Zelfvertrouwen zonder arrogantie

Stel je twee mensen voor die dezelfde vergadering binnenlopen. De eerste praat als eerste, praat het hardst en lijkt nooit te twijfelen aan één woord dat eruit komt. De tweede luistert, stelt één goede vraag, zegt helder wat hij denkt en geeft het ene ding toe waar hij niet zeker van is. De meesten van ons hebben geleerd de eerste persoon als zelfverzekerd te lezen. Na verloop van tijd, als je met allebei hebt gewerkt, leer je wie je werkelijk vertrouwt.

Zelfvertrouwen heeft een reputatieprobleem. We stellen het ons meestal voor als volume en zekerheid, de persoon die nooit met de ogen knippert. Dus als iemand zich zorgen maakt om "arrogant over te komen", is het advies meestal om zichzelf terug te schroeven, minder ruimte in te nemen, alles af te zwakken. Dat is de verkeerde oplossing. Het tegenovergestelde van arrogantie is niet krimpen. Het is een stabieler, nuttiger soort zelfvertrouwen dat geen publiek nodig heeft.

Het zijn geen twee punten op dezelfde lijn

De meest gemaakte fout is zelfvertrouwen en arrogantie behandelen als hetzelfde ding, alleen in verschillende hoeveelheden. Een beetje is goed, te veel slaat om in arrogantie. Volgens die logica blijf je veilig door de knop laag te houden.

Het zijn in werkelijkheid verschillende dingen die verschillende kanten op wijzen. Zelfvertrouwen gaat vooral over jou en het werk: geloof ik dat ik dit kan uitvogelen, en ben ik bereid het te proberen. Arrogantie gaat vooral over andere mensen: ik ben beter dan jij, ik heb jouw inbreng niet nodig, ik laat me niet bevragen. Het ene opent je. Het andere sluit je af. Je kunt diep zelfverzekerd en volkomen bescheiden tegelijk zijn, en de beste mensen met wie je hebt gewerkt waren dat meestal ook.

Er bestaat ook een stillere versie van deze fout. Zelfvertrouwen is makkelijk te veinzen en makkelijk te verwarren met competentie. Bedrijfspsycholoog Tomas Chamorro-Premuzic zegt het botweg: competentie is hoe goed je werkelijk ergens in bent, terwijl zelfvertrouwen alleen maar is hoe goed je gelooft dat je bent, en die twee reizen niet betrouwbaar samen. Genoeg mensen klinken zeker en zitten ernaast. Genoeg capabele mensen nemen stilletjes aan dat ze bedriegers zijn. De luidste persoon in de ruimte is dus geen veilige gok, en de aanname dat je eigen zelftwijfel betekent dat je niet goed genoeg bent evenmin.

Waar het echte werk vandaan komt

Als zelfvertrouwen geen persoonlijkheid is waar je aan vastzit, waar komt het dan vandaan? Psycholoog Albert Bandura besteedde decennia aan een nauw verwant idee dat hij self-efficacy noemde, je overtuiging dat je een specifiek ding echt kunt doen. Zijn werk, samengevat door de American Psychological Association, wijst naar een paar plekken waar die overtuiging wordt opgebouwd, en geen daarvan is "besluiten om je zelfverzekerd te voelen".

De grootste is simpelweg moeilijke dingen doen en ze overleven. Elke keer dat je iets aanpakt dat net boven je macht ligt en er aan de andere kant uitkomt, verzamel je bewijs. Mensen zoals jij het zien klaarspelen helpt ook. Net als eerlijke aanmoediging van iemand wiens oordeel je vertrouwt. Merk op wat er op die lijst ontbreekt: bravoure. Je praat jezelf niet naar echt zelfvertrouwen. Je verdient het in kleine herhalingen, en de reden dat het niet verzuurt tot arrogantie is dat je nog weet hoe kortgeleden je het ding niet kon.

Dat is het duidelijkste verschil tussen de twee. Arrogantie is breekbaar. Ze moet een beeld verdedigen van iemand die alles al weet, dus kan ze zich geen vragen, feedback of fouten veroorloven. Zelfvertrouwen is duurzaam. Het rust op "ik heb eerder moeilijke dingen uitgevogeld, en dat kan ik weer", wat betekent dat het niets te verliezen heeft bij "goed punt, daar had ik niet aan gedacht".

Hoe het er in de praktijk uitziet

Het verschil tussen de twee is geen gevoel. Het toont zich in kleine, waarneembare gedragingen. Een paar die het oefenen waard zijn:

• Zeg "ik weet het niet" zonder te haperen. Zeg daarna wat je gaat doen om erachter te komen. De rand van je kennis toegeven leest als zekerheid, niet als zwakte, want alleen iemand die stevig staat kan het achteloos doen.
• Vraag om inbreng en gebruik die ook echt. Arrogantie vraagt retorisch, met het besluit al genomen. Zelfvertrouwen vraagt omdat andere mensen dingen zien die jij niet kunt zien, en van gedachten veranderen als reactie daarop is een kracht, geen terugtocht.
• Geef gul erkenning. Als je zeker bent van je eigen waarde, kosten de overwinningen van anderen je niets. Eer voor jezelf houden is bijna altijd een teken van iemand die zich minder zeker voelt dan hij lijkt.
• Erken fouten ronduit. "Ik had dat fout, dit ga ik anders doen" is een van de meest zelfverzekerde zinnen die iemand kan zeggen, en een van de zeldzaamste. Onderzoek naar leiders laat zien dat wie mislukkingen kan toegeven vaak juist als oprechter zelfverzekerd overkomt, niet als minder.
• Houd je standpunt vast en blijf tegelijk open. Je kunt precies zeggen wat je denkt en het toch menen als je vraagt wat alle anderen zien. Die twee staan niet op gespannen voet. Die combinatie is grotendeels wat we bedoelen met een standvastig persoon.

Geen van deze dingen vraagt dat je harder praat. De meeste zijn juist stiller.

Als het probleem te weinig is, niet te veel

Veel bedachtzame mensen lezen een stuk als dit en maken zich zorgen om de verkeerde kant van de schaal. Zij lopen geen risico op arrogantie. Ze zijn zo voorzichtig om niet vol van zichzelf te lijken dat ze echte kwaliteiten onder de prijs verkopen, stil blijven in ruimtes waar hun kijk zou helpen, en de luidste stem standaard laten winnen.

Als jij dat bent: je competentie verbergen is geen bescheidenheid. Het is gewoon een prijs die de hele ruimte betaalt. Onder de prijs verkopen wat je weet maakt je niet sympathieker, en het onthoudt mensen hulp die ze nodig hadden. Stil zelfvertrouwen moet nog steeds hoorbaar zijn. Zeg het ding. Neem de opdracht aan die je een beetje bang maakt. Laat jezelf gezien worden terwijl je capabel bent. Je kunt dat allemaal doen en nog steeds scherper luisteren dan wie dan ook, nog steeds je team erkennen, nog steeds van gedachten veranderen. Dat is precies het punt, die twee waren nooit tegenpolen.

Een opmerking over de zwaardere dagen

Er is een verschil tussen gezonde bescheidenheid en de stem die je vertelt dat je een bedrieger bent, wat je ook bereikt. De meesten van ons hebben iets van die stem, en een gestage stroom kleine overwinningen maakt hem in de loop der tijd stiller. Voor sommige mensen is hij echter luider en constanter, het soort meedogenloze zelftwijfel dat doorsijpelt in hoe je slaapt, hoe je werkt en hoe je met jezelf omgaat.

Als je innerlijke criticus is opgehouden af en toe langs te komen en de leiding heeft genomen, is dat geen zelfvertrouwensprobleem waar je je in je eentje uit kunt oefenen, en het is het waard om serieus te nemen. Het doorpraten met een therapeut is geen bekentenis van falen. Het is een van de meer zelfverzekerde zetten die er zijn: kiezen voor echte steun in plaats van doorbijten. Het doel was nooit om je altijd zeker te voelen. Het is erop vertrouwen dat je aankunt wat er komt, en de mensen om je heen laten helpen dragen.

Bronnen

• Harvard Business Review, Less-Confident People Are More Successful
• Harvard Business Review, If Humility Is So Important, Why Are Leaders So Arrogant?
• American Psychological Association, Self-efficacy: The theory at the heart of human agency