Tegtal yu gaaw
- Text an easy friend first to warm up.
- Keep it to three warm sentences.
- Hit send before the editing starts.
Xéy-na am na tur bu di dañaw ci sa xel léegi. Xarit boo bokkoon liggéey ba nga bàyyi. Doomu-ndeyu-baay boo jegeewoon laata dund di jën yéen ci yoon yu wute. Ku ngay dëgg-dëgg wax ni xarit, waaye waxeeguleen ci ñaari at, te léegi noppi gi ci boppam dafay mel ni jafe-jafe bi.
Xalaat nga woote. Xéy-na ubbi nga sax bataaxal bu mujj bi, xool li kenn ci yéen mujj a wax, te tëjaat ko. Bu ëpp fa mu toog, moo gën a diis. Ayu-bés bu noppi dara la. Ñaari at dafay mel ni miir.
Kon lii la war a xam laata ngay wax sa bopp mu bañ ko: miir moomu, ci sa xel la nekk bu bare. Njàngat gi ci lii dafa leer lu kéemaan, te dafay jublu benn barab saa su nekk. Ñi nu réerantee dañu gën a bég a dégg xibaaru nu ci li nu leen di yaakaar. Nun ñoo di taxaw ci sunu yoon saa su nekk.
Nu ngi ragal woote xarit ni woote ku nu xamul
Lii dafay mel ni yékkati. Waaye du ko. Njàngat bu 2024 ci *Communications Psychology* bu Lara Aknin ak Gillian Sandstrom gis na ne nit ñi bëggu ñu woote xarit bu yàgg ci lu ëpp ni ñuy bëgg a tàmbali waxtaan ak ku ñu xamul. Werante gu tolloo. Yeexal gu tolloo. Doonte ñi bokk ci njàngat wax ne dañu bëggoon woote, te doonte gëmoon nañu ne xarit bi dina bég a dégg xibaaram, lu néew ci ñett di ñi yónnee bataaxal dëgg-dëgg.
Bàyyil loolu mu jàpp benn saa. Nit ñi xamoon nañu ne beneen bi dina ko nangu. Waaye deful ko.
Li def wuute gi mooy benn baat: xamante. Bu xarit bu yàgg gën a bañ a xàmmee, nit ñi gën a bañ a woote. Jamono dafay def lu ne miŋŋ te jaaduwul fii. Du far xaritoo bi, waaye dafay dagg yég gu yomb gu jegewaale, ba yónnee bataaxal ku nga masoon a wax lëpp di mel ni woote tur ci téere. Xaritoo bi dese na fa. Yoon wi koy jubale rekk mel na ni mu dagg.
Lu tax jàppandi bi di mel ni bu gën a réy
Yenn yëf dañuy dajaloo ci noppi googu, te dafay dimbali boo leen gisee ni ñu meloo.
Bu njëkk mooy njuumteb ndaw bu nu tàmm ci ni nuy sàkkoo yégu ñeneen ñi. Boo nataalee yónnee bataaxal boobu, dangay gën a yég sa boppam njàqare, naqar bi, ragal ne muy mel ni lu amul njariñ walla lu la soxla. Li doo mën a yég ci biir mooy mbég mu bees ci beneen bi. Boroom xam-xam yi seetlu woote yu ne miŋŋ yii gis nañu ne saa su nekk danuy jaale ni ñu ko koy gërëmee, tuuti ndax fàtte nañu ni mu neexee nga di ki ñuy fàttaliku. Njaaxle mooy li ëpp ci ndaw li, te ki koy yónnee mooy ki mënul koo yég.
Bu ñaareel bi mooy léeb boo di nettali ngir leeral noppi gi. Bu ma bëggoon waxtaan, dina ma bataaxal. Ñu ngi jën yéen ci man. Damay leen tiiñal rekk. Yii dañuy mel ni dëgg. Teg-teg lañu, te saa yu ëpp yu ñaaw, ndaxte beneen bi it mu ngi wéyal léeb boobu ci yaw. Ñaari nit mën nañoo taxaw ci ñaari wàll yu noppi gu, ku ci nekk di jàppe ci biir ne beneen bi soxalu ko, te dëgg-dëgg yéen ñépp a ngi xaar sañ-sañ.
Bu ñetteel bi mooy jëf ju ñuy soloo tekki. Nit ñi dañuy tiit. Doom, liggéey, dëkkin, feebar, ak coppiteb dund gu tàmm. Réerante gu bare du àtte. Dafay dañaw. Te dañaw mën nañu ko delloo ak benn bataaxal, jëf ju gën a tuuti li nu ci soloo diis.
Tàngal sa bopp laata nga tàmbali ci sedd
Njàngat gu Aknin ak Sandstrom deful rekk misal jafe-jafe bi. Gis na it lu ci dimbali, te dafa jariñ nga jël ko.
Bu boroom xam-xam yi taxee nit ñi yónnee njëkk benn bataaxal bu gaaw ci xarit bu léegi, ku yomb, ku ñuy waxaale saa su nekk, laata ñu leen ñaan ñu woote xarit bu yàgg bi, limu ñi ko def yékkati na jóge ci lu tollook ñett ba lu jiituwaale génn wàll. Tàngal bu yomb. Waxal ak ku am kaaraange, taxal sa xelu jokkoo dox, te woote bu gën a jafe bi du gën a mel ni fippu ci teraŋ.
Mën nga ko def sa bopp ci lu tollook juróomi simili. Laata ngay bataaxal ki nga doon bañ, yónneel benn ku la yomb. Ku mu doon. Doomu-ndeyu-baay, ku ngeen bokk liggéey, xarit boo di woo te du xalaataat. Duñu soxla mu xóot. Bëgg-bëgg bi mooy fàttali sa yaram ne waxtaan ak nit yëf yu tàmm yu la baax la nga di def saa su nekk. Ba noppee, ci saa yi nga tàngee, ubbil téere bu gën a jafe bi.
Lii jëf ju dëgg la, du wax ju neex rekk. Yeexal gi wàllam mooy jafe-jafeu tàmbali ci sedd, kon bul tàmbali ci sedd.
Lu ngay wax dëgg-dëgg
Kaasu bataaxal bu bir mooy fu woote yu bare di deee. Nit ñi dañuy jàpp ne jubaat dafay soxla xët bu réy bu di leeral noppi gi, te yaatuwaay liggéey boobu ñu nataal mooy li di tax kaas bi des bu bir.
Deesul. Gàtt moo gën. Tàng moo gën. Xoolal melokaanu lu di dox:
- Tuddal ko, ci lu yomb. Turam dëgg-dëgg. "Salaam Dana" dafay def lu ëpp li nga xalaat. Dafay wax ne lii du bataaxal bu ñuy jox ñu bare.
- Waxal li tax nga ko xalaat. Bànqaas dafay dëgëral bataaxal bi te jële tegtal bi. "Damaa jaar tey ci sunu barab bu yàgg bi." "Woy bii dafa jib te ma la xalaat." "Damaa doon nettali kenn léeb boobu ci tukki bi." Bu gën a tuuti te bu gën a leer, moo gën a mel ni dëgg.
- Waxal noppi gi ci dëgg, ci lewet. Benn kàddu, du ci yëkkati sa bopp. "Duma gëm ni yàgg na nii" walla "Baal ma bu ma noppee." Doo war a leeral lëpp, te joxe leeral saa yu ëpp dafay def mbir mi mu gën a diis li mu soxla.
- Bàyyil bunt bu ubbeeku, du ndigal. "Amul tegtal ci tontu bu gaaw, damaa bëggoon rekk salaamu la" walla "Bëgg naa nu waxtaan bés bu ñu ci ànd." Woote bu ñu mën a dugg ci seen waxtu moo gën ci laaj bu mel ni natt.
Boo ko boolee, ñett walla ñeenti mbind lañu. Lu mel ni: *"Salaam Marcus. Dégg naa sunu woy ci raadiyo bi te taxal na ma xam ni mu yàgge. Baal ma ci ni ma ñàkke. Amul benn tegtal, damaa bëggoon rekk wax ne namm naa la te yaakaar naa ne ne nga jàmm."*
Loolu la. Doo war a muus. Yaa ngi war a nekk ku am mbëggeel te gàtt, ba noppee nga bës yónnee laata ñuy tabax dellu-ci-gannaaw bi. Tabaxu bataaxal mooy fu bataaxal yu baax di deee.
Bu noppi gi am diis
Du réerante gu nekk réerante gu set, te du dëgg boo waxee du noonu.
Saa yi jàppandi bi dafay jóge ci xuloo, metit wu ñu tuddul mukk, wax yu daanu te ñu deful ci saafara. Bu fekkee loolu la nga toog ci, "salaam ku nu xamul" bu bir mën na mel ni lu dul dëgg ci yéen ñaar. Mën nga wéy di woote. Waxal dëgg tuuti te yeex tuuti. Nangul mbir mu dëgg bi te du ko werantewaat: "Damaa xalaat ni nu tàggoo, te bëgg naa nu waxtaan bu ngeen bëggee." Ba noppee bàyyi leen ñu tànn seen waxtu. Woote joxe la, du wóorlu ne tontu bi nga bëgg dinga ko am.
Te saa yi tontu bu jub mooy bañ a woote. Su fekkee jokkoo bi dafa doon gaañ, su fekkee jubaat dafay tekki ubbiwaat bunt boo tëjoon ngir sa kaaraange walla sa jàmm, am nga sañ-sañ boo ko bàyyee tëj. Bàyyi mooy saa yi anamu mbëggeel gi gën a wér gu jokkoo mën a laaj. Kenn ci lii du sàrt bu di wax ne war nañoo dundalaat xaritoo yu yàgg yépp. Bëgg-bëgg bi mooy jokkoo bu la baax, du téere bu set.
Bu ñu la tontuwul ni nga bëggoon
Lii mooy ragal gi ci suufu ragal gi, kon nanu ko tudd bu leer. Yónnee nga bataaxal, te ñu tontuwul la. Walla ñu tontu la ak mbëggeel te dara ci génnul. Dafay xew.
Yenn yëf yu nga war a jàpp bu mu xewee. Tontu bu yeex saa yu ëpp dafay tekki dund bu bare liggéey, du déedéet. Nit ñi dañuy réer bataaxal, di bëgg a tontu, di fàtte. Beneen bataaxal bu ndaw ci ayu-bés walla ñaar ci topp dara jaraul, te saa yu ëpp mooy li di jàpp. Te sax ci wàll gi gën a bon, fu kenn bëggul dëgg-dëgg jubaat, dara ñàkkuloo li nga amoon démb. Réerante ngeen amoon. Bataaxal bi jëluwu la xaritoo bi. Xaritoo bi dafa nekkoon lu ñu taxawal.
Li ngay jot boo ko yónneelee, doonte tontu bi mooy noppi, mooy sedd gu ne miŋŋ gu jéem. Bunt boobu ubbeeku ci sa dënn dafay tëj. Dangay bàyyi diis bu ndaw, bu bés bu nekk, bu mbir mi nga di wéy di bëgg a def.
Lu tax lii lëpp jarul naqadi bi
Dafa yomb ñu jàppe lii lëpp ni lu neex rekk, xeetu dëgëralu bopp bu nga koy def ëllëg. Firnde yi wax nañu beneen. Jokkoo du sancu bu ñu teg ci kaw dund bu wér. Mooy genn wàll ci fondaas bi.
Ci 2022, CDC gis na ne lu tollook benn ci ñett ci mag ñu Amerig wax nañu ni dañuy yég wéttu, te lu tollook benn ci ñeent ne amuñu ndimbalu xel ak yég li ñu soxla. Yooyu du yég yu naqadi rekk. Wéttu gu sax dafay àndandoo ak muj yu gën a bon ci xol, ci xel, ak ci ñaata la nit di dund. Nu ngi tabaxu ngir soxlaante, te tasaroo gu ndànk gu jokkoo dafay indi njëg lu dëggu, doonte benn bataaxal bu ñu réer mel na ni du am solo.
Wàll gu yékkati mooy ne saafara bi mu ndaw te mu jege. Doo war a tabaxaat àddina bu jokkoo bu mag. Dangay woote benn nit. Ba noppee, xéy-na, teg fàttaliku bu di ñëwaat ci sa kãlãndiriye ngir waxtaanu topp bañ a aju ci fitna bu jib. Tabaxaatu jegeeñaale dafay soxla muñ tuuti, te loolu jaadu na. Xaritoo bi nga bàyyi mu dañaw sosuwul benn guddi, te du delluwaatee mat benn guddi. Waaye dina tàngaat bu gaaw ci ni nga xalaat, ndaxte cosaan gi dese na fa ci suuf.
Fu ne, am na ku ngay soxal ku lay xalaat itam, di jàpp ne dañaw nga. Deful. Yaa ngi jàng lii. Bataaxal boo di wéy di bañ a yónnee, mën na doon lu gën a baax ci ayu-bésam. Yaw doŋŋ nga mën a xam.
Benn yëf, ci lewet. Su fekkee li tax nga sori ñépp mooy ne dangay jànkoonte ak lu ëpp, su àddina di diis te nit ñi di mel ni lu ëpp léegi, loolu dafa jaadu nga ko jàppe bu baax te bañ ko saytoo sa bopp. Fajkat walla doktoor mën na dimbali, te ku nga wóolu ku la xam mën na ko itam. Delloo jëm ci jokkoo fit la lu mu doon loxo bu njëkk boo jël bu xarit bu yàgg walla bu ku ñu tàggat. Ñoom ñaar ñu am solo lañu.
Cosaan
- Communications Psychology (Nature), People are surprisingly hesitant to reach out to old friends
- National Center for Biotechnology Information (PMC), People are surprisingly hesitant to reach out to old friends (full text)
- American Psychological Association, Making new friends and keeping existing ones is hard. Here's some science-backed tips to help
- Centers for Disease Control and Prevention (MMWR), Loneliness, Lack of Social and Emotional Support, and Mental Health Issues, United States, 2022