Yadda za ka gane dangantaka mai guba

Ka lura da yadda kake ji na ɗan lokaci. Ba game da manyan faɗace-faɗace ko lokuta bayyanannu ba, sai dai ƙarar baya mai ɗorewa ta kasancewa kusa da wannan mutumin. Kana tsaurara kafin ya shigo ta ƙofa? Kana shirya abin da za ka faɗa don ya sauka ta hanyar da ta dace? Kana tsinci kanka kana sassauta abubuwa, kana roƙon gafara kan abubuwan da ba naka ba ne, kana fatan yau rana ce mai kyau?

Wannan ƙaramin matsi mai ɗorewa ya cancanci a kula da shi. Dangantaka na iya zama mai wuya ba tare da zama mai guba ba. Mutane suna saɓani, suna gajiya, suna cutar da juna kuma suna gyara shi. Abin da muke magana a kai a nan daban ne. Tsari ne, ba mummunan mako ba, inda jin daɗin mutum ɗaya ke zuwa a kan farashin naka a kai a kai.

Watakila kana karanta wannan ne domin wani aboki ya faɗi wani abu. Ko domin ka fara ajiye ƙaramin jerin sirri a kanka na lokutan da ba za ka iya bayyanawa ba. Ko ta yaya, ba ka bukatar izini don ɗaukar hakan da muhimmanci. Bari mu kalli ainihin abin da alamun suke, don ka iya kiran abin da kake rayuwa a ciki da sunansa.

Bambanci tsakanin dangantaka mai wuya da mai cutarwa

Kowace dangantaka ta kusa tana da gogayya. Tambayar ba ko kuna faɗa ba ce. Abin da ke faruwa a kewayen faɗan ne, da yadda kake ji a dogayen lokutan tsakaninsu.

A dangantakar da a asali take da lafiya, rikici yakan warware. Za ka iya ɗaga abin da ke damunka kuma a ji ka. Akwai gyara bayan tsagewa. Kana jin kamar kanka fiye da dā a tsawon lokaci, ba ƙasa ba. Masu bincike da likitocin da ke aiki da ma'aurata suna nuni da gajeren jerin alamomi na sigar lafiyayya: girmamawa, amana, gaskiya, shawarwari tare, da ƴancin saɓani ba tare da ya zama yaƙi ba.

Yanayi mai guba yana gudana ta ɗaya hanyar. National Domestic Violence Hotline tana tsara ƙarshen mai cutarwa na wannan ma'aunin a matsayin tsari na mutum ɗaya da ke ƙoƙarin samun da riƙe iko da mulki a kan ɗayan. Wannan ikon na iya zama mai ƙara ko mai shiru. Na iya zama kamar sa ido da dokoki, ko kamar zaizayewar kwarin gwiwarka a hankali har sai ka daina amincewa da fahimtarka kan abubuwa.

Ga gwajin ciki mai amfani. A dangantaka mai kyau, za ka iya yin kuskure ba tare da a hukunta ka a kansa ba. A mai guba, kana koyon zama mai taka-tsantsan ƙwarai da gaske.

Alamun da suka cancanci a ɗauka da muhimmanci

Babu abu guda a jerin da ke mai da dangantaka mai guba. Abin da ke da muhimmanci shi ne tsarin, sau nawa yake faruwa, da kuma wace hanya duk yake gudana. Ka karanta waɗannan a matsayin jimla ɗaya, ba jerin abubuwan da za ka yi jayayya da kanka daga ciki ba.

• Kana tafiya kamar a kan ƙwai. Kana sarrafa kalmominka da yanayinka don kiyaye zaman lafiya, kuma ka gaji ta hanyar da ke da wuyar bayani.
• Zargi kullum yana sauka a kanka. Ko ta yaya kowace matsala tana komawa ga wani abu da ka yi, ka faɗa, ko ka kasa yi. Roƙon gafara yana gudana ta hanya ɗaya.
• Ana yanke ka daga mutane. Lokaci tare da abokai ko iyali yana ƙara wuyar samu. Mutanen da ke ƙaunarka sun fara jin nesa, kuma wannan nisan bai faru kwatsam ba.
• Fahimtarka ta gaskiya tana ta fuskantar tambaya. Kana tuna wani abu ta wata hanya shi kuma ya dage cewa ya faru ta wata, har sai da gaske ba ka ƙara amincewa da ƙwaƙwalwarka ba.
• Dangantakar tana gudana zafi da sanyi. Akwai lokutan kusanci mai tsanani da karimci, sannan matsi, sannan fashewa, sannan roƙon gafara da alkawura, sannan ta sake farawa.
• Kana jin ƙanƙanta. Kana da ƙarin damuwa, ƙarancin tabbacin kanka, ƙarin kaɗaici fiye da yadda kake shekara ɗaya da ta wuce.

Na ƙarshen nan shi ne alamar shiru. Dangantaka mai guba takan rage girman mutum. Idan da ƙyar kake tuna wanda kake kafin wannan, wannan bayani ne.

Tsari biyu da ke da sauƙin rasa gani

Wasu biyu daga cikin waɗannan yanayin sun cancanci a ambace su da kansu, domin an ƙera su ne su zama masu wuyar gani daga ciki.

Gaslighting

Gaslighting takamaiman irin sarrafa mutum ne da ke sa ka shakkar fahimtarka. Cleveland Clinic tana kwatanta ta a matsayin nau'in cin zarafin zuciya da ke “rushe ikonka na amincewa da wasu da kanka.” Tana ji kamar “wannan bai taɓa faruwa ba,” “kina/kana da laushin zuciya sosai,” “kana tunanin abubuwa,” da aka faɗa sau da yawa har ka fara gaskatawa. Lahanin ba kalma guda ba ce. Shi ne, a tsawon lokaci, ka daina amincewa da hukuncinka, wanda shi ne daidai manufar. Idan ka fara rubuta bayanai kawai don ka tabbatar wa kanka cewa ba mahaukaci ba ne kai, ka ɗauki hakan da muhimmanci. Ba mahaukaci ba ne kai. Kana ajiye shaida ne domin wani ɓangare naka ya riga ya sani.

Love bombing da zagayowar

Lokuta masu daɗi ƙwarai ɓangare ne na yadda waɗannan tsarin ke riƙewa. A farkon na iya zama kamar an ɗauke ka sama, kulawa mai mamayewa, kyaututtuka, furuci, jin cewa wannan mutumin yana bukatarka kai kaɗai. Daga baya, waɗancan lokutan sama suna dawowa ne daidai bayan na ƙasa, wanda shi ne ke sa duk abin ya rikitar haka. Kyakkyawan ɓangaren na gaske ne isa ya ci gaba da ba ka fata. Likitoci suna kwatanta sananniyar zagayowa mai matakai uku: matsi yana ginuwa, wani mummunan abu ya faru, sannan roƙon gafara da natsuwa su zo kafin ta sake tashi. Idan ka taɓa tunanin “amma idan ya yi kyau, yana da kyau ƙwarai,” wannan ba hujja ba ce cewa dangantakar lafiya take. Ɓangaren tsarin ne da ke riƙe ka a ciki.

Amincewa da fahimtarka

Ɗaya daga cikin abubuwa mafi wuya game da dangantaka mai guba shi ne tana koya maka rashin amincewa da dabi'ar cikin nan da ke ƙoƙarin kāre ka. Don haka idan ka kai nan kuma ka gane kanka, ka fara a nan: an halatta fahimtarka ta ƙidaya.

Ba ka bukatar cikakkiyar hujja irin ta ɗakin shari'a don jin abin da kake ji. Ba dole ka jira abubuwa su ƙara muni ba don ka cancanci tallafi. “Ba haka yake da muni ba” da “wasu mutane sun fi ni wahala” tunani ne da ke riƙe mutane nagari da yawa a makale tsawon shekaru.

Ga ƴan abubuwa masu laushi, marasa haɗari da za su iya taimaka maka gani a fili:

1. Ka rubuta abin da ke faruwa, da kwanan wata, a wuri na sirri kuma amintacce. Tsari ya fi sauƙin gani a takarda fiye da a ƙwaƙwalwa, musamman lokacin da wani ke ta gaya maka cewa ƙwaƙwalwarka ba daidai ba ce.
2. Ka gaya wa mutum ɗaya da ka amince da shi. Kaɗaici shi ne ƙasar da duk wannan ke girma a ciki. Tattaunawa ɗaya ta gaskiya da aboki, dan'uwa, ko ƙwararren mai ba da shawara na iya canja abin da kake iya gani.
3. Ka lura da yadda jikinka ke amsawa gare shi a mako na yau da kullum. Fargaba, sauƙi idan ya tafi, ƙulli da ke sassauta idan ba ya nan. Jikinka sau da yawa yana rijistar gaskiyar kafin hankalinka ya bar ka ka faɗe ta.
4. Ka yi magana da wanda aka horar don wannan. Ba dole ka sa wa komai suna ba ko ka yanke kowace shawara don ka kira. Manufar tuntuɓa ita ce tunani a kai tare da wani amintacce, a saurinka.

Abu ɗaya da za ka riƙe idan kana auna abin da za ka yi na gaba. Barin ko fuskantar mutum mai iko wani lokaci na iya zama lokaci mafi haɗari, don haka wannan ba abu ba ne da za a warware kaɗai ko cikin gaggawa. Ƙwararren mai bayar da shawarwari da aka horar zai iya taimaka maka tunani kan takamaiman yanayinka, har da amincinka, ba tare da tura ka ga wani zaɓi guda ba.

Lokacin da za a nemi ƙarin taimako

Idan wani ɓangare na wannan ya sa cikinka ya faɗi, hakan ya cancanci girmamawa maimakon bayyana shi baya. Ba ka bukatar tabbaci cewa “guba” ce ko “cin zarafi” don yin magana da wani. Ƙwararren mai ba da shawara zai iya taimaka maka warware abin da ke faruwa da abin da kake so. Kuma idan akwai wani iko, tsoratarwa, ko tsoron yadda ɗayan zai amsa, ƙwararre kan rikicin cikin gida zai iya taimaka maka tunani kan zaɓuɓɓukanka da amincinka, a sirrance kuma ba tare da hukunci ba.

National Domestic Violence Hotline kyauta ce, ta sirri, kuma tana nan kowane lokaci, ta waya, saƙo, ko hira. Tuntuɓa ba ta ɗaure ka ga komai. Kawai tana nufin ka daina ɗaukar wannan kai kaɗai gabaki ɗaya.

Ka cancanci dangantakar da ke bar ka kamar kanka fiye da dā, ba ƙasa ba. Gane tsarin shi ne yadda kake fara neman hanyarka ta komawa ga hakan.

Madogarai

• Cleveland Clinic, Domestic Abuse: How To Spot Relationship Red Flags
• Cleveland Clinic, Gaslighting: Definition & How To Spot It
• The National Domestic Violence Hotline, Power and Control Wheel