Pehea e mālama ai i kahi hoa e lawe wale ana

Aia kekahi ʻano luhi kūikawā e hele mai ana mai kahi pilialoha kikoʻī. Ke kau ʻoe i ke kelepona ma hope o hoʻokahi hola a ʻike ʻoe nona ke kelepona holoʻokoʻa. Ko lākou pilikia, ko lākou hana, ko lākou ipo ma mua, ko lākou hoʻolālā. Ua hāʻawi ʻoe i ka manaʻo maikaʻi, ke ʻano āu e makemake ai no ʻoe iho, a ma kahi o laila, ʻaʻole loa i ala mai kāu pule ponoʻī. ʻAʻole nō i ala mai i ka manawa i hala.

Ua hoʻomaka paha ʻoe e hoʻokuʻu i kā lākou mau kelepona i ka leo uo. Ke manaʻo paha ʻoe i kekahi hiʻolani liʻiliʻi o ka hewa no ka noʻonoʻo ʻana wale i kēia, no ka mea, ʻaʻole lākou he kanaka ʻino a mālama maoli ʻoe iā lākou. Hiki nō ke ʻoiaʻiʻo nā mea ʻelua. Hiki iā ʻoe ke aloha i kekahi a koe wale nō ka hopena ʻole iā ʻoe a puni ʻo ia.

No kēlā wahi pono kēia ʻāpana. ʻAʻole no ka ʻoki ʻana i nā kānaka, a ʻaʻole no ka ʻakaʻaka a hoʻomanawanui mau loa. No ka waena paʻakikī aʻe, kūpono aʻe: ka hoʻomaopopo ʻana i ke kumu e hina ʻaoʻao hoʻokahi ai ka pilialoha, ke noi ʻana i ka hou me ka pahū ʻole, a me ka heluhelu ʻana i nā hōʻailona e haʻi iā ʻoe inā e noho a hoʻoponopono a i ʻole e hoʻi mālie i hope.

ʻO ke ʻano maʻamau o ka "lawe wale"

Kūpono ka emi ʻana o ka wikiwiki ma mua o ke kau ʻana i kahi inoa hōʻailona ma luna o kekahi. ʻO kahi hoa e lawe wale ana, hiki ke ʻano he mau kūlana ʻokoʻa loa e komo ana i ke kapa hoʻokahi.

I kekahi manawa, he kau ia. ʻO nā kānaka e hele ana i kahi hemo male, he pēpē hou, he makua maʻi, he kāpae hana, hiki maoli iā lākou ke nalo i ko lākou ola ponoʻī no kekahi manawa a ʻaʻole nui kā lākou e hāʻawi ai. ʻAʻole ia he hemahema ʻano kanaka. He makahiki paʻakikī ia. ʻO kahi pilialoha e hina ʻaoʻao hoʻokahi ana no kekahi manawa a laila pololei hou iā ia iho, ʻaʻole ia he pilialoha ʻaoʻao hoʻokahi. He pilialoha maʻamau ia, i hopu ʻia ma kahi manawa ʻino.

I kekahi manawa, he loina maʻa ʻaʻole i kapa ʻia e kekahi o ʻolua. Ua lilo ʻoe i mea hoʻolohe i ka hoʻomaka, ua lilo lākou i mea kamaʻilio, a ua paʻakikī wale ke ʻano. ʻAʻohe paha o lākou manaʻo i ke ʻano o ka helu. Pīhoihoi maoli pinepine nā kānaka i ka ʻike ʻana ʻo kahi hoa e manaʻo ʻike ʻole ʻia, no ka mea, mai loko mai, ua manaʻo wale lākou ua kākoʻo ʻia.

A i kekahi manawa, ʻae, he ʻano paʻa ia ʻaʻole e loli me ka nānā ʻole i ka mea e hana ʻia nei ma kou ola. Hiki iā ʻoe ke noho ma ka haukapila a e ʻimi nō ke kamaʻilio i ke ala hoʻi iā lākou ma loko o ʻelima minuke. ʻO ia ka hiʻohiʻona e kūpono ai ke lawe koʻikoʻi.

He maʻalahi ke kumu o ka hoʻokaʻawale ʻana i kēia mau mea. He ʻokoʻa ka hoʻoponopono no kēlā me kēia, ʻaʻole hiki iā ʻoe ke koho i ka mea pololei a ʻike ʻoe i kou wahi.

ʻO ke kumu e hoʻonāwaliwali ai ke kaupaona ʻole iā ʻoe

ʻAʻole kēia ʻo ʻoe e nele ana a e mālama helu ana. Aia kekahi kumu maoli e hoʻomaloʻo ai kahi pilialoha hina ʻaoʻao hoʻokahi iā ʻoe, a hōʻike ʻia ma ka noiʻi e pili ana i ke ʻano o ka hana ʻana o ke kākoʻo ma waena o nā kānaka.

ʻO ka pilialoha kekahi o nā mea maikaʻi loa āu e hana ai no kou olakino. Hoʻohaʻahaʻa nā hoa maikaʻi i kou koʻikoʻi, hoʻokiʻekiʻe i kou manaʻo, a pili lākou i kahi ola lōʻihi a olakino aʻe. Kuhikuhi ka Mayo Clinic he mea koʻikoʻi ke ʻano maikaʻi o ia mau pilialoha, ʻaʻole ka nui o nā inoa ma kāu kelepona. Lanakila kekahi mau kānaka e kākoʻo maoli iā ʻoe ma luna o kahi pōʻai ākea ʻaʻole pēlā.

Eia ka ʻāpana e koʻikoʻi ai no kou kūlana. Me he mea lā e hilinaʻi ana ka pono i ka hele ʻana o ke hāʻawi a me ka loaʻa ma nā ʻaoʻao ʻelua. Ua ʻike kekahi haʻawina nui i hahai i nā tausani kānaka makua no nā makahiki he ʻoi aku ma mua o ʻelua ʻumikūmālua, ʻo nā kānaka i kaupaona aneane like ka hāʻawi a me ka loaʻa o ke kākoʻo, ua emi aʻe ko lākou pilikia o ka make i nā makahiki ma mua o nā kānaka i hāʻawi nui a loaʻa nui paha. ʻAʻole ke hāʻawi mau ʻana ma ka ʻaoʻao hoʻokahi ke koho olakino. ʻO ke kaupaona ka mea olakino.

No laila, ʻo ke kaumaha āu e manaʻo nei, ʻaʻole ia he hemahema o kou ʻano. Ke hoʻopaʻa nei kou kino a me kou noʻonoʻo i kekahi mea ʻoiaʻiʻo: ʻo kahi pilina kahi e kahe ai ke kākoʻo ma ka ʻaoʻao hoʻokahi wale nō, ke uku nei ia iā ʻoe. ʻO ke kapa ʻana i kēlā e lawe i ka hewa mai ka makemake i kekahi mea hou.

Ma mua o kāu ʻōlelo ʻana, e nīnau iā ʻoe iho i ʻelua nīnau

Makemake ka huhū lōʻihi e lele i kēia ʻanuʻu a hele pololei i ka hakakā. E emi i ka wikiwiki no hoʻokahi minuke.

Mua: ua noi maoli anei wau i kekahi mea? Hāʻawi a hāʻawi ka nui o mākou a kali mālie e ʻike ʻia, a laila manaʻo hoʻonele ʻia ke heluhelu ʻole ke kanaka ʻē aʻe i ko mākou noʻonoʻo. Inā ʻaʻole ʻoe i ʻōlelo hoʻokahi "He pule paʻakikī koʻu, hiki anei iaʻu ke kamaʻilio i kekahi mea?" a laila ʻaʻole i hāʻule ka hoa i kahi hoʻāʻo āu i hoʻonoho ai. ʻAʻole wale i hāʻawi ʻia iā lākou ka hoʻāʻo. I kekahi manawa, ʻo ka hoʻoponopono holoʻokoʻa, ʻo ia ke noi leo nui ʻana, akāka, a ʻike i ka mea e hana ʻia.

ʻElua: he aha kaʻu e makemake maoli ai ma ʻaneʻi? ʻOi aku ke kaupaona me kēia kanaka? He wahi liʻiliʻi aʻe no lākou ma kou ola? He pau? ʻAʻole pono ʻoe e ʻike maopopo. Akā, ʻo ka manaʻo iā "Makemake wau e ʻoi aku ka piha ma hope o kā māua kamaʻilio" e lawe iā ʻoe i kahi. ʻO ka manaʻo iā "Makemake wau e hoʻomaopopo lākou i ka mea a lākou i hoʻolilo ai iaʻu" e hoʻā pinepine i kahi hakakā.

Pehea e noi ai i kekahi mea hou

ʻO ka pahuhopu, ʻo ia ka maopopo a me ka lokomaikaʻi i ka manawa like, ʻoi aku ka paʻakikī ma mua o ka hoʻokahi wale nō. He kuhikuhi maikaʻi ke aʻo a Cleveland Clinic e pili ana i nā palena olakino ma ʻaneʻi: e kikoʻī ma kahi o ka hōʻailona, a e ʻōlelo mai kāu ʻike ponoʻī ma kahi o ke kūkulu hihia kūʻē i ke kanaka ʻē aʻe. Hana ka mau ʻōlelo "wau" i ka hapa nui o ka hana, no ka mea, haʻi lākou i kekahi i ke ʻano o ka pā ʻana o nā mea iā ʻoe me ka hoʻokomo ʻole ʻana iā lākou i ka hoʻokolokolo.

ʻO kekahi mau ala e kani ai kēia ma kahi pilialoha maoli:

• E noi pololei ke pono ʻoe i ke kākoʻo. "He pule koʻikoʻi koʻu a pono maoli wau e kamaʻilio. He iwakālua minuke kāu noʻu i kēia pō?" ʻAʻole ʻoe e hōʻailona ana. Ke hāʻawi nei ʻoe iā lākou i kahi manawa akāka e hōʻea ai.
• E kapa palupalu i ke ʻano, me ka hoʻokolokolo ʻole. E hoʻāʻo i ka "Ua ʻike wau e hana nui wau i ka hoʻolohe ke kamaʻilio māua, a i kēia mau lā ke pono nei wau i kekahi mea ʻaoʻao ʻelua aʻe," ma kahi o ka "ʻAʻole loa ʻoe e nīnau no koʻu ola." Koi ka mea mua i kahi hoʻololi. Koi ka mea ʻelua i kahi pale.
• E ʻōlelo i kāu pono, ʻaʻole wale ka mea i hewa. ʻO ka "He mea koʻikoʻi inā e nīnau ʻoe iaʻu i kekahi manawa e like me kaʻu nīnau ʻana iā ʻoe" e hāʻawi iā lākou i kahi puka maoli e komo ai.
• E hoʻokuʻu iā ia e ʻano hilahila iki. ʻO kahi hāmau pōkole ma hope o kāu ʻōlelo ʻana i kekahi mea ʻoiaʻiʻo, ʻaʻole ia he pōʻino. ʻO ia ke kani o kekahi e hoʻokomo ana iā ia.

A laila e nānā i kā lākou hana, ʻaʻole wale i kā lākou ʻōlelo. ʻO kahi hoa e kūpono ke mālama, pīhoihoi paha, hilahila iki paha, a laila e hoʻāʻo lākou. ʻO ka hoʻāʻo ka hōʻailona. ʻAʻole ia e hemolele, ʻaʻole hoʻi pono. Ke ʻimi nei ʻoe i ka neʻe, ʻaʻole he mihi hemolele.

Ke neʻe ʻole ke ʻano

I kekahi manawa e noi akāka ʻoe, me ka lokomaikaʻi, ʻoi aku ma mua o hoʻokahi, a ʻaʻohe mea e loli. Pahee hou ke kamaʻilio iā lākou. Lilo kāu pule paʻakikī i kahi "ʻino kēlā" wikiwiki ma mua o ko lākou hoʻi ʻana i ko lākou ponoʻī. Ma hope o kekahi manawa, loaʻa iā ʻoe kāu pane, a he pane ʻoiaʻiʻo.

Ke hana ʻia kēlā, ʻoi aku kāu mau koho ma mua o ka "hoʻomanawanui iā ia" a i ʻole ka "hoʻopau iā ia."

Hiki iā ʻoe ke hoʻōʻemi i ke kuleana me ke aloha hoʻoluliluli ʻole. E lōʻihi aʻe ka pane. E hāʻawi i hoʻokahi hola ma kahi o hoʻokahi ʻauinalā. E hoʻopau i ka lilo ʻana i ka mea e hōʻea mua mau a ʻike i ke koe ke ʻole ʻoe. Hoʻonohonoho hou mālie kekahi mau pilialoha ʻaoʻao hoʻokahi he nui iā lākou iho ma kēia ala, me ka pono ʻole o kekahi i kahi hiʻona hope.

Hiki nō hoʻi iā ʻoe ke mālama iā lākou, akā e hoʻopau i ka mālama ʻana iā lākou me he kanaka ʻē aʻe lā. Inā he leʻaleʻa kekahi hoa ma kahi pāʻina akā ʻaʻohe pono ke ʻeha ʻoe, ua ʻae ʻia ʻoe e leʻaleʻa i ka pāʻina a lawe i kou mau pilikia maoli i kahi ʻē aʻe. ʻAʻole i hana ʻia nā kānaka a pau e paʻa i nā mea a pau. Hele pinepine ka ʻeha mai ke kali ʻana i ke kākoʻo hohonu mai kekahi i hāʻawi wale i ka ʻaoʻao pāpaʻu.

A i kekahi manawa, ʻo ka mea lokomaikaʻi, no ʻoe, ʻo ia ka hoʻokuʻu ʻana iā ia e nalo. ʻAʻole ia e hoʻolilo iā ʻoe i anuanu a hoʻolilo iā lākou i ʻino. Ulu nā kānaka ma nā kuhikuhi ʻokoʻa. Hiki i kahi pilialoha ke ʻoiaʻiʻo a maikaʻi a pau nō.

He ʻōlelo no ka hewa

Inā ʻo ʻoe ka mea hāʻawi, ua hoʻomaikaʻi ʻia paha ʻoe i kou ola holoʻokoʻa no ia. Hilinaʻi. ʻAʻohe kuleana ponoʻī. Akamai loa i ka hōʻea ʻana. Hiki ke ʻano like ka huki ʻana i hope me ka kumakaia ʻana i ka ʻāpana maikaʻi loa ou.

ʻAʻole pēlā. ʻO ka mālama ʻana i kou ikehu ponoʻī ka mea e hiki ai iā ʻoe ke hoʻomau i ka lokomaikaʻi i nā kānaka e hoʻihoʻi mai. ʻAʻole ka palena he hoʻopaʻi āu e hāʻawi i kekahi. ʻO ia ka laina e mālama i kou holoʻokoʻa e noho i nā pilialoha e maikaʻi maoli ai iā ʻoe.

Inā e hohonu aʻe ka hoʻomaloʻo o kou mau pilina ma mua o hoʻokahi hoa, inā ʻike ʻoe iā ʻoe iho e hāʻawi nui ana ma nā wahi a pau a hiki ʻole ke ʻōlelo ʻaʻole, a i ʻole e hoʻomaka ana ka mehameha a me ka huhū e noho ma kou umauma i ka hapa nui o nā lā, kūpono kēlā ke kamaʻilio me kahi kahuna lapaʻau noʻonoʻo. ʻIke pinepine nā ʻano like ʻole i hope aku ma mua o kekahi pilialoha hoʻokahi, a hiki i kahi loea maikaʻi ke kōkua iā ʻoe e ʻike i ke aʻa. ʻO ka ʻimi ʻana i kēlā ʻano kōkua, ʻaʻole ia he hōʻailona ua hāʻule ʻoe i ka pilialoha. ʻO ia ke ala e ʻoi aku ai ʻoe iā ia, me ka ʻāpana kahi e hoʻokuʻu ai ʻoe iā ʻoe iho e mālama ʻia pū.

Nā kumu

• Cleveland Clinic, How To Set Healthy Boundaries
• Mayo Clinic, Friendships: Enrich your life and improve your health
• Proceedings of the National Academy of Sciences, The balance of giving versus receiving social support and all-cause mortality in a US national sample