Toenaderingspogingen: de kleine momenten die een relatie bijeenhouden

Je partner kijkt op van zijn telefoon en zegt: 'Hé. Ze slopen het oude eetcafé aan de Vijfde.' Jij bent halverwege een e-mail. Je kunt wat mompelen zonder op te kijken. Je kunt zeggen: 'wat jammer, we moeten er nog even langsrijden voordat het weg is.' Of je kunt zuchten en zeggen dat je je probeert te concentreren.

Drie kleine keuzes. Geen ervan voelt als iets groots. En dat is nu precies het punt. Zulke momenten gebeuren tientallen keren per dag, en de manier waarop je erop reageert, over maanden en jaren, bepaalt in stilte hoe dicht jullie twee bij elkaar blijven.

De onderzoekers John en Julie Gottman gaven dit kleine moment een naam. Ze noemen het een toenaderingspoging. Een toenaderingspoging is elk klein gebaar dat iemand maakt om je aandacht, je genegenheid of gewoon een sprankje erkenning te krijgen. 'Kijk eens naar die hond.' 'Heb je goed geslapen?' Een hand die even op je schouder rust als iemand langsloopt. Niets ervan kondigt zichzelf aan als belangrijk. Daarom is het zo makkelijk om het te missen.

Wat een toenaderingspoging eigenlijk is

De meesten van ons zien verbinding als het diepe gesprek, de trouwdag, het moment waarop iemand eindelijk het moeilijke hardop zegt. Die doen ertoe. Maar ze zijn zeldzaam. De verbinding die een relatie echt bijeenhoudt, bestaat uit veel kleinere dingen, eindeloos herhaald.

De Gottmans, die al tientallen jaren stellen bestuderen in een lab in Seattle met de bijnaam het Love Lab, noemen de toenaderingspoging 'de fundamentele eenheid van emotionele communicatie'. Tijdens één observatieperiode aan het diner maakten de stellen die het goed deden zo'n honderd toenaderingspogingen in tien minuten. Ze reikten bijna zonder pauze naar elkaar.

Een toenaderingspoging kan een vraag zijn, een opmerking, een aanraking, een blik, een half afgemaakte gedachte die in de lucht wordt gegooid. Sommige zijn overduidelijk ('kunnen we even praten?'). De meeste niet. Veel toenaderingspogingen zijn onhandig, indirect of slecht getimed. Iemand die zich eenzaam voelt begint misschien een klein ruzietje in plaats van 'ik mis je' te zeggen. Onder een verrassende hoeveelheid wrijving zit een toenaderingspoging die niet is aangekomen.

Ernaartoe, ervandaan, ertegenin

Als er een toenaderingspoging binnenkomt, doe je een van drie dingen. Ook die hebben de Gottmans een naam gegeven.

Je kunt je ernaartoe keren. Je reageert. 'O wauw, moet je dat zien.' Je hoeft niet alles te laten vallen of het perfecte antwoord te hebben. Een knikje, een vraag terug, een snel 'vertel eens meer', het telt allemaal. Je zegt: ik heb je gehoord, ik ben er.

Je kunt je ervan afkeren. Meestal niet uit kwaadwil. Je bent druk, afgeleid, op je telefoon, diep in je eigen hoofd. Je merkt het niet, of je merkt het en laat het gaan. De toenaderingspoging verdampt gewoon. Degene die haar deed maakt er zelden een scène van. Die voelt zich alleen een beetje alsof hij zijn hand uitstak en lucht raakte.

Of je kunt je ertegenin keren. Dit is de scherpe. 'Zie je niet dat ik aan het werk ben?' 'Waarom vertel je me dit?' Het is een reactie met een scherp randje, en die doet meer pijn dan stilte omdat er afwijzing in zit.

Dit is de bevinding die ons allemaal recht overeind zou moeten laten zitten. Toen de Gottmans pasgetrouwde stellen zes jaar lang volgden, hadden de stellen die nog samen waren zich ongeveer 86 procent van de tijd naar elkaars toenaderingspogingen toe gekeerd. De stellen die waren gescheiden hadden dat maar 33 procent van de tijd voor elkaar gekregen. Het verschil tussen een huwelijk dat standhield en een dat uiteenviel zat niet in de omvang van de ruzies. Het zat in hoe vaak, in gewone momenten, ieder inging op het kleine reiken van de ander.

De trage rekensom erachter

De Gottmans gebruiken een eenvoudige metafoor voor wat er onderhuids gebeurt: een emotionele bankrekening. Elke keer dat je je naar een toenaderingspoging toe keert, doe je een kleine storting. Keer je je ervan af, dan blijft de rekening vlak. Keer je je ertegenin, dan doe je een opname.

Geen enkele storting verandert veel. Dat is het punt dat mensen makkelijk verkeerd inschatten. Je repareert een moeizame relatie niet met één groots gebaar, en je verpest een sterke relatie niet door kortaf te zijn op een slechte middag. Het is het lopende totaal dat telt, opgebouwd uit duizenden minuscule uitwisselingen. Een stel met een volle rekening kan een moeilijke periode doorstaan, omdat er een diepe voorraad goodwill is om uit te putten. Een stel dat op nul staat voelt elke kleinigheid, omdat er niets in reserve is.

Het stille goede nieuws hierin is hoe laag de lat ligt. Je wordt niet gevraagd om op een heldhaftige manier een betere communicator te worden. Je wordt gevraagd om op te kijken. Om op het kleine in te gaan. Steeds opnieuw. Het eigen motto van de Gottmans hiervoor is bijna komisch bescheiden: 'kleine dingen, vaak'.

Hoe je de toenaderingspogingen opmerkt die je hebt gemist

Als je vermoedt dat je je zonder het te willen hebt afgekeerd, zijn hier een paar dingen die het proberen waard zijn. Kies er één. Probeer niet alles in één keer om te gooien.

1. Ga ervan uit dat er een toenaderingspoging in verstopt zit. Als je partner iets kleins of willekeurigs zegt, behandel het dan als een uitnodiging in plaats van een statusupdate. 'Ze slopen het eetcafé' gaat meestal niet over het eetcafé. Het is een open hand. Pak hem.
2. Leg de lat lager voor je eigen reactie. Je bent niet elke keer een heel gesprek verschuldigd. Een oprecht 'o ja?', oogcontact, een vervolgvraag, dat zijn volledige antwoorden. Kleine toewendingen tellen net zo zwaar als grote.
3. Let op je telefoon. Schermen zijn de plek waar de meeste moderne toenaderingspogingen in stilte sterven. Je hoeft apparaten niet te verbannen. Leer alleen de aantrekkingskracht van een toenaderingspoging sterk genoeg te voelen om ervoor op te kijken.
4. Let op de vertrekken en terugkomsten. De Gottmans hechten echt belang aan de kleine rituelen rond weggaan en herenigen, het afscheid, het hallo aan het einde van de dag. Een knuffel of kus van zes seconden, een echt 'hoe was het?' bij de deur, dat zijn betrouwbare kleine stortingen. Bouw er een op en laat het vanzelf gaan.
5. Herstel het als je je ertegenin keert. Je zult soms uitvallen. Iedereen doet dat. Wat helpt is erop terugkomen: 'Sorry, ik was net kortaf tegen je, je probeerde gewoon met me te praten.' Een herstel maakt van een opname weer een storting, en het leert jullie allebei dat een gemist moment het einde van niets is.

Dit geldt trouwens niet alleen voor romantische partners. Kinderen doen voortdurend toenaderingspogingen, en vrienden, ouders en de mensen met wie je werkt ook. Datzelfde kleine gebaar, opkijken en reageren, bouwt overal nabijheid op waar mensen naar elkaar reiken.

Als het missen dieper zit

Soms is het probleem niet een paar gemiste toenaderingspogingen. Soms is een van beiden of allebei helemaal gestopt met toenaderingspogingen doen, omdat de hand uitsteken niet langer veilig of de moeite waard voelt. Die stille, ingesleten afstand, waarin jullie allebei vlak zijn geworden en het opgegeven hebben, is van binnenuit lastiger te herstellen, en die is het serieus nemen waard in plaats van uitzitten.

Als de warmte tussen jullie is weggevloeid, als gesprekken zijn verzuurd tot minachting of muren optrekken, of als jullie simpelweg de weg terug naar elkaar niet lijken te vinden, hoeveel kleine dingen je ook probeert, dan kan een goede relatietherapeut helpen. Zulke steun zoeken is geen teken dat de relatie mislukt is. Het is een echte toenaderingspoging op zichzelf. En als een relatie in je leven gepaard gaat met angst, controle of schade, dan is dat geen nabijheidsprobleem dat je met kleine gebaren oplapt, het is een kwestie van veiligheid, en je verdient hulp die daarvoor gemaakt is.

Maar de meeste relaties zijn niet kapot. Ze snakken alleen een beetje naar aandacht. Het herstel ligt dichterbij dan het lijkt. Het is het volgende kleine ding dat je partner zegt, en of jij opkijkt.

Bronnen

• The Gottman Institute, Want to Improve Your Relationship? Start Paying More Attention to Bids
• The Gottman Institute, Small Actions Make Big Impacts
• The Gottman Institute, The Six Second Kiss
• Greater Good Magazine (UC Berkeley), Four Ways to Refresh Your Relationship