Snelle tips
- Maak een lijst van de gewone dagen die je opnieuw zou beleven.
- Kies drie of vier dingen die echt tellen.
- Benoem bewust hoe genoeg eruitziet.
Er bestaat een bepaalde soort teleurstelling die mensen overvalt. Eindelijk krijg je het. De promotie, de titel, het bedrag op de rekening, het huis met de kamer die je altijd al wilde. Een week of twee voelt het als aankomen. Dan verdunt het gevoel, de doelpalen schuiven stilletjes naar voren, en betrap je jezelf erop dat je naar het volgende reikt, vaag verbaasd dat het vorige niet standhield.
Bij die puzzel is het de moeite waard om stil te staan, want meestal betekent het dat je een definitie van succes najaagt die je nooit echt hebt gekozen.
De meesten van ons nemen ons idee van 'geslaagd zijn' op zoals we een accent oppikken. Van ouders die waarde afmaten aan stabiliteit na een karige jeugd. Van een cultuur die overal een getal op plakt. Van de collega die als eerste promotie kreeg, de vriend wiens leven online moeiteloos lijkt, de versie van jezelf die je je op je tweeëntwintigste voorstelde. Tegen de tijd dat je oud genoeg bent om er iets van in twijfel te trekken, voelt het scorebord al als natuurkunde. Permanent. Vanzelfsprekend. Niet ter discussie.
Het staat wél ter discussie. En de mensen die het over een lange loopbaan het best doen, degenen die er decennia later nog staan en nog zichzelf zijn, hebben doorgaans het weinig glamoureuze werk gedaan om te bepalen wat het spel is voordat ze hun leven eraan besteden.
Het geleende scorebord
Toen Boris Groysberg en Robin Abrahams onderzochten hoe professionals hun eigen leven beoordelen, trokken ze een grens tussen twee soorten maatstaven. Objectieve zijn de makkelijk te tellen bakens: titel, salaris, het prestige van het logo op je badge, de scholen waar je kinderen terechtkomen. Subjectieve zijn lastiger in een spreadsheet te vangen: de voldoening van het oplossen van een moeilijk probleem, de mensen met wie je mag samenwerken, of je blij bent wanneer je thuis de deur binnenkomt.
De objectieve bakens hebben een voor de hand liggende aantrekkingskracht. Ze zijn leesbaar. Iedereen begrijpt een titel. Niemand hoeft een salaris uit te leggen. Je kunt ze in een halve seconde tussen mensen vergelijken, en juist dat maakt ze zo makkelijk over te nemen en zo sluipend schadelijk. Een scorebord dat je in één oogopslag kunt aflezen, is een scorebord dat gebouwd is voor anderen om jou af te lezen.
Niets hiervan betekent dat geld of titels er niet toe doen. Dat doen ze wel. Het eerlijke onderzoek naar inkomen is interessanter dan de slogan dat geld niet gelukkig maakt. In een zorgvuldige studie die een langlopende onenigheid in het vakgebied beslechtte, ontdekten Matthew Killingsworth, Daniel Kahneman en Barbara Mellers dat voor de meeste mensen het dagelijkse geluk blijft stijgen met het inkomen, zonder een duidelijk punt waarop het stopt. Maar er schuilt een addertje in het gemiddelde. Voor het minst gelukkige deel van de mensen koopt meer geld vooral verlichting van de dingen die het leven zwaar maken, en die verlichting vlakt af. Voorbij een bepaald punt beweegt het de naald niet meer. Als geld de enige hendel is waaraan je trekt bij een diepere ongelukkigheid, houdt het uiteindelijk op te werken.
Het beeld is dus niet dat succes er niet toe doet. Het is dat één enkele, geleende, extern getelde versie van succes een schraal iets is om een heel leven aan op te hangen.
Het nooit beslechten van de vraag heeft een prijs, en die is makkelijk te missen omdat het een prijs van weglating is. Zonder een eigen definitie val je terug op de definitie die om je heen in de lucht hangt, en die standaard heeft een vertekening. Ze trekt naar alles wat zichtbaar, vergelijkbaar en indrukwekkend is voor vreemden. Ze laat stilletjes de dingen vallen die niet mooi op de foto komen: een rustig thuis, een vak waar je goed in bent geworden, een vriendschap die je dertig jaar hebt vastgehouden, het ontbreken van angst op een zondagavond. Je kunt elke zichtbare ronde winnen en langzaam de delen van je leven verliezen waarvoor niemand de score bijhield. Mensen die op zekere leeftijd vol spijt belanden, betreuren zelden een kleinere titel. Ze betreuren de jaren die ze besteedden aan het optimaliseren voor een maatstaf die ze nooit echt hebben gekozen.
Waarom de doelpalen blijven verschuiven
Er is een reden waarom die zwaarbevochten overwinning zo snel vervaagt, en het is geen gebrek in jou.
Mensen passen zich aan. Waar je ook aan went, het wordt met verbluffende snelheid het nieuwe normaal, wat prachtig is wanneer het leven zwaar is (je past je aan, je redt je, je herstelt) en om gek van te worden wanneer het leven goed is (de loonsverhoging wordt de basislijn, de droombaan wordt een doordeweekse dinsdag). Psychologen noemen dit adaptatie. Simpel gezegd stijgt de vloer mee tot waar je ook staat, zodat het uitzicht van daarboven niet langer als een prestatie voelt en steeds meer als de plek waar je nu eenmaal woont.
Vergelijking giet hier olie op. We beoordelen ons leven niet in een vacuüm. We beoordelen het tegen de mensen om ons heen, en het internet reikt ons nu een eindeloze, zorgvuldig samengestelde stroom mensen aan die het beter lijken te doen. Onderzoekers die sociale vergelijking bestuderen, ontdekken dat wanneer je jezelf afmeet tegen iemand die je vóór ziet lopen, en je dat leest als een oordeel over je eigen waarde, je je daardoor meestal slechter voelt in plaats van gemotiveerd. Ontoereikend. Een stap achter. Dezelfde vergelijking kan je soms juist inspireren, maar alleen wanneer je haar leest als bewijs dat het ook voor jou mogelijk is, in plaats van als bewijs dat je aan het verliezen bent.
Zet adaptatie en vergelijking bij elkaar en je krijgt de tredmolen waar bijna iedereen op loopt. Je haalt het doel, je went eraan, je kijkt opzij naar iemand die iets verder is, en het doel verschuift. Je kunt die race veertig jaar lang lopen en nooit het gevoel hebben dat je bent aangekomen, want de finish was nooit een vaste plek. Het was altijd gewoon 'iets meer dan nu'.
De weg van de tredmolen af is niet om te stoppen met dingen te willen. Het is om bewust te kiezen welke dingen je werkelijk wilt.
Je eigen definitie schrijven
Dit is het deel dat zweverig klinkt en het meest praktische van het hele stuk blijkt te zijn. Een definitie van succes die je daadwerkelijk kunt benoemen, doet echt werk. Ze vertelt je op welke kansen je ja moet zeggen. Ze vertelt je wanneer je genoeg hebt gedaan en kunt stoppen. Ze houdt je stabiel wanneer de overwinning van een ander je dreigt uit balans te brengen, want je kunt haar aftoetsen aan je eigen lijst in plaats van aan die van de zaal.
Hier is een manier om er een te bouwen. Het kost een middag, geen retraite.
- Kijk naar je goede dagen, niet naar je prestaties. Denk terug aan het afgelopen jaar en vind een handvol gewone dagen die je met plezier opnieuw zou beleven. Niet de mijlpalen. De doordeweekse dagen die goed voelden. Schrijf op wat je aan het doen was, met wie je was, waaruit de uren werkelijk bestonden. Patronen duiken snel op, en het zijn zelden de dingen op je cv.
- Benoem waarvoor je optimaliseert, in je eigen woorden. Probeer deze zin eerlijk af te maken: 'Een goed leven heeft voor mij meer ____ en minder ____ erin.' Misschien is het meer geconcentreerd werk en minder optreden. Meer tijd met je kinderen zolang ze je nog om zich heen willen. Meer dingen maken, minder het maken van dingen aansturen. Houd het concreet genoeg om ernaar te handelen.
- Verdeel je maatstaven in gekozen en geërfd. Maak twee kolommen. Aan de ene kant de dingen die je nog steeds zou willen als niemand ze kon zien. Aan de andere kant de dingen die je vooral wilt vanwege wie er onder de indruk zou zijn. Wees genadeloos eerlijk over in welke kolom het prestigespul belandt. Je hoeft er geen afstand van te doen. Je hoeft alleen te weten dat het er is.
- Kies een klein aantal dingen die tellen. Drie of vier, geen vijftien. Een definitie die alles omvat, meet niets. Dit zijn de dingen waaraan je je beslissingen daadwerkelijk zult toetsen.
- Bepaal hoe 'genoeg' eruitziet. Dit is degene die bijna iedereen overslaat, en het is degene die je van de tredmolen haalt. Benoem voor minstens één belangrijk gebied een getal of een toestand die echt genoeg zou zijn, zodat je, wanneer je die passeert, je energie ergens anders naartoe kunt sturen in plaats van de lat opnieuw hoger te leggen.
Die laatste stap verdient wat meer aandacht, want 'genoeg' is een woord dat de meeste ambitieuze mensen moeilijk hardop kunnen zeggen. Het kan klinken als genoegen nemen, of als een gebrek aan drive. Het is geen van beide. Een genoeg benoemen is wat een open honger in een afgerond doel verandert, en een afgerond doel is het enige soort dat je ooit echt kunt bereiken. Zonder dat verandert elke overwinning automatisch in de nieuwe startlijn, en voel je nooit het ding waarvoor je in de eerste plaats werkte. Je hoeft niet voor alles een genoeg te benoemen. Kies de één of twee gebieden waar je vermoedt dat je eindeloos zou blijven klimmen als niemand je stopte, en trek daar bewust een grens. De grens mag later verschuiven. Maak er gewoon een beslissing van in plaats van een afdrijven.
Streef niet naar een perfect manifest. Streef naar iets dat waar genoeg is om te gebruiken, en zo helder opgeschreven dat je jezelf er over een jaar in zou herkennen.
Wanneer je andere mensen leidt
Als iemand naar je opkijkt (een team, een bedrijf, een kind dat kijkt hoe je een zaterdag doorbrengt), wordt jouw definitie van succes stilletjes iets waar zij zich toe verhouden. Mensen lezen veel nauwkeuriger af wat je beloont dan wat je zegt. Prijs alleen de zichtbare overwinningen en je leert iedereen om je heen om het geleende scorebord na te jagen, hetzelfde bord dat jou hol achterliet. Merk de stillere dingen op die er werkelijk toe doen, het zorgvuldige werk, het herstel na een zware periode, de persoon die het team beter maakte zonder de eer op te eisen, en je geeft mensen toestemming om een vollere versie van het spel te definiëren.
De meest gegronde leiders zijn niet degenen met de luidste cijfers. Het zijn degenen die duidelijk weten waar ze voor staan, waardoor ze kunnen stoppen met op elke as tegelijk te concurreren. Die helderheid is aanstekelijk in de beste zin. Ze geeft de mensen om hen heen ruimte om hetzelfde te doen.
Een paar eerlijke kanttekeningen
Succes herdefiniëren is bevrijdend. Het kan ook misbruikt worden, dus twee waarschuwingen.
Ten eerste, gebruik 'succes definiëren op mijn eigen voorwaarden' niet als een nette naam voor het opgeven van iets moeilijks vlak voordat het goed wordt. Er is een echt verschil tussen het loslaten van een doel dat nooit van jou was en het in de steek laten van een doel dat simpelweg lastig werd. De toets is eerlijkheid over je redenen, en die is lastig alleen uit te voeren. Een vertrouwde vriend, een mentor of een goede coach kan je helpen de twee uit elkaar te houden.
Ten tweede, je definitie mag veranderen. De versie die je op je vijfendertigste schrijft, hoort de persoon die je op je vijftigste wordt niet te binden. Behandel het als een levend document, dat je af en toe herziet, niet als een gelofte in steen gehouwen.
En als de vraag onder dit alles niet echt 'hoe definieer ik succes' is maar iets zwaarders (een vlakheid die niet optrekt, een gevoel dat niets de moeite waard is, een gevoel dat je al gefaald hebt in een leven dat nog niet eens is begonnen), dan is dat de moeite waard om bij een professional te brengen. Een therapeut kan helpen wanneer het probleem minder over doelen gaat en meer over een sombere stemming of angst die alles kleurt. Dat is geen omweg van dit werk. Soms is het juist wat het werk mogelijk maakt.
De stille opbrengst van dit alles is moeilijk te overdrijven. Wanneer je in je eigen woorden weet waar je naartoe werkt, wordt de constante lage ruis van jezelf afmeten tegen iedereen merkbaar zachter. Je wilt nog steeds dingen. Je werkt nog steeds hard. Je stopt alleen met het lopen van andermans race, en begint er een te lopen die je echt met plezier zou winnen.
Bronnen
- Harvard Business Review, What Does Success Mean to You?
- Harvard Business Review, Make Your Career a Success by Your Own Measure
- National Center for Biotechnology Information, Income and emotional well-being: A conflict resolved (Killingsworth, Kahneman & Mellers, 2023)
- George Mason University, Center for the Advancement of Well-Being, Social Comparison Processes and Well-Being