Kwetsbaarheid bij het prille daten: hoeveel je deelt, en wanneer

Ergens rond de tweede of derde date duikt er een vraag op. Je voelt hem meer dan je hem denkt. Vertel ik deze persoon over de breuk die me sloopte? De therapie waar ik in zit? Het ding dat ik nog nooit hardop tegen iemand heb gezegd? Je wilt eerlijk zijn. Je wilt ook niet de persoon zijn die zijn hele levensverhaal uitstortte bij een eerste bord pasta en nooit meer een berichtje terugkreeg.

Die spanning is echt, en het is geen karakterfout. Je probeert twee dingen te doen die in tegengestelde richtingen trekken. Je wilt gekend worden, want niemand wordt verliefd op een gladde brochure. En je wilt veilig zijn, want de persoon tegenover je is, voorlopig, een vreemde. Die twee tegelijk vasthouden is het eigenlijke werk van het prille daten.

Het goede nieuws is dat er behoorlijk wat bekend is over hoe vertrouwen tussen twee mensen wordt opgebouwd. Het gaat geleidelijk, het gaat beide kanten op, en het heeft een ritme dat je kunt leren voelen.

Waarom we ons zo snel willen openstellen

De behoefte om meteen door te schakelen naar diep is begrijpelijk. Oppervlakkig gepraat kan zinloos voelen als je hoopt op iets wat ertoe doet. En als een date goed gaat, kan de drang om te bewijzen dat je echt bent, dat je diepgang hebt, dat je geleefd hebt, sterk zijn.

Er is ook een stiekemere reden, en het is de moeite waard om daar eerlijk over te zijn tegen jezelf. Soms delen we veel, vroeg, als een manier om te sturen wat er daarna gebeurt. Vertel iedereen meteen alles en je krijgt snel een antwoord: ze blijven of ze rennen weg, en hoe dan ook blijft je de trage pijn van het niet-weten bespaard. De onderzoeker Brené Brown heeft een naam voor de versie hiervan die averechts werkt. Ze noemt het floodlighting, en ze is er onomwonden over wat het is.

Oversharing is geen kwetsbaarheid. Sterker nog, het leidt vaak tot verwijdering, wantrouwen en afhaken.

De paradox is dat alles eruit gooien eigenlijk een manier kan zijn om kwetsbaarheid te vermijden. Als je de ander overspoelt, hoef je niet in de onzekerheid te zitten van hen je langzaam te laten leren kennen. Je hebt het risico in één keer genomen en achter de rug. Maar je hebt ze ook een intimiteit in handen gegeven waar ze zich niet voor hebben opgegeven en die ze nog niet verdiend hebben, en de meeste mensen trekken zich terug als dat gebeurt.

Hoe nabijheid werkelijk ontstaat

Dit is het deel dat de druk eraf haalt. Nabijheid heeft een bekende vorm, en die is wederzijds.

In de jaren negentig ontwierpen de psychologen Arthur en Elaine Aron een inmiddels beroemde studie. Ze zetten paren vreemden bij elkaar en lieten ze elkaar een reeks vragen stellen die licht begonnen en over zo'n vijfenveertig minuten gestaag persoonlijker werden. Aan het eind voelden die paren zich dramatisch dichter bij elkaar dan paren die alleen wat koetjes en kalfjes hadden besproken. Eén paar zou zijn getrouwd. De vragen gingen later viraal als "de 36 vragen die tot liefde leiden".

Maar de magie zat nooit in één enkele vraag. Ze zat in twee dingen die het ontwerp beschermde. Het delen liep geleidelijk op, licht vóór diep. En het ging heen en weer, beide mensen die zich in ongeveer hetzelfde tempo openstelden. De structuur zorgde ervoor dat niemand ver op de ander vooruit liep.

Dat is het hele principe, en je kunt het meenemen naar elke date zonder werkblad. Vertrouwen wordt om beurten opgebouwd. Jij deelt iets. Zij delen iets terug. Jij gaat een tikje dieper. Zij komen je daar tegemoet. Elke ronde verdient de volgende. Als die lus zoemt, voelt persoonlijk worden veilig, zelfs opwindend. Als de een vooruitsprint en de ander niet is bijgekomen, stort de nabijheid in plaats van zich op te stapelen.

De echte vraag is dus niet hoeveel ik kan onthullen. Het is of het heen-en-weer gelijke tred houdt.

Een simpele manier om de sfeer te lezen

Je hebt geen regels nodig over welke onderwerpen op welke date mogen. Je moet aandacht besteden aan het over-en-weer. Een paar dingen om op te letten:

• Komen ze je tegemoet? Als je iets een beetje persoonlijks aanbiedt, bieden ze dan iets terug, of wijken ze uit en veranderen ze van onderwerp? Wederkerigheid is het duidelijkste signaal dat je hebt. Als je stukjes van jezelf blijft aanreiken en beleefd geknik terugkrijgt, doe dan rustiger aan. Dat is informatie.
• Sluit aan bij de diepte, en duw hem dan een stukje. Spiegel grofweg wat al op tafel ligt voordat je dieper gaat dan dat. Als het gesprek op "mijn familie is ingewikkeld" zit, is dat een andere verdieping dan "dit is het ergste wat mijn ouder ooit deed". Zet de volgende stap omhoog, niet drie.
• Merk je eigen motief op. Voordat je iets zwaars deelt, check even bij jezelf. Bied je dit aan omdat je oprecht wilt dat deze persoon je kent, of omdat je een reactie wilt, geruststelling, een oordeel? Het eerste bouwt verbinding. Het tweede is meestal floodlighting in een mooi jasje.
• Sommige dingen verdienen meer tijd. De zwaarste hoofdstukken van je leven zijn geen toetsmateriaal voor iemand die je een week kent. Een ernstige diagnose, een diep trauma, een verleden waar je nog van geneest. Deze zijn het waard om met de juiste persoon te delen, volledig, uiteindelijk. Ze mogen wachten tot er wat vertrouwen is opgebouwd om ze te dragen. Ze bewaren is niet oneerlijk. Het is wijs.

Niets hiervan betekent verbergen wie je bent. Je kunt warm, grappig, eerlijk en overduidelijk jezelf zijn vanaf het eerste uur. Echt zijn en een open wond zijn, zijn niet hetzelfde.

Wanneer de trage opbouw de moeite waard is

Dingen zich in een werkbaar tempo laten ontvouwen is geen spelletjes spelen of op je hoede blijven. Relatietherapeuten maken dit punt voortdurend: betekenisvolle relaties worden over de tijd opgebouwd, en emotionele intimiteit forceren leidt doorgaans tot burn-out, niet tot liefde. Er valt zelfs iets te genieten in de vroege, elkaar-leren-kennen-fase, het deel dat je met een bepaald iemand maar één keer krijgt.

Tempo houden beschermt je ook. Als je in een gestaag tempo onthult, krijg je te zien hoe iemand met elke laag omgaat voordat je hem de volgende toevertrouwt. Blijven ze aardig als je ze iets teers laat zien? Onthouden ze wat je ze de vorige keer vertelde? Delen ze terug, of verzamelen ze alleen? Je leert wie veilig is door te kijken wat ze met de kleine dingen doen, lang voordat je de grote dingen riskeert. Dat is geen voorzichtigheid om de voorzichtigheid. Het is hoe je ontdekt of dit iemand is die het waard is om volledig door gekend te worden.

Een woord over patronen die pijn doen

Voor sommigen van ons is de knop hiervoor echt moeilijk af te lezen. Als je opgroeide waar liefde voorwaardelijk voelde of aandacht verdiend moest worden, kan te veel delen als de enige ingang voelen, alsof je alles vooraf moet geven om gewild te zijn. Of je merkt dat je helemaal stil valt, niet in staat om ook maar iemand dichtbij te laten komen. Allebei zijn aangeleerd, en allebei kunnen zachter worden.

Als het prille daten je steeds angstig, leeggezogen of vast in dezelfde pijnlijke lus achterlaat, kan een therapeut je helpen begrijpen waar het patroon vandaan komt en een andere manier van verbinden oefenen. Je hoeft je hele relatiegeschiedenis niet alleen uit te vogelen, en hulp daarbij willen is een teken van zelfrespect, geen zwakte.

De persoon die je hele verhaal waard is, zal er geen haast mee hebben om het eruit te trekken. Hij zal het met plezier verdienen, één goed gesprek per keer.

Bronnen

• Greater Good in Action, UC Berkeley, 36 Questions for Increasing Closeness
• Aron, Melinat, Aron, Vallone & Bator (1997), The Experimental Generation of Interpersonal Closeness, Personality and Social Psychology Bulletin
• Brené Brown, on oversharing versus vulnerability ("floodlighting")
• Laurel van der Toorn, LMFT, How to Pace Yourself in Dating