

Te yenn saa tontu bu dëggu gën na jafe. Toppatoo benn jokkoo du daa mel ni muñ benn bu la di metital. Bu nga ragal sa yëfël, ñu la yóre, di la toroxal, walla ñàkk kaaraange, loolu du benn jafe-jafeb màggat ngir liggéeyal sa bopp, te benn liste ngërëm du ko faj. Mooy benn saa nga war a wut ndimbal bu dëggu, ci benn nit bu nga wóolu, benn jàngkatu séy walla jàngkatu bopp bu am kayit, walla benn helpline bu wor. Bëgg lu ëpp ci sa bopp la jokkoo bi di jox léegi du benn ñàkk-fitu mbëggeel. Man na doon lu gën a mbëggeel nga def.

Léeb bi dafay dig benn nit bu mat sëkk. Dëgg bi ñu jox gën na baax, te am na ci ñu bare: mbëggeel bu sax mooy lu ñaari nit yu nitaay te yu ñàkk-mat di def ci bëgg, tuuti ci tuuti, ci des ku njub bu mu gënee yomb bañ.

Cosaan

• The Gottman Institute, Juboo bu Mucc bu Jokkoo, ci Xam-xam
• Oxford Handbook of Close Relationships, Xalaat yu Wéwéy ci Jokkoo: Gëm Ndogal ak Gëm Màggat
• Greater Good Science Center (UC Berkeley), Naka Xam-xam mën a Dimbali sa Mbëggeel mu Sax