Tegtal yu gaaw
- Go when you feel fine; that is when problems are easiest to catch.
- Bring a short list of questions and any family history changes.
- Tie your visit to your birthday month so it is easy to remember.
Ñu bare dañuy takk waxtu ak doktoor rekk bu am lu bon bu leer. Tàngoor bu bañ a jóge. Metit bu leen di tere nelaw. Saytu bu at bi, moom, mooy waxtu bi nga takk ndaxte amul dara lu bon, te loolu moo tax mu yomb a bàyyi.
Waaye yég ne yaa ngi wér ak wér dëgg-dëgg du booba booba benn yëf. Yenn feebar yu réy yi gën a bare dañuy nëbbu ci njëlbéen. Tension bu kawe amul benn màndargam nga mën a yég. Sukër bu njëkk lu bare du wax boppam. Ay kañseer yu bare dañuy màgg diir bu yàgg laata ñuy indi benn coono bu nga mën a gis. Saytu bi dafa am ngir gis yëf yooyu bu ñu tuutee te gën a yomb a saafara.
Li saytu bu at bi di jëmale dëgg-dëgg
Xalaatal ko ni benn ndeyu-jaar ak saytu bu ndànk, ñu boole leen ci benn waxtu bu gàtt. Sa doktoor dafay saytu limu yi di soppiku ci ndànk ci jamono, tension, diisaay, yenn saa cholesterol walla sukëru deret, te dafay mengaleel leen ak at mi weesu. Benn saytu benn nataal la. Yoon-àll benn xew-xew la, te yoon-àll bu nga mën a gis bu jëkk mooy bu nga mën a soppi.
Saytu bi dafay àbal ay yëf yu néew:
- Saytu yu gëstu (Screenings) yiy wut feebar laata nga koy yég. Aju ci sa at ak sa cosaanu wér-gu-yaram, loolu mën na tekki saytu ci tension bu kawe, yenn kañseer, walla sukër.
- Ñaq yi (Vaccines), ñu leen di yeesal. Kaaraange bi jóge ci yenn ñaqu xale yi dafay wàññiku ci at yi, te mag ñi soxla nañu yeesalu ñaq ak ñaqu jamono yi it.
- Waxtaan. Lii mooy wàll bi nit ñi di suufeel. Mooy sa coobareb wax lu la doon jaaxal, nelaw bu baaxul, tiis bi bañ a jóge, cosaanu njabootu wér-gu-yaram bu la jaaxal, te am tontu bu dëggu.
Jàpp yëf yi bu jëkk dafay soppi lépp
Li tax bu jëkk am solo lool dafa yomb. Feebar yu bare gën nañoo saafaraloo, te gën a yàq sa dund, bu ñu leen jàppee ci njëlbéen. Kañseeru wéñ, cervix, ak colorectal yi ñu gis jaare ko ci saytu bu ñu miin mën nañu leen faj bu njël bi gën a baax. Tension bu kawe bu ñu gis bu jëkk mën nañu ko yor ak coppite yu ndaw laata muy sonnal sa xol. Feebar bi ñu jàpp ci saytu, lu bare, mooy bi du mukk nekk jafe-jafe bu réy.
Am na it njariñ ci wàllu wér-gu-yaramu xel. Saytu yu sax ñoo ci gën a wóor fu xel-mu-tiis, jaaxle, ak tiis bu sax di feeñe te ñuy tudde. Ñu bare dañu jëkk a jot ndimbal ngir depresion ndaxte saytu bu at jox na leen benn waxtu bu yomb ngir nangu ne yéguñu seen bopp ba am diir.
Ngir mu bañ a doon coono
Su waxtu bi di génn ci sa lim ba tey, am na ay yëf yu néew yuy tax mu sax:
- Takkal bu ci topp laata ngay génn bii, walla teg fàttali bu mengoo ak weeru sa juddu ngir mu yomb a fàttaliku.
- Indil benn lim bu gàtt. Bindal màndarga yi, laaj yi, walla coppite ci cosaanu njabootu wér-gu-yaram laata. Su loolu amul dinga fàtte genn-wàll, te lim bi dafay def saytu bi sa bos.
- Xamal lu asuraas bi mën a fey. Ci United States, asuraas bi dafay fey liggéey yu bare yu mucc-alal te doo génne xaalis ci sa poos. Jar na nga saytu ko bu gaaw ngir xaalis bañ a nekk li la tere saytu bi.
- Woolul ci néeg bi. Sa doktoor mën na liggéey rekk ak li nga ko wax. Laaj bi lay rusloo, lu bare mooy bi gën a am solo.
Baat bu jub ci mbir mi "at mu nekk"
Du kenn ku nekk moo soxla saytu yépp at mu nekk, te jamono ji jub dafa aju ci sa at, sa wér-gu-yaram, ak sa cosaan. Jubluwaay bi du toppatoo benn aada bu at mu mat sëkk. Mooy sax ci jokkalante bu sax ak ku xam sa ndeyu-jaar te mën a jàpp coppite laata muy nekk jafe-jafe. Waxal ak sa doktoor sa bopp ci ban diir ak ban saytu moo la jaadu, ndaxte pexe mu ñu sukkandiku ci sa dund dëgg-dëgg dafa gën pexe mu ñépp bokk saa su nekk.
Dem bu dara metti-wul mën na mel ni yàqu ngoon. Lu néew la noonu. Mooy benn ci aada yu ndaw yu kese yiy aar ci ndànk at yi ci sa kanam.
Cosaan
- Centers for Disease Control and Prevention, Are You Up to Date on Your Preventive Care?
- HealthCare.gov, Preventive Care Benefits for Adults
- MedlinePlus, Health Screenings for Men Ages 40 to 64