Ka noʻonoʻo akāka i ka wā e kaomi mai ai ke kaumaha

Kani ke kelepona i ka manawa hewa. Hiki mai kahi helu ma lalo loa o kona wahi pono, ke hoʻoweliweli nei kahi mea kūʻai e haʻalele, ua hana kahi hoa hui i kahi hewa i mua o nā kānaka a pau a ke nānā nei nā mea a pau iā ʻoe no ka neʻe hou. Piʻi kou puʻuwai. ʻO kou noʻonoʻo, i manaʻo ʻoi i hoʻokahi hola aku nei, manaʻo koke ʻo ia me he mea lā ke holo nei ma ka lepo. A ma ia manawa pono, me ka manawa ʻino loa, noi mai kekahi iā ʻoe e hoʻoholo.

ʻO ia ka hoʻolālā ʻino o nā manawa pili nui. Hiki mai nā hoʻoholo koʻikoʻi loa i ka wā pono ʻole loa o kou kino e hana maikaʻi ai iā lākou. ʻAʻole ʻoe e noʻonoʻo wale i ka ʻohu. Ma lalo o ke kaumaha maoli, loli maoli kou noʻonoʻo, ʻaʻole ma kou ʻaoʻao. ʻO ka nūhou maikaʻi, hiki ke wānana ʻia kēia. I kou ʻike ʻana i ka mea e hana nei, hiki iā ʻoe ke kūkulu i kekahi mau maʻa liʻiliʻi e hāʻawi hou i kou manaʻo i ka wā e koʻikoʻi ai.

Ka mea a ke kaumaha e hana ai i kahi noʻonoʻo akāka

E hoʻomaka me ka mea e hana nei ma lalo. I ka heluhelu ʻana o kou kino i kahi kūlana he weliweli, hoʻopiha ʻo ia iā ʻoe me ke kemika kaumaha i manaʻo ʻia e kōkua iā ʻoe e ola i kekahi mea kino, e like me ka holo a hakakā paha. He wikiwiki a kahiko kēlā ʻōnaehana. ʻAʻole ʻo ia e nānā inā he ʻīlio hae niho pahi ka weliweli a he hālāwai papa alakaʻi paha. Ma kēlā ʻano kēia ʻano, huki ʻo ia i nā kumuwaiwai i ka hana koke a mai ka noʻonoʻo lohi a akahele.

ʻO ka noʻonoʻo lohi a akahele ka mea pono o kahi hoʻoholo maikaʻi. ʻO ka poʻe noiʻi i hōʻuluʻulu i nā ʻumi noiʻi e pili ana i ke kaumaha a me ka lolo, ua ʻike lākou i kahi ʻano kūlike: hōʻino kūpaʻa ke kaumaha koke i ka hoʻomanaʻo hana, ʻo ia ka papa noʻonoʻo āu e hoʻohana ai e paʻa i kekahi mau ʻāpana o kahi pilikia ma ka manaʻo i ka manawa hoʻokahi, a hōʻino ʻo ia i ka maʻalahi noʻonoʻo, ʻo ia kou hiki ke hoʻololi ma waena o nā manaʻo a noʻonoʻo i kahi kihi ʻē aʻe. No laila ma lalo o ke kaumaha hiki iā ʻoe ke paʻa i ka liʻiliʻi ma kou poʻo, a paʻa ʻoe ma ke ala hoʻokahi me ka maʻalahi. He lāʻau make kēlā hui no kahi hoʻoholo paʻakikī.

Aia kahi hopena lua e pono ai ke ʻike. Hoʻopaʻa ke kaumaha i kou nānā. Huki ʻo ia i kou nānā paʻa ma luna o ka mea i manaʻo koʻikoʻi a ʻikea loa, a ʻae i nā kihi o ke kiʻi e hāʻule. Ma kahi pilikia maoli hiki i ia ʻike kūlana ke hoʻopakele i kou ola. Ma kahi hālāwai, hana ʻo ia iā ʻoe e nalo i ke koho e noho ana ma waho pono o kou kukui. Lilo ʻoe i ʻoi aku ka maopopo a emi ka pololei i ka manawa hoʻokahi.

Aia kahi ʻekolu. ʻO ka nui o ke kaumaha ma luna ou, ʻo ka nui o ka hoʻi ʻana o kou lolo i ka maʻa ma kahi o ka noʻonoʻo hou. Koi ke kaumaha iā ʻoe i kou neʻe maʻamau, ka mea āu e hana mau ai, kūpono a kūpono ʻole paha i kēia kūlana kikoʻī. I kekahi manawa maikaʻi kou mau neʻe maʻamau. Akā ʻo ka manawa āu e pono nui ai i kahi pane noʻeau, ʻo ia pinepine ka manawa makemake ʻole loa kou lolo e ʻimi i kekahi.

ʻAʻohe o kēia e ʻōlelo he nāwaliwali ʻoe a maikaʻi ʻole i kāu hana. ʻO ia ke ʻano he kanaka ʻoe, a ke hana nei kou lako i ka mea i ulu ai e hana. ʻO ka hana ka lanakila iā ia me ke akahai.

Ka hoʻomaha e kūʻai hou ai i kou manaʻo

Eia ka hana kōkua loa, a kani ʻaneʻane liʻiliʻi loa e koʻikoʻi ai: e kau i kahi mamao manaʻo ma waena o ke kaumaha a me kāu pane.

Hana ka hapanui o ka pōʻino a ke kaumaha e hana ai i kahi hoʻoholo i nā kekona mua, i ka wā e makemake ai kou lolo haiki a alakaʻi ʻia e ka maʻa e hana i kēia manawa e hoʻōki i ka manaʻo ʻino. Huikau ka makemake e hoʻoponopono i ka ʻeha me ka pono e hoʻoponopono i ka pilikia. ʻAʻole like lāua. Makemake ka ʻeha i ka wikiwiki. Makemake maʻamau ka pilikia i kahi noʻonoʻo akāka.

Keʻakeʻa kahi hoʻomaha pōkole iā ia. Hana ʻo ia i ʻelua hana i ka manawa hoʻokahi. ʻAe ʻo ia i ka piʻi mua o ke kemika kaumaha e piʻi a hoʻomaka e hāʻule, a wehe hou ʻo ia i ka ʻāpana o kou noʻonoʻo a ke kaumaha i kīpaku ai. ʻAʻole ʻoe e pono i ka lōʻihi. ʻO ka hanu lohi hoʻokahi, a ʻōlelo hoʻopanee ʻoiaʻiʻo hoʻokahi, hoʻololi i ka maikaʻi o ka mea e hiki mai ana.

Hoʻonohonoho ka loea noʻonoʻo a me ke aʻo alakaʻi ʻo Carol Kauffman, ka mea e aʻo ana ma ke Harvard Medical School, i ka mākau holoʻokoʻa a puni kēia mamao. Kuhikuhi ʻo ia i kahi laina i pili pinepine iā Viktor Frankl: ma waena o ka hoʻoulu a me ka pane aia kahi mamao, a ma ia mamao aia ko mākou kūʻokoʻa. ʻO kāna ʻōlelo aʻo kūpono ʻo ia ka hoʻohana i ia mamao e hana i hoʻokahi mea kikoʻī, e hana i ʻoi aku ma mua o hoʻokahi koho. Ma lalo o ke kaumaha hāʻawi kou lolo iā ʻoe i hoʻokahi pane a hōʻike iā ia he koho hoʻokahi wale nō. ʻO ke koi ʻana iā ʻoe iho e hana i kekahi mau koho ʻē aʻe, ʻoiai he pōkole, wāwahi i ka ʻike kūlana a hoʻomanaʻo iā ʻoe ke koho nei ʻoe, ʻaʻole ke pane wale.

He hana āu e hiki maoli ke holo i ka manawa

I ka wela, ʻaʻole ʻoe e hoʻomanaʻo i kahi ʻatikala noʻonoʻo. Pono ʻoe i kahi mea maʻalahi loa e hana ai i ka wā e piʻi ana kou puʻuwai. E hoʻāʻo i kēia:

1. E hoʻomaha mua i ke kino. Hoʻokahi hanu i waho lohi, ʻoi aku ka lōʻihi ma mua o ka hanu i loko. Wāwae pālahalaha, poʻohiwi i lalo. ʻAʻole hiki iā ʻoe ke noʻonoʻo i kou maluhia ʻoiai ke kani nei kou kino i ka leo hōʻeha, no laila e hoʻomaka me ke kino.
2. E kūʻai i kahi puʻupuʻu me ka leo nui. E ʻōlelo i kahi mea e hāʻawi iā ʻoe i ka mamao me ka pale ʻole i ka manawa. "E ʻae mai iaʻu e noʻonoʻo no kekahi kekona." "E hāʻawi mai iaʻu i hoʻokahi minuke e hana pololei ai i kēia." ʻAneʻane ʻaʻohe mea e pono maoli i kahi pane i nā kekona ʻekolu e hiki mai ana, ʻoiai i ka manawa e manaʻo ai pēlā.
3. E kapa i ka mea e hoʻoholo maoli ʻia nei. E ʻōlelo iā ʻoe iho me ka akāka, ma kahi ʻōlelo hoʻokahi. Hoʻopohihihi ke kaumaha i ka nīnau, a loaʻa i kahi nīnau pohihihi kahi pane ʻino. ʻO ka hoʻonānā ʻana i ka hoʻoholo maoli ka hapalua o ka hana.
4. E ʻimi ma ka liʻiliʻi loa i hoʻokahi koho hou. ʻO ka mea a kou naʻau e ʻuā nei, e nīnau: he aha kahi ala lua e mālama ai i kēia? A he ʻekolu? ʻAʻole pono ʻoe e hoʻohana iā lākou. Pono wale ʻoe e hōʻike i kou lolo haiki aia lākou.
5. E nīnau ʻo wai ʻoe e makemake ai e lilo i kēia manawa. ʻO ia kekahi o nā nīnau a Kauffman, a he nīnau maikaʻi. Huki ʻo ia iā ʻoe mai ka neʻe koke a hoʻopili hou iā ʻoe i kou ʻano e makemake maoli ai e hōʻike, he kahua ʻoi aku ka paʻa e hoʻoholo ai ma mua o ka adrenaline maoli.

Hiki i ka hana holoʻokoʻa ke lawe ma lalo o hoʻokahi minuke. ʻAʻole ʻoe e ʻimi e maʻalahi. Ke ʻimi nei ʻoe e hoʻihoʻi i ka pono o kou noʻonoʻo maoli e hana ai i kahi hoʻoholo āu e mihi ʻole ai.

Pehea e ʻike ai i kahi hoʻoholo kaumaha ma mua o kou hoʻopaʻa ʻana iā ia

I kekahi manawa ʻaʻole loaʻa ka mamao. Ke nānā nei ka lumi, ke neʻe nei ka manawa, a pono ʻoe e ʻōlelo i kekahi mea. Ma ia mau hihia kōkua ke ʻike i nā meheu o kahi hoʻoholo i alakaʻi ʻia e ke kaumaha ma kahi o ka noʻonoʻo, no ka mea inā hiki iā ʻoe ke kapa iā ia i kona hana ʻana, hiki iā ʻoe ke paʻa iā ia me ka palupalu iki.

He mau hōʻailona maʻamau:

• Manaʻo ʻia he ʻele ʻele a keʻokeʻo. Hoʻohaʻahaʻa ke kaumaha i kahi kūlana waiwai i ʻelua koho, hakakā a holo paha, lanakila a lilo paha. Inā hiki iā ʻoe ke ʻike i ʻelua puka wale nō, ʻo ia ka ʻike kūlana e ʻōlelo nei, ʻaʻole ka ʻoiaʻiʻo o ke kūlana.
• E pili nui ana i ka hoʻopau ʻana i kahi manaʻo. E hoʻolohe no ka ʻōlelo i loko "makemake wale au e hoʻōki kēia." ʻO ia ka ʻeha e alakaʻi nei, a kuhikuhi ʻaneʻane mau ʻo ia i ka puka wikiwiki loa ma kahi o ka mea maikaʻi loa.
• ʻOi aku kona ʻoi ma mua o kou ʻano maʻamau. Hilinaʻi ke kaumaha iā mākou i ka hoʻahewa a i ke koho hoʻopaʻi. Inā ʻoi aku ka ʻoi o ka neʻe āu e kokoke e hana ai ma mua o ke kanaka āu e noho mau ai, he mea pono kēlā i kahi nānā lua.
• Maopopo ʻoe, a ua maopopo wikiwiki loa ʻoe. He ʻano ko ka hilinaʻi maoli, he manaʻo o nā kūʻai. ʻO ka maopopo kaumaha he pahee a piha, a hiki mai ʻo ia ma mua o kou kau pono ʻana i kekahi mea.

ʻAʻole hiki mau iā ʻoe ke hele lohi. Akā ʻo ka ʻike ʻana i hoʻokahi o kēia hiki ke lawa e hoʻohui i hoʻokahi huaʻōlelo hoʻonohonoho, "eia koʻu naʻau, a e ʻae mai iaʻu e nānā pono iā ia," ka mea e waiho ai iā ʻoe i kahi puka hoʻi inā lilo kou naʻau i ka leo hōʻeha ʻaʻole kou manaʻo.

E hoʻoholo i kou mau neʻe maʻamau ma mua o ka hiki ʻana mai o ka wela

ʻO ke ala hilinaʻi loa e noʻonoʻo akāka ai ma lalo o ke kaumaha ʻo ia ka hana ʻana i kekahi o ka noʻonoʻo ma mua, i kou maluhia. ʻOiai ke koi nei ke kaumaha iā ʻoe i kou mau maʻa, ʻo ka mea naʻauao loa āu e hana ai ʻo ia ka hōʻoia ʻana he maikaʻi kou mau maʻa.

He mau mea e kōkua ai ma ʻaneʻi. E ʻike i nā kūlana kikoʻī e piʻi hilinaʻi ai iā ʻoe, kekahi kanaka kikoʻī, ke kau ʻia ma ka wahi, kekahi ʻano hāʻule. ʻO nā mea āu e ʻike ai e hiki mai ana, ʻoi aku ka liʻiliʻi o ko lākou mana ma luna ou. E hoʻoholo ma mua i kou mau palena hiki ʻole ke kūʻai, nā laina ʻaʻole ʻoe e hele a hala ʻoiai pehea ka wela o ka manawa, i ka wā kaumaha e hahai ana ʻoe i kahi lula āu e hilinaʻi mua ai ma kahi o ka hana koke i nā waiwai. A ma kahi e hiki ai, e kūkulu i kahi hoʻomaha kūpaʻa: he kulekele ʻo nā hoʻoholo nui a hiki ʻole ke hoʻihoʻi ʻia e loaʻa i kahi pō hiamoe, a manaʻo lua, a hele wāwae a puni ke kūloko. Ka lula āu e hoʻonohonoho ai ma mua e mālama iā ʻoe mai ka mana ou e piha a wikiwiki ana.

Aia kahi pono hāmau hou. ʻO nā mea kumu āu e hoʻolele ai i kou paʻahana, ʻo ka hiamoe, ka ʻai, kahi neʻe iki, ʻo ia nā mea like e hoʻoholo i ka nui o ke kaumaha e hiki ai i kou noʻonoʻo ke ʻono ma mua o kona hāʻule. Paʻa kahi lolo i hoʻomaha i ka nui aku, hoʻololi ʻoi aku ka wikiwiki, a noho ʻoi aku ka ākea ma lalo o ke kaumaha. ʻAʻole ka mālama ʻana i kēlā he hoʻoluʻolu iā ʻoe iho. He mālama hoʻoholo ia.

Ke kaumaha maoli a me ka wikiwiki i hana ʻia

He mea pono e lawe pū me ʻoe, no ka mea hoʻoheheʻe ʻo ia i ka nui o ka hopohopo lapuwale. ʻO ka hapanui o ka mea i manaʻo koʻikoʻi ʻaʻole ia. He kakaʻikahi ka pilikia maoli, kahi e hoʻololi maoli ai kekahi mau kekona i ka hopena, i ka hapanui o ka hana. He pinepine aku, ua ʻaiʻē ʻia ka wikiwiki, ʻo ka piʻihau o kekahi e koi ana iā ʻoe, kahi palena manawa hana ʻia, a ʻo kou ʻeha ponoʻī wale nō e koi ana e hoʻopau ʻia.

I kou manaʻo ʻana i ke kaumaha e hoʻoholo koke, he mea pono i kahi nānā o ka hapalua kekona: he uaki maoli kēia, a he manaʻo o ka uaki? Inā ʻoi aku ka ʻino o kahi pane hewa-akā-wikiwiki ma mua o ka pane pololei-akā-lohi-iki, ua hana ʻia paha ka wikiwiki, a ʻaʻole ka hoʻomaha he waiwai nui. ʻO ia ke koho kuleana. ʻO ke kapa ʻana iā ia me ka leo nui, ʻoiai iā ʻoe iho wale nō, lawe ʻo ia i kahi nui kupanaha o ka wela mai ka manawa.

I ka wā ʻaʻole haʻalele ke kaumaha

No nā manawa paʻakikī maʻamau kēia mau hāmeʻa, nā piʻi e hele a hoʻi i kahi ola maʻamau a koi. He maoli lākou a kōkua lākou. Akā he palena ko lākou, a he mea pono ke ʻōlelo ʻoiaʻiʻo i ko lākou wahi e pau ai.

Inā ʻaʻole haʻalele maoli ke kaumaha, inā manaʻo ʻoe i ka piʻi i ka hapanui o ka manawa, inā ʻo nā hoʻoholo i maʻamau mua e waiho iā ʻoe i ka paʻa a makaʻu iā lākou, inā ke loaʻa nei i kou hiamoe, kou nānā, a i ka poʻe āu e aloha ai ka hahau, he kūlana ʻokoʻa kēlā. ʻO ke kaumaha mau e hoʻomāʻeʻele nei iā ʻoe ʻaʻole ia he hemahema ponoʻī a ʻaʻole ia he mea e paʻa ai me ka manamana lima wale nō. Hiki i kahi kauka a loea ke kōkua iā ʻoe e hoʻokaʻawale i ka mea e alakaʻi nei a me ka mea e kōkua maoli ai, a ʻo kēlā kamaʻilio he ikaika, ʻaʻole he hopena hope.

A inā ma kekahi manawa manaʻo ʻia nā mea he kaumaha loa ke hali, e ʻoluʻolu e kiʻi i kekahi i kēia lā, he kanaka hilinaʻi, kou kauka, a he laina pilikia. ʻAʻole pono ʻoe e noho i ka pilikia e pono ai i ke kōkua. Pono wale ʻoe e luhi i ka hali ʻana iā ia iho ʻole.

ʻAʻole ʻo ka noʻonoʻo akāka ma lalo o ke kaumaha no ka noho kūpaʻa ʻole. ʻO ia ka ʻike ʻana i ka mea a ka manawa e hana nei iā ʻoe, a me ka loaʻa o kekahi mau neʻe mālie i mākaukau i hiki mai ai ka hoʻoholo aʻe mai kou ʻano maikaʻi loa ma kahi o kou ʻano makaʻu loa.

Nā kumu

• National Center for Biotechnology Information, The Effects of Acute Stress on Core Executive Functions: A Meta-Analysis and Comparison with Cortisol
• National Center for Biotechnology Information, Stress and Decision Making: Effects on Valuation, Learning, and Risk-taking
• Harvard Business Review, How to Make Better Decisions Under Pressure